คณะกรรมการและผู้จัดการหลักสูตรทั้งหลาย

ฤดูหนาวนี้ ข้าพเจ้าได้ทบทวนเรื่องงานธรรมะที่สำคัญบางประเด็น จากการประชุมร่วมกับผู้ช่วยอาจารย์ที่เมืองไฮเดอราบัด เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2526 ไม่นานมานี้ เราได้รวบรวมแนวทางในการจัดการอบรมขึ้น โดยอาศัยประสบการณ์ความสำเร็จในการอบรมหลักสูตรของผู้ช่วยอาจารย์กว่า 50 ท่านในรอบปีที่ผ่านมา ซึ่งแนวทางดังกล่าวก็จะช่วยในการเผยแผ่ธรรมะสืบต่อไป

นอกจากนี้ เรายังได้ทบทวนนโยบายโดยทั่วไปของหลักสูตรทั้งหมด เกี่ยวกับเรื่องการบริจาค อาหารที่จัดในการอบรม การจัดตารางเวลาของผู้ช่วยอาจารย์ รวมถึงประเด็นอื่นๆ อีกบางประเด็น

สำหรับผู้ช่วยอาจารย์นั้น ได้รับการแต่งตั้งจากข้าพเจ้าให้ดำเนินการอบรมวิปัสสนา จึงถือเป็นเสมือนตัวแทนของข้าพเจ้า นี่เป็นเรื่องที่ผู้เข้ารับการอบรมควรจะได้รับทราบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในศูนย์ปฏิบัติที่ผู้ช่วยอาจารย์มีความรับผิดชอบต้องดูแลให้การถ่ายทอดวิธีการปฏิบัติเป็นไปอย่างถูกต้อง ให้การจัดการและการดำเนินการอบรมเป็นไปตามคำแนะนำของข้าพเจ้า ตลอดจนช่วยเสริมสร้างบรรยากาศที่ดีให้เอื้อต่อการปฏิบัติธรรมของผู้เข้ารับการอบรม

ยิ่งมีการจัดการอบรมบ่อยครั้งขึ้นเท่าไร ก็จะยิ่งทำให้ผู้เข้ารับการอบรมมีโอกาสได้รับธรรมะมากขึ้นกว่าที่ข้าพเจ้าจะดำเนินการอบรมเพียงลำพัง แต่การจะใช้โอกาสนี้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด จำเป็นจะต้องได้รับความช่วยเหลือสนับสนุนจากศิษย์เก่ามากกว่าที่ผ่านมา ถ้าปราศจากความร่วมมือร่วมใจของศิษย์เก่าเหล่านี้แล้ว การเผยแผ่ธรรมะก็จะเป็นไปได้ยาก และอาจทำให้การจัดการหลักสูตรของผู้ช่วยอาจารย์ประสบกับปัญหาได้ ซึ่งอาจส่งผลให้การเผยแผ่ธรรมะเสื่อมถอยไปในที่สุด นอกจากนี้ ศิษย์เก่ายังมีส่วนสำคัญในการส่งเสริมสนับสนุนให้คนใหม่ๆ ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการและช่วยงานในหลักสูตรต่างๆ อันจะเป็นการฝึกพวกเขาให้มีความพร้อมสำหรับงานที่ต้องรับผิดชอบเพิ่มขึ้นต่อไป

ประเด็นสำคัญที่สุดในข้อปฏิบัติของผู้ช่วยอาจารย์ก็คือ ผู้ช่วยอาจารย์มาที่นี่เพื่อรับใช้ผู้อื่น ฉะนั้น จะต้องไม่มีความคาดหวัง หรือใช้ธรรมะไปสร้างความมั่นคงให้ตัวเอง หรือให้ครอบครัวมีฐานะดีขึ้น ต้องไม่เอาการสอนธรรมะไปเป็นเครื่องมือหากินหรือแสวงหาผลประโยชน์ใดๆ

