สิ่งสำคัญที่ผู้ช่วยอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส และอาจารย์ทุกคนจะต้องระลึกไว้เสมอ ก็คือว่า ทุกท่านได้รับโอกาสให้มารับใช้ผู้ปฏิบัติ เพื่อพัฒนาบารมีของตัวท่านเอง มิใช่เพื่อเป็นการเพิ่มพูนอัตตาของท่าน หรือทำให้ท่านคิดว่าบัดนี้ตนเองมีอำนาจเพิ่มขึ้น มีเกียรติยศชื่อเสียงมากขึ้น ทว่าท่านจะต้องมีความอ่อนน้อมถ่อมตนและความสุภาพอ่อนโยนเช่นเดียวกับพ่อแม่ ที่ไม่ว่าลูกๆ จะประพฤติตนไม่ถูกต้องอย่างไร ก็ยังมีแต่ความรักความเมตตาต่อลูกเสมอ

เมื่อใดก็ตามที่ท่านมีความโกรธและแสดงอารมณ์โกรธนั้นออกมา ท่านกำลังทำผิดถึง ๒ ประการด้วยกัน ประการแรก ท่านกำลังทำร้ายตัวของท่านเอง และประการที่สอง ท่านกำลังทำร้ายผู้ปฏิบัติ จงเข้าใจให้ดีว่า เมื่อท่านนั่งอยู่บนอาสนะแห่งธรรมนั้น คำพูดทุกคำที่ออกมาจากจิตอันเมตตาของท่านจะมีพลังสูงมาก และถ้าท่านเกิดกิเลสขึ้นในจิตใจ ขณะที่นั่งอยู่บนอาสนะแห่งธรรม กิเลสนั้นก็จะมีพลังแรงกล้ามากเช่นกัน ซึ่งถ้าเป็นดังนั้น แทนที่จะเป็นการสร้างบารมี จะกลับกลายเป็นว่า ท่านกำลังทำร้ายตัวของท่านเอง ทำร้ายผู้ปฏิบัติ และทำลายบรรยากาศในศูนย์ปฏิบัติด้วย ฉะนั้น ผู้ที่นั่งอยู่บนธรรมาสน์ต้องพึงเข้าใจว่า ตนเองมีหน้าที่ความรับผิดชอบที่สำคัญ ไม่เฉพาะต่อตนเองเท่านั้น แต่จะต้องมีความรับผิดชอบต่อผู้เข้าปฏิบัติ และต่อบรรยากาศธรรมะภายในศูนย์ด้วย แม้ว่าบางครั้งอาจมีความผิดพลาด ทำให้ท่านเกิดความรู้สึกที่เป็นอกุศลต่อผู้ปฏิบัติคนหนึ่งคนใด ก็ขอให้สำรวจดูว่าท่านสามารถรู้สึกตัวได้รวดเร็วเพียงไร และเปลี่ยนมาให้ความเมตตาต่อบุคคลผู้นั้นได้รวดเร็วเพียงใด

นี่คือการที่ท่านจะได้ฝึกตัวของท่านเอง เป็นการช่วยเหลือตัวเองและช่วยเหลือผู้เข้าปฏิบัติทั้งหลายด้วย แต่ถ้าท่านเฝ้าแต่จะหาเหตุผลเพื่อสนับสนุนความมีอกุศลจิตของตัวเองด้วยความหลงผิดแล้ว นั่นย่อมเท่ากับว่าท่านกำลังทำร้ายตนเอง ทำร้ายผู้ปฏิบัติและทำลายบรรยากาศของศูนย์ด้วย

ในบางกรณี ท่านอาจจะต้องกระทำอะไรลงไปด้วยความรุนแรง ไม่ว่าจะโดยทางกายหรือวาจา แต่ก่อนที่จะกระทำ ขอให้ท่านจงสำรวจเวทนาที่ร่างกายของท่านก่อน และหากท่านสามารถวางอุเบกขาต่อเวทนานั้นได้ โดยที่จิตยังคงมีความเมตตาอยู่เช่นนี้ ก็ไม่เป็นไร จงเข้าใจความยากลำบากจะเกิดขึ้น เมื่อท่านกระทำรุนแรงลงไป แล้วพยายามหาเหตุผลมาสนับสนุนการกระทำนั้นว่า ท่านจำเป็นต้องทำอย่างนั้นเพราะไม่มีวิธีอื่นอีกแล้ว ฉะนั้น ก่อนที่จะกระทำอะไรรุนแรงลงไป ขอให้ตรวจสอบตนเองก่อนว่า ท่านได้สำรวจเวทนาที่ร่างกายแล้วหรือยัง ? ท่านมีอุเบกขาหรือไม่ ? ท่านมีความรู้สึกเมตตาเกิดขึ้นหรือไม่ ? จงสำรวจดูตนเองก่อน และเมื่อใดที่ท่านพบว่าได้กระทำรุนแรงลงไปโดยไม่ได้สำรวจความรู้สึกทางกายของตนเอง ไม่ได้วางอุเบกขา ไม่มีความเมตตาแล้ว นั่นย่อมแสดงว่าท่านได้มีปฏิกิริยาอย่างมืดบอดเพื่อตอบสนองกิเลสของตนเอง ถ้าเป็นดังนั้นก็จงอย่าพยายามแก้ตัว หากยอมรับกับตัวเองเสียว่าท่านได้ทำผิดไปแล้ว และต่อไปจะระมัดระวัง ไม่ทำความผิดเช่นนี้อีก การทำดังนี้เท่านั้นจึงจะถือได้ว่า ท่านกำลังพัฒนาตนเอง และเป็นอาจารย์สอนธรรมะที่ดี