ข้าพเจ้าได้เน้นย้ำมาโดยตลอดว่า ผู้ช่วยอาจารย์ไม่ควรจะเพิ่มสิ่งใดที่นอกเหนือไปจากรูปแบบการอบรมที่เป็นอยู่ การอบรมจะต้องดำเนินไปตามเทปคำสอน ตั้งแต่เช้าตรู่ไปจนถึงช่วงเมตตาของธรรมบริกรในทุกค่ำคืน เว้นแต่ว่าเทปคำสอนจะติดขัด มีปัญหาขัดข้องหรือมีความจำเป็นที่ผู้ช่วยอาจารย์จะต้องให้ความกระจ่างเพิ่มเติมจากคำสอน ในอนาคตข้าพเจ้าจะมอบหมายหน้าที่ในการสอนดังที่มีอยู่ในเทปขณะนี้ให้แก่ผู้ช่วยอาจารย์เป็นรายๆ ไป

หากผู้ปฏิบัติหรือผู้จัดการอบรมรู้สึกว่า พฤติกรรมของผู้ช่วยอาจารย์ขัดแย้งกับความเข้าใจในธรรมะของตน ทางออกเบื้องต้น คือ ให้พยายามพูดคุยกับผู้ช่วยอาจารย์ก่อน ถ้าไม่ได้ผล จึงค่อยมาปรึกษาข้าพเจ้า ที่สำคัญคือ จะต้องไม่ทำบาปด้วยการนินทาว่าร้ายอาจารย์

ต่อไปนี้เป็นประเด็นสำหรับผู้จัดการอบรมทั่วโลก ซึ่งได้มีการหารือกับข้าพเจ้าอย่างละเอียดที่เมืองไฮเดอราบัด โดยจะนำมาใช้ในหลักสูตรทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นการอบรมด้วยตัวข้าพเจ้าเอง หรือผู้ช่วยอาจารย์ก็ตาม นโยบายเหล่านี้ได้ร่างขึ้นตามคำแนะนำและความเห็นชอบของข้าพเจ้า

เงินบริจาคและการจัดการเรื่องเงินในหลักสูตร

เพื่อให้การจัดการอบรมเป็นไปอย่างราบรื่นและมีมาตรฐาน ขอให้ใช้คำพูดเกี่ยวกับการบริจาคทานอย่างเหมาะสม เวลาที่มีประกาศเรื่องการจัดการอบรม หรือพูดคุยเรื่องนี้กับผู้ปฏิบัติ เนื่องจากการอบรมดำเนินไปได้ด้วยเงินบริจาคเพียงอย่างเดียว เราจึงได้เปลี่ยนแปลงถ้อยคำ เพื่อเน้นย้ำเรื่องเกี่ยวกับทานมากขึ้นว่าเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติ

ขอให้ผู้จัดการอบรมพยายามปิดบัญชีค่าใช้จ่ายในการอบรมด้วยเงินบริจาคในหลักสูตรนั้นๆ ซึ่งรวมถึงค่าใช้จ่ายเบื้องต้นในการเช่าสถานที่จัดการอบรม ค่าอาหาร ค่าเดินทางและอื่นๆ ยกเว้นในบางกรณีเท่านั้น ซึ่งก็จะต้องปรึกษากับอาจารย์หรือผู้ช่วยอาจารย์ก่อน

ถ้าใกล้สิ้นสุดการอบรม คือในวันที่ 10 ปรากฏว่ามีรายจ่ายติดลบอยู่ร้อยละ 20 หรือมากกว่านั้น เช้าวันต่อมา คือวันที่ 11 อาจติดประกาศให้ผู้ปฏิบัติได้รับทราบถึงค่าใช้จ่ายทั้งหมดในหลักสูตร และเงินบริจาคที่ได้รับ

แต่ถ้าถึงวันสิ้นสุดการอบรมแล้ว ยังคงมีรายจ่ายติดลบอยู่ ให้ศูนย์นั้นๆ แบกรับภาระไว้อย่างน้อย 3 เดือน โดยในระหว่างนี้จะประกาศเรื่องรายจ่ายที่ติดลบลงในจุลสารสำหรับศิษย์เก่า (ถ้าเป็นไปได้) และ/หรือหารือกับศิษย์เก่าถึงปัญหาการจัดการอบรมในอนาคต หากรายจ่ายดังกล่าวยังคงติดลบต่อไป

ถ้าพ้น 3 เดือนนี้ไปแล้วยังมีรายจ่ายคั่งค้างอยู่ ให้ปรึกษากับอาจารย์หรือผู้ช่วยอาจารย์ถึงการหาทุนเพื่อแก้ปัญหานี้

นอกจากนี้ ก็อาจออกจดหมายเกี่ยวกับเรื่องทานไปถึงศิษย์เก่า เพื่อชี้แจงเรื่องการเงินในหลักสูตรให้แก่เฉพาะผู้ที่เป็นศิษย์เก่าได้รับทราบ คณะกรรมการควรตัดสินใจว่า จำเป็นจะต้องส่งจดหมายนี้ไปถึงศิษย์เก่าทุกคนที่สมัครเข้ารับการอบรมหรือไม่ ในจดหมายให้แสดงรายการค่าใช้จ่ายเพื่อทราบเท่านั้น (ตัวเลขควรสะท้อนให้เห็นถึงสภาวการณ์ของศูนย์ฯ) ถึงแม้ระบบของการบริจาคจะดำเนินไปอย่างราบรื่น ก็ยังคงให้ชี้แจงว่า วิธีการนี้จะดำเนินต่อไปได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับความรับผิดชอบของศิษย์เก่าที่มาเข้ารับการอบรมอยู่เสมอๆ

โดยทั่วไปแล้ว ผู้จัดการอบรมควรหารือกับอาจารย์และผู้ช่วยอาจารย์อย่างใกล้ชิดโดยตรงในทุกๆ เรื่องที่เกี่ยวกับการจัดการอบรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องการเลือกสถานที่ เรื่องการเงิน ตารางการอบรม การประกาศข่าวประชาสัมพันธ์ และอื่นๆ

(หมายเหตุ: ถ้าจำเป็นต้องเขียนจดหมายติดต่อเรื่องเงินกับท่านอาจารย์โกเอ็นก้าที่ประเทศอินเดียควรระบุให้ชัดเจนว่า เงินที่ท่านพูดถึงนั้นเป็นขององค์กร สมาคม หรือหน่วยงานของท่าน ที่สำคัญคือ จะต้องไม่ทำให้เกิดความไขว้เขวว่า เงินดังกล่าวเกี่ยวข้องกับท่านอาจารย์โกเอ็นก้าเป็นการส่วนตัว)

รายการอาหารในหลักสูตร

เวลาที่คิดรายการอาหาร ขอให้เป็นอาหารมังสวิรัติที่ปรุงง่ายๆ มีประโยชน์ และไม่สิ้นเปลือง ผู้จัดการอบรมพึงระลึกว่า การปฏิบัติวิปัสสนาในแนวทางนี้มีลักษณะเฉพาะ จึงไม่ควรนำหลักปรัชญาหรือความคิดเห็นใดๆ มาปะปนในระหว่างการอบรม ถ้าเข้าใจอย่างนี้แล้ว ก็จะไม่มีการจัดรายการอาหารจำพวกที่ “เพิ่มสติรับรู้ด้วยอาหาร” หรือแนวคิดในทำนองนี้ ไม่ว่าจะเป็น “อาหารเพื่อสุขภาพ” เช่น แมคโครไบโอติค (อายุวัฒนะ) ออแกนิค (เกษตรอินทรีย์) และอื่นๆ

สำหรับการขอ “อาหารพิเศษ” ควรทำความเข้าใจกับผู้ปฏิบัติว่า การอบรมดำเนินไปได้ด้วยเงินบริจาคเพียงอย่างเดียว ด้วยเหตุนี้ ผู้ปฏิบัติจึงอยู่ด้วยทานของผู้อื่น การยอมรับในสิ่งที่จัดเตรียมไว้ให้ จะช่วยให้เขาได้พัฒนาบารมีของตน โดยเฉพาะเนกขัมมะบารมี