ขณะที่อยู่ในระหว่างการอบรม ถ้าท่านได้แสดงปฏิกิริยาใดๆ ที่ไม่ถูกต้อง ท่านจะต้องเริ่มแผ่เมตตาทันที และเมื่อเข้านอนในตอนกลางคืน ก็ขอให้แผ่เมตตาแก่คนผู้นั้นอีก ให้แผ่เมตตาไปเรื่อยๆ จนกว่าจะหลับ การทำเช่นนี้จะช่วยพัฒนาธรรมะในตัวของท่าน และจะช่วยผู้ปฏิบัติที่ท่านมีความไม่พอใจในตัวเขา

ขณะที่นั่งอยู่บนธรรมาสน์นั้น ท่านได้กำลังเรียนรู้ธรรมะ ท่านกำลังเรียนรู้ว่าทำอย่างไรจึงจะพัฒนาธรรมะในตัวเอง ท่านกำลังได้รับโอกาสอันดียิ่งอยู่ในบรรยากาศของธรรมะ ได้เชื่อมต่อกับพลังสั่นสะเทือนอันเป็นกุศล ได้ฝึกตนเองไม่ให้สร้างกิเลส นับเป็นโอกาสที่ดียิ่งของท่านแล้ว ท่านกำลังสอนให้คนอื่นๆ พัฒนาในธรรม รวมทั้งสอนตัวของท่านเองด้วยว่าจะพัฒนาธรรมะขึ้นได้อย่างไร ยิ่งท่านพัฒนาในธรรมได้มากเท่าไร ผู้เข้าปฏิบัติก็จะได้รับประโยชน์มากขึ้นเท่านั้น ถ้าตัวท่านเองยังย่อหย่อนในธรรมแล้ว ท่านจะสอนธรรมะให้แก่ผู้มาเข้ารับการอบรมได้อย่างไรกัน

ฉะนั้น จงทำความเข้าใจเสียให้ดีว่า ท่านมีความรับผิดชอบอยู่สองประการ ประการแรก คือ ท่านจะต้องฝึกตนเองให้อยู่ในธรรม และประการที่สองก็คือ ฝึกผู้เข้าปฏิบัติให้อยู่ในธรรมอย่างถูกต้องด้วย ไม่ว่าท่านจะกำลังดำเนินการอบรมอยู่ในศูนย์ปฏิบัติ หรือในที่อบรมที่ไม่ใช่ศูนย์ฯ ก็ตาม

นอกจากนี้ ในฐานะที่ท่านเป็นอาจารย์สอนธรรมะผู้มีความรับผิดชอบ ท่านยังจะต้องมีความระมัด ระวังในการใช้ชีวิตประจำวันด้วย แม้ในเวลาที่ท่านไม่ได้ทำหน้าที่สอนใดๆ ก็ต้องระลึกอยู่เสมอว่า ท่านคือ ตัวแทนของธรรมะ หากท่านทำการใดๆ ที่ไม่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรม ผู้คนทั้งหลายก็จะมีความเข้าใจต่อธรรมะอย่างผิดๆ

ในชีวิตประจำวันนอกศูนย์ปฏิบัติ เมื่อมีการติดต่อเกี่ยวข้องกับบุคคลอื่นๆ ก็จงเรียนรู้ที่จะนำธรรมะมาปฏิบัติ ถ้าการติดต่อเกี่ยวข้องกับผู้คนภายนอกเป็นไปโดยไม่มีธรรมกำกับ ไม่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรมแล้ว พวกเขาก็จะมีความเข้าใจในธรรมะอย่างผิดๆ ผู้คนทั้งหลายล้วนจ้องมองมาที่อาจารย์สอนธรรมะ เพื่อดูว่าเขามีความประพฤติอย่างไร การใช้ชีวิตประจำวันของเขาเป็นเช่นไร ถ้าชีวิตประจำวันของอาจารย์สอนธรรมะไม่บริสุทธิ์ ผู้คนทั้งหลายก็จะเกิดความข้องใจ แล้วพวกเขาจะเข้ามาสู่เส้นทางธรรมะได้อย่างไร

ในประเทศอินเดียมีภาษิตอยู่บทหนึ่งว่า เมื่อผู้ชี้ทางยกนิ้วขึ้นชี้หนทางที่ควรจะเดิน คนทั้งหลายจะมองไปที่นิ้วของผู้ชี้ทางก่อน แทนที่จะมองไปยังเส้นทางที่ชี้ให้ ถ้านิ้วนั้นสกปรก ใครเล่าจะอยากเดินบนทางนั้น ? ฉะนั้น ขอให้ท่านจงรักษานิ้วของตนให้สะอาด เพื่อคนทั้งปวงจะได้รู้ว่า เส้นทางสายนี้เป็นเส้นทางที่สะอาดบริสุทธิ์

บางครั้งมีผู้ช่วยอาจารย์บางคนมาบอกกับข้าพเจ้าว่า เป็นเรื่องยากเหลือเกินที่จะรักษาศีลและปฏิบัติเช้า-เย็นให้ได้ทุกวัน เพราะเรายังต้องใช้ชีวิตอยู่ในสังคม ก็ในเมื่อท่านเป็นผู้สอนธรรมะ แต่กลับไม่อาจรักษาศีลและปฏิบัติเช้า-เย็นได้แล้ว ท่านจะบอกผู้ปฏิบัติให้รักษาศีลและปฏิบัติเช้า-เย็นได้อย่างไรกัน ?

แม้จะเป็นเรื่องที่ไม่เกิดขึ้นบ่อยนัก แต่บางครั้งก็มีผู้ช่วยอาจารย์บางคนมาบอกกับข้าพเจ้าว่า เขาคิดว่าการปฏิบัติในแนวทางอื่นก็ดีเหมือนๆ กัน ถ้าท่านไม่มั่นใจว่าแนวทางการปฏิบัติที่กำลังสอนผู้อื่นอยู่นี้เป็นหน ทางเดียวที่จะนำไปสู่จุดหมายปลายทางแล้ว ท่านจะสอนผู้อื่นได้อย่างไร ? ข้าพเจ้าไม่ต้องการให้ผู้ช่วยอาจารย์คนใดประณามแนวทางหรือวิธีปฏิบัติอื่นๆ จงอย่าได้ทำเช่นนั้นเป็นอันขาด ! แต่ท่านจะต้องเชื่อมั่นอย่างเต็มเปี่ยมว่า แนวทางนี้เป็นแนวทางเดียวที่จะนำท่านไปสู่จุดหมายปลายทาง เป็นเอกายโน มคฺโค ถ้าท่านยังมีความลังเลสงสัยอยู่ในใจว่า แนวทางนี้ถูกต้องหรือไม่ ก็จงอย่าเพิ่งทำหน้าที่ผู้สอนเลย เป็นผู้ปฏิบัติไปก่อน

ขอให้เข้าใจอย่างถูกต้องว่า ตำแหน่งผู้ช่วยอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส หรืออาจารย์ก็ดี มิใช่ตั้งขึ้นเพื่อความมีเกียรติยศชื่อเสียง ไม่ใช่เช่นนั้นเลย ! ท่านจะต้องแน่ใจในแนวทางนี้เสียก่อน แล้วนั่นแหละ จึงค่อยสอน ! ถ้าตัวท่านเองยังนำวิธีปฏิบัติอื่นๆ มาปฏิบัติปะปนกับวิธีปฏิบัตินี้ แล้วไปบอกกับผู้ปฏิบัติว่า อย่าเอาวิธีอื่นมาปฏิบัติปนกัน เช่นนี้แล้ว ผู้ปฏิบัติจะยอมรับได้อย่างไร ?

ฉะนั้น ถ้าท่านนั่งอยู่บนอาสนะธรรม เพื่อสอนการปฏิบัติแก่ผู้อื่น ท่านจะต้องมั่นใจอย่างเต็มเปี่ยมว่า นี่แหละคือวิธีปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นของตัวท่านเองและของผู้อื่นด้วย ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงได้สอนวิธีปฏิบัตินี้ แต่ถ้าท่านยังลังเลใจอยู่ หรือยังไม่แน่ใจนัก ก็ควรที่จะหยุดการสอนชั่วคราว และเข้าฝึกปฏิบัติใหม่ จนมีความมั่นใจในแนวทางนี้เสียก่อน แล้วจึงค่อยเริ่มสอนใหม่ ทั้งนี้เพราะการนั่งอยู่บนธรรมาสน์เป็นความรับผิดชอบที่ใหญ่หลวงมาก เป็นความรับผิดชอบในการที่จะต้องรักษาความบริสุทธิ์ของแนวทางการปฏิบัตินี้

ข้าพเจ้ารู้ดีว่าสำหรับผู้ช่วยอาจารย์ส่วนใหญ่แล้ว ไม่มีอะไรน่าตำหนิ เพราะล้วนอยู่ในรูปในรอย แต่ถ้ามีผู้ใดที่ยังไม่มั่นคงในแนวทาง ก็ขอให้เข้าใจว่าท่านจะต้องปรับปรุงตนเองให้มีความแน่วแน่มั่นคงเสียก่อน แล้วจึงค่อยสอนผู้อื่น จงทำความเข้าใจอยู่เสมอว่า ท่านคือผู้แทนขององค์พระศาสดา คือตัวแทนของธรรมะอันบริสุทธิ์ ท่านต้องไม่โอนเอียงไปทางโน้นทางนี้ หากจะต้องแน่วแน่มั่นคงอยู่ในแนวทางนี้เท่านั้น รวมทั้งจะต้องไม่เปลี่ยนแปลงวิธีการปฏิบัติ ไม่ว่าจะด้วยเหตุประการใดทั้งสิ้น ถ้าท่านปฏิบัติตนได้เช่นนี้แล้ว การทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส หรืออาจารย์ก็ดี ย่อมเป็นสิ่งที่ประเสริฐอย่างยิ่ง เป็นกุศลสำหรับตัวท่านและผู้เข้าปฏิบัติทั้งหลายด้วย

สิ่งสำคัญอีกอย่างหนึ่งสำหรับอาจารย์และผู้ช่วยอาจารย์ทุกคนก็คือ การที่ท่านจะต้องเข้าปฏิบัติในหลักสูตร ๑๐ วันอย่างน้อยปีละครั้ง หรือถ้าสามารถเข้าปฏิบัติในหลักสูตรที่ยาวกว่านั้นได้ก็ยิ่งดี นอกจากนี้ยังจะต้องเป็นผู้ดำเนินการอบรมอย่างน้อยปีละ ๒ หลักสูตรด้วย แต่ถ้าท่านมีภารกิจความรับผิดชอบในชีวิตมาก จนกระทั่งไม่อาจหาเวลามาเข้าปฏิบัติในหลักสูตร ๑๐ วันได้แม้เพียงปีละครั้ง รวมทั้งไม่อาจหาเวลามาดำเนิน การอบรมได้อย่างน้อยปีละ ๒ ครั้งแล้ว ก็ขอให้ท่านลาออกจากหน้าที่ไปก่อน เมื่อใดที่สามารถหาเวลามาดำเนินการอบรมและเข้าปฏิบัติได้ จึงค่อยมาเริ่มต้นใหม่

จงมีความเข้าใจอยู่เสมอว่า นี่มิใช่เป็นตำแหน่งแห่งอำนาจหรือเกียรติยศ หากแต่เป็นการได้รับโอกาสให้ช่วยตนเองและช่วยผู้อื่นด้วย อันที่จริง ข้าพเจ้ารู้ว่าทั้งผู้ช่วยอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส และอาจารย์ทั้งหลายนั้น ส่วนใหญ่ปฏิบัติหน้าที่ได้ดีอยู่แล้ว แต่ข้าพเจ้าจำเป็นจะต้องคอยตักเตือนอยู่เสมอ ก็เพื่อไม่ให้เกิดความผิดพลาดขึ้นได้ การที่ท่านปฏิบัติด้วยตนเองเป็นประจำ และสอนการปฏิบัติให้แก่ผู้อื่นอย่างน้อยปีละ ๒ ครั้งนั้น ท่านมิได้ทำเพื่อประโยชน์ของผู้ใดเลย หากแต่เพื่อประโยชน์ของตัวท่านเอง

จงเข้าใจในกฎธรรมชาติ เข้าใจในพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า กฎธรรมชาติมีอยู่ว่า ทานของท่านจะกลับมาให้ผลแก่ท่านมากมายหลายเท่านัก นี่คือกฎ ท่านฝังเมล็ดพันธุ์พืชลงในพื้นดินเพียงหนึ่งเมล็ด มันก็จะผลิตเมล็ดให้แก่ท่านเป็นร้อยๆเมล็ด ท่านให้อาหารแก่ใครคนใดคนหนึ่ง ท่านก็จะได้รับอาหารกลับคืนมามากกว่าที่ท่านได้ให้ไปเสียอีก ในทำนองเดียวกัน เมื่อท่านให้ธรรมะแก่ใคร ท่านก็ย่อมจะได้รับธรรมะกลับมาสู่ตัวท่านมากมายหลายเท่านัก

ดังนั้น การรับใช้ผู้อื่น แท้จริงแล้วก็คือการที่ท่านกำลังรับใช้ตนเอง ฉะนั้น เพื่อประโยชน์ของตัวท่านเองและของผู้ปฏิบัติ ขอให้ท่านจงระวังที่จะให้ธรรมะด้วยจิตที่บริสุทธิ์ เต็มไปด้วยความเมตตา แล้วตัวท่านเองก็จะได้รับธรรมะอันบริสุทธิ์ที่เปี่ยมไปด้วยเมตตาเช่นกัน ถ้าท่านให้ธรรมะโดยมีอัตตาแม้เพียงน้อยนิด... ดูนี่สิ...ฉันเป็นผู้ช่วยอาจารย์นะ สูงกว่าใครๆ... ดูสิ...ฉันเป็นผู้ช่วยอาจารย์อาวุโสนะ... หรือ...ฉันเป็นอาจารย์เต็มตัวนะ...สูงกว่าใครๆ แล้วอัตตาตัวนี้แหละที่จะทำให้การสอนของท่านไม่บริสุทธิ์ และผลที่ท่านได้รับก็จะไม่บริสุทธิ์ด้วย ฉะนั้น ขอให้ท่านจงมีความนอบน้อมถ่อมตนในเวลาที่สอนธรรมะ

มีสุภาษิตอินเดียอีกบทหนึ่งกล่าวว่า กิ่งไม้ที่มีผล ย่อมค้อมต่ำ หากท่านเป็นผู้ที่เปี่ยมไปด้วยปัญญา ก็ย่อมจะต้องมีความอ่อนน้อมถ่อมตน ถ้าท่านไม่มีความอ่อนน้อมถ่อมตนอยู่ ก็หมายความว่าท่านไม่มีปัญญา ท่านจะเป็นกิ่งไม้ที่ปราศจากผล ฉะนั้น ขอให้ท่านจงพยายามทำให้ผลเกิดขึ้นกับตัวเองให้จงได้ เพื่อความดีงามของตัวท่านเองและผู้เข้าปฏิบัติ จงมีความอ่อนน้อมถ่อมตนให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

ต่อไปสำหรับคณะกรรมการบริหาร

ก็อีกนั่นแหละ ผู้ที่ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกรรมการบริหารขององค์กรธรรมะ เป็นผู้มีความรับผิดชอบอัน

ยิ่งใหญ่ ท่านจึงต้องดำเนินชีวิตของตนเองให้บริสุทธิ์ที่สุดเท่าที่จะทำได้ ถ้าผู้เป็นกรรมการบริหารใช้ชีวิตอย่างผู้ไม่มีธรรมะแล้ว ใครเล่าจะสนใจเข้าสู่เส้นทางธรรมอันบริสุทธิ์ ?

ข้าพเจ้ายังจำเรื่องราวของผู้ปฏิบัติคนหนึ่งได้ เขาเป็นผู้ปฏิบัติเก่าที่เข้าปฏิบัติมาเป็นเวลานานมาก และได้ช่วยกิจกรรมต่างๆ ตลอดมาเป็นเวลาหลายปี แต่ก็ไม่เคยยอมรับตำแหน่งกรรมการบริหารเลย เพราะเขากล่าวว่า แม้โดยทั่วไปเขาจะดำเนินชีวิตอย่างผู้มีศีลบริสุทธิ์ แต่กระนั้นเมื่อออกงานสังคม เขาก็จำเป็นต้องดื่มสุราครั้งละ ๑ เป๊ก จะให้เขาทำอย่างไรได้ ข้าพเจ้าเฝ้าดูเขาอยู่ระยะหนึ่ง พร้อมๆ กับบอกให้เลิกดื่มเสีย มันไม่ดีต่อตัวเขาเลย เขาตอบว่าเป็นเรื่องที่ยากมาก เพราะเขาเป็นคนของสังคม มีเพื่อนฝูงมากมาย จะให้ปฏิเสธพวกเพื่อนๆ ได้อย่างไร ข้าพเจ้าจึงตัดสินใจแต่งตั้งเขาให้เป็นกรรมการบริหารคนหนึ่ง ต่อไปนี้เขาจะดื่มเหล้าอีกไม่ได้ เขาก็เลยเลิกดื่มโดยบอกว่า “ผมเป็นกรรมการบริหารขององค์กรธรรมะ ผมจะดื่มเหล้าได้อย่างไร ถ้ามีคนเห็นผมดื่มเหล้า ผมก็จะกลายเป็นตัวอย่างที่ไม่ดีไปเท่านั้น !”

กรรมการบริหารทุกคนจะต้องมีความระมัดระวัง และเป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่คนอื่นๆ เพราะท่านคือตัวแทนของธรรมะ เมื่อท่านเข้ารับตำแหน่งกรรมการ เท่ากับท่านได้มอบตนให้แก่ธรรมะ ท่านจึงต้องมีความระมัดระวังอยู่เสมอว่า ท่านจะต้องดำเนินชีวิตอย่างบริสุทธิ์ มิฉะนั้นแล้ว จะทำให้ผู้คนทั้งหลายเกิดความรู้สึกไม่ดีต่อธรรมะ

สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่งสำหรับกรรมการที่จะต้องเข้าใจก็คือ ตำแหน่งกรรมการนั้นมิใช่ตำแหน่งแห่งเกียรติยศหรืออำนาจ ท่านได้รับโอกาสให้ได้รับใช้ผู้อื่นและรับใช้ตัวของท่านเอง ด้วยเหตุนี้ เราจึงมีนโยบายที่ถือปฏิบัติตลอดเวลา ๓๒ ปีที่ผ่านมาว่า เราจะเปลี่ยนตัวกรรมการหลังจากที่ทำหน้าที่ไปแล้วระยะหนึ่ง

ดังนั้น เมื่อใดก็ตามที่ท่านต้องพ้นจากตำแหน่ง ขออย่าได้คิดไปว่าท่านต้องหลุดออกจากตำแหน่ง ถูกลดชั้นเสียแล้ว ขออย่าได้คิดเช่นนั้นเลย ! จงพอใจเถิดว่า ท่านได้ให้โอกาสแก่ผู้อื่นเข้ามารับใช้ธรรมะบ้าง “ไม่ว่าข้าพเจ้าจะเป็นกรรมการหรือไม่ ข้าพเจ้าก็จะรับใช้ธรรมะต่อไป ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้น มากขึ้น เข้าใจหน้าที่ความรับผิดชอบของคณะกรรมการ และได้ดำเนินชีวิตไปในทางที่ดีขึ้น”

บางครั้งก็มีคนที่ไม่เข้าใจ บางคนเป็นถึงประธานกรรมการบริหาร เมื่อถูกขอให้ลาออก ก็รู้สึกแย่มาก เข้าใจไปว่าเราคงทำอะไรผิดพลาดอย่างมาก จึงถูกขอให้ลาออก ไม่ใช่เช่นนั้นเลย ท่านกำลังให้โอกาสแก่ผู้อื่นได้เข้ามารับใช้แทนท่านต่างหาก

องค์กรธรรมะของเรานั้นมีความแตกต่างอย่างมากจากองค์กรทางการเมืองและองค์กรทางสังคมอื่นๆ ในองค์กรของเรา ท่านคือผู้รับใช้ ท่านกำลังทำหน้าที่รับใช้ ตำแหน่งในองค์กรของเรา ซึ่งไม่ใช่ตำแหน่งที่มีไว้เพื่ออำนาจหรือชื่อเสียง ถ้าหากท่านได้รับแต่งตั้ง ก็ย่อมหมายความว่า ท่านจะเป็นผู้รับใช้ที่อ่อนน้อมถ่อมตนเท่านั้น ด้วยปณิธานที่ว่า “ไม่ว่าข้าพเจ้าจะเป็นประธานคณะกรรมการ เลขาธิการ หรือว่าเป็นหนึ่งในคณะกรรมการ ข้าพเจ้าก็จะรับใช้ธรรมะเรื่อยไป... และเมื่อข้าพเจ้าพ้นจากตำแหน่ง มีผู้อื่นเข้ามาทำหน้าที่แทน ข้าพเจ้าก็จะยังคงทำงานรับใช้ต่อไปเช่นเดิม”

ข้าพเจ้ายังจดจำได้ดีถึงคณะกรรมการบริหารศูนย์วิปัสสนาคณะแรกที่ได้ตั้งขึ้นในประเทศอินเดีย รวมทั้งประธานคณะกรรมการบริหารฯ คนแรก ผู้ซึ่งได้ทุ่มเทให้กับงานรับใช้ธรรมะอย่างเต็มกำลังความสามารถ ปัจจุบันนี้แม้เขาจะไม่มีตำแหน่งอะไรเลยในคณะกรรมการ แต่ก็ยังคงทำงานรับใช้อย่างเต็มที่ เช่นเดียวกับที่ได้ทำเมื่อครั้งยังดำรงตำแหน่งอยู่ ฉะนั้น ไม่ว่าท่านจะเป็นกรรมการหรือมิใช่ ก็ควรที่จะต้องช่วยงานอยู่เสมอ โดยมีความสำนึกว่า “ข้าพเจ้ามาที่นี่เพื่อรับใช้ผู้เข้าปฏิบัติ”

สำหรับธรรมบริกร

เมื่อท่านสละเวลาเข้ามาทำหน้าที่ในระหว่างที่มีการอบรมนั้น ท่านเข้ามาเพื่อช่วยเหลือผู้ปฏิบัติ เพื่อรับใช้ผู้ปฏิบัติ และในขณะเดียวกัน ท่านก็ได้รับใช้ตัวของท่านเองด้วย เพราะระลึกได้ว่าเมื่อแรกที่มาเข้ารับการอบรม ได้มีคนหลายคนมาให้บริการแก่ท่าน ท่านจึงได้รับธรรมะ ดังนั้น เพื่อเป็นการตอบแทนบุญคุณ ท่านจึงมารับใช้ด้วยการให้บริการแก่ผู้ปฏิบัติ เพื่อที่ว่าจะได้มีผู้ได้รับธรรมะเป็นจำนวนมากขึ้น มากขึ้น

นอกจากนั้น ความสำคัญของการที่ได้เคยผ่านหลักสูตร ๑๐ วันในศูนย์ปฏิบัติมาแล้ว อยู่ที่การรู้จักนำธรรมะไปใช้ในชีวิตประจำวัน ขณะที่ท่านอยู่ในหลักสูตรการปฏิบัติวิปัสสนา ท่านรู้ว่าตัวเองจะต้องวางเฉยต่อเวทนาทุกชนิด ซึ่งก็ถูกต้องแล้ว แต่เมื่อท่านได้ออกไปสู่โลกภายนอก กลับมีปฏิกิริยาตอบโต้ใครต่อใครด้วยความโกรธ ความเกลียด นั่นย่อมเท่ากับว่าท่านไม่ได้นำธรรมะไปใช้ในชีวิตประจำวันเลย ดังนั้นการที่ท่านมาให้บริการเป็นเวลา ๑๐ วัน จึงหมายถึงว่าท่านกำลังได้รับโอกาสในการเรียนรู้ที่จะนำธรรมะไปประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวัน ขณะอยู่ท่ามกลางบรรยากาศของธรรมะ

โลกภายนอกนั้นเต็มไปด้วยบรรยากาศที่เป็นปฏิปักษ์กับธรรมะ ท่านจึงมีปฏิกิริยาตอบโต้มากมาย แต่ภายในศูนย์ปฏิบัติมีบรรยากาศที่เหมาะสม อันจะช่วยให้ท่านได้เรียนรู้ว่า ควรจะติดต่อเกี่ยวข้องกับผู้ปฏิบัติอย่างไร บรรยากาศในศูนย์ฯ ไม่ได้เต็มไปด้วยกิเลสตัณหาเหมือนโลกภายนอก ดังนั้น ท่านจึงสามารถจะควบคุมไม่ให้กิเลสภายในตัวของท่านแสดงตัวออกมาหรือแม้ว่ามันจะแสดงออกมา แต่เพราะเหตุที่บรรยากาศโดยรอบนั้นเป็นบรรยากาศของธรรมะ ท่านก็จะรู้ตัวโดยทันทีว่า “โอ้ ! นี่ฉันทำลงไปเพราะกิเลสของตัวเองแท้ๆ” แล้วจิตของท่านก็จะสงบลง

ฉะนั้น การมาให้บริการก็คือ การฝึกที่จะนำธรรมะไปใช้ในชีวิตประจำวันนั่นเอง ยิ่งท่านให้บริการธรรมะมากเท่าไร ท่านก็จะยิ่งได้รับพลังจากธรรมะมากขึ้นเท่านั้น ซึ่งจะทำให้ท่านสามารถจัดการกับโลกภายนอกได้ดียิ่งขึ้น เพราะในระหว่างที่หลักสูตรการอบรมกำลังดำเนินอยู่นั้น จะต้องมีผู้เข้าปฏิบัติคนใดคนหนึ่งประพฤติตนไม่ถูกต้อง เขาอาจจะแสดงความโกรธหรืออะไรก็ตามใส่ท่าน และท่านก็จะได้ฝึกไม่ตอบโต้ด้วยความโกรธ ความไม่พอใจ จงรักษาความสงบแห่งจิตเอาไว้และแผ่เมตตา

ธรรมบริกรจะต้องระลึกอยู่เสมอว่า ตนเองไม่ใช่ตำรวจที่คอยแต่จะเอ็ดใส่ผู้ปฏิบัติ “ทำไมคุณถึงได้พูด ได้ทำอย่างนี้ ?” ขอให้มีความเข้าใจอยู่เสมอว่า ท่านมาที่นี่เพื่อฝึกตัวของท่านเองในการติดต่อเกี่ยวข้องกับคนอื่นๆ แม้ท่านจะได้แสดงปฏิกิริยาที่ไม่ถูกต้องออกไปแล้ว แต่ก็ขอให้ดูว่าท่านรู้สึกตัวได้เร็วเพียงใด และให้เริ่มแผ่เมตตาทันที นี่คือการที่ท่านกำลังฝึกฝนตนเองเพื่อให้มีชีวิตที่ดีงามอยู่ในสังคม

สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่งก็คือว่า ในเวลาที่ท่านขอให้ผู้เข้าปฏิบัติอยู่ในระเบียบวินัย แต่ตัวเองกลับทำผิดระเบียบวินัยเสียเองนั้น เท่ากับว่าท่านกำลังทำตัวเป็นแบบอย่างที่ไม่ดี ฉะนั้น ธรรมบริกรจึงจะต้องอยู่ในกฎระเบียบของศูนย์ฯ ด้วย ในเมื่อเราต้องการให้ผู้ปฏิบัติรักษากฎระเบียบ ท่านก็จะต้องเป็นผู้นำในการสร้างบรรยากาศที่เหมาะสม เพื่อให้ผู้เข้ารับการอบรมได้ปฏิบัติอย่างถูกต้อง แต่ถ้าท่านรบกวนบรรยากาศของการอบรม รบกวนบรรยากาศธรรมะในศูนย์ ก็เท่ากับท่านได้กำลังทำอันตรายแก่ผู้เข้าปฏิบัติ หาได้กำลังให้บริการแก่ผู้เข้าปฏิบัติไม่ ธรรมบริกรทุกคนจึงต้องระมัดระวังอย่างยิ่งที่จะไม่ทำอะไรที่เป็นการทำลายบรรยากาศภายในศูนย์

สิ่งสำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ธรรมบริกรพึงรู้ ก็คือ ผู้ทำหน้าที่เป็นธรรมบริกรนั้นคือส่วนหนึ่งของธรรมทาน อาจารย์ผู้สอนย่อมไม่อาจดำเนินการอบรมด้วยตนเองได้ ต้องมีผู้ให้ความช่วยเหลือ เพราะนี่ไม่ใช่การแสดงปาฐกถาธรรมต่อชุมชน แต่เป็นการหลักสูตรการปฏิบัติธรรม ซึ่งผู้ปฏิบัติจะต้องอยู่ภายในสถานที่อบรมตลอดเวลา ๑๐ วัน ฉะนั้น จึงจำเป็นต้องมีคนที่จะจัดการและคอยให้บริการ ธรรมทานของอาจารย์ผู้สอนจะสำเร็จลงได้ ก็ต่อเมื่อมีผู้ให้บริการที่ดีและมีผู้จัดการที่ดี ฉะนั้น ไม่ใช่แต่อาจารย์ผู้สอนเท่านั้นที่เป็นธรรมทายกหรือธรรมทายิกา ตัวท่านเองก็คือธรรมทายกหรือธรรมทายิกาด้วย ไม่ว่าจะเป็นบุญกุศลอันเกิดจากการให้ธรรมะแก่ผู้อื่น หรือบุญกุศลที่อาจารย์ผู้สอนได้รับ ท่านก็ย่อมจะมีส่วนในบุญกุศลนั้นด้วย เป็นบุญกุศลอันเกิดจากการให้ธรรมทาน

นี่ไม่ใช่เป็นความเชื่อที่งมงาย แต่เป็นความจริง มีธรรมบริกรหลายต่อหลายคนได้มาบอกกับข้าพเจ้าว่า การปฏิบัติของเขาก้าวหน้าขึ้นหลังจากที่ได้มาทำหน้าที่ให้บริการในหลักสูตร ๑๐ วัน ในเมื่อท่านมีส่วนในการให้ธรรมะแก่ผู้อื่น ท่านก็ย่อมจะได้รับผลของธรรมะนั้นด้วยตนเอง กฎธรรมชาติมีอยู่ว่า เมื่อท่านให้บริการแก่ผู้อื่นด้วยความเมตตา ความจริงนั้นท่านกำลังให้บริการแก่ตัวท่านเอง ธรรมบริกรทุกคนจะต้องมีความเข้าใจในกฎธรรมชาตินี้ และให้บริการอย่างผู้มีธรรมะ ด้วยความสุภาพและเปี่ยมเมตตา แล้วท่านก็จะได้รับธรรมะด้วยความสุภาพและเปี่ยมไปด้วยเมตตาเช่นกัน

เมื่อเริ่มทำหน้าที่ให้บริการในตอนต้นหลักสูตร ธรรมบริกรมักพบเห็นผู้ปฏิบัติหลายๆ คนมีใบหน้าที่เศร้าหมองอมทุกข์ แต่เมื่อการอบรมสิ้นสุดลง ผู้ปฏิบัติทุกคนล้วนมีใบหน้าที่ยิ้มแย้มแจ่มใส จนทำให้ธรรมบริกรเกิดความปีติยินดีว่าตนเป็นผู้ให้บริการแก่คนเหล่านี้ และดูสิ เวลานี้ทุกคนต่างก็มีความสุข นี่คือรางวัลของการเป็นธรรมบริกร แล้วท่านก็จะเกิดความมั่นใจและตั้งมั่นอยู่ในพระธรรมคำสอนของพระศาสดามากขึ้น เพราะพระพุทธองค์ได้ทรงกล่าวเอาไว้ว่า ธรรมะจะต้องให้ผลที่นี่และเดี๋ยวนี้ แน่นอนว่าท่านจะต้องได้รับผลในเวลาต่อไปด้วย แต่ถ้าท่านไม่ได้รับผลอะไรเลยในปัจจุบัน ก็คงจะต้องมีอะไรที่ไม่ถูกต้องเสียแล้ว เพราะนั่นไม่ใช่คำสอนของพระพุทธเจ้า

เมื่อธรรมบริกรหรือผู้จัดการหลักสูตรได้เห็นความเปลี่ยนแปลงของผู้เข้าปฏิบัติจะระลึกได้ว่าตนเองก็เคยมีความเปลี่ยนแปลงเช่นนี