ในแต่ละมื้อควรจัดเตรียมอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการ และผู้ปฏิบัติก็ควรจะรับประทานเฉพาะช่วงเวลาที่จัดไว้เท่านั้น นี่เป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญของกฎระเบียบ

ในกรณีที่จำเป็นต้องจัดเตรียมอาหารพิเศษด้วยเหตุผลเรื่องสุขภาพ ควรปรึกษาอาจารย์หรือผู้ช่วยอาจารย์ให้ชัดเจนตั้งแต่ก่อนเริ่มการอบรม ในขณะที่เราพยายามจะอำนวยความสะดวกให้ได้ตามคำขอที่มีเหตุผล ขอให้พึงระลึกด้วยว่า อย่างน้อยตัวผู้ปฏิบัติเองก็ต้องมีสุขภาพกายและใจพร้อมที่จะเรียนรู้ธรรมะ ผู้จัดการอบรมไม่ควรรู้สึกว่าเป็นภาระที่จะต้องจัดอาหารพิเศษที่ยุ่งยากตามคำขอ เป็นเรื่องของผู้ปฏิบัติที่ต้องตัดสินใจเอง ว่าจะยอมรับสิ่งที่จัดให้ได้หรือไม่

การถูกเนื้อต้องตัว

อีกเรื่องที่สำคัญมาก คือ ตั้งแต่เริ่มต้นจนสิ้นสุดการอบรมจะต้องไม่มีการถูกเนื้อต้องตัวกัน ไม่ว่าจะเป็นระหว่างเพศเดียวกันหรือเพศตรงข้ามก็ตาม ข้อนี้รวมถึงฝ่ายจัดการอบรมด้วย ส่วนเรื่องการนวดหรือการบำบัดรักษาทุกประเภทนั้น ยิ่งไม่ต้องพูดถึง

ข้อปฏิบัติในเรื่องของอาหาร การถูกเนื้อต้องตัว รวมถึงการนวด ศาสตร์การบำบัดต่างๆ โยคะ ไทเก็ก ฯลฯ ไม่ได้ใช้แค่ในเฉพาะระหว่างการอบรมเท่านั้น แต่ยังรวมถึงตลอดเวลาที่อยู่ในเขตปฏิบัติและในศูนย์ฯ ด้วย ทั้งนี้ มิได้หมายความว่าเราจะติเตียนวิธีการเหล่านี้ แต่ในระหว่างการอบรมและอยู่ในศูนย์ฯ เราจะต้องรักษาวิธีการปฏิบัติวิปัสสนาให้บริสุทธิ์จริงๆ

โอวาททิ้งท้ายของท่านอาจารย์โกเอ็นก้า เรื่องกองทุนธรรมะ

ข้าพเจ้าขอย้ำอีกครั้งว่า เรื่องการเงินจะต้องดำเนินการให้ถูกต้อง เงินทุกบาททุกสตางค์ที่ได้รับบริจาคมาจากผู้ปฏิบัติล้วนเป็นเงินที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรใช้ในการเผยแผ่ธรรมะเท่านั้น อาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์ กรรมการ และผู้จัดการอบรม ไม่ใช่เจ้าของเงินนี้ จึงไม่ควรนำไปใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตัวของใครคนใด สำหรับอาจารย์และผู้ช่วยอาจารย์จะได้รับเฉพาะค่าเดินทาง ค่าอาหาร และค่ายารักษาโรคเท่าที่จำเป็นเท่านั้น เงินธรรมะไม่ควรนำไปจับจ่ายข้าวของ ท่องเที่ยว หรือใช้ในเรื่องส่วนตัวใดๆ

ขอให้ข้อปฏิบัติเหล่านี้ จงช่วยส่งเสริมให้การเผยแผ่ธรรมะขจรขจายไป ❖

ด้วยความเมตตาอย่างยิ่ง

เอส. เอ็น. โกเอ็นก้า

ที่มา: หนังสือ "เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน" โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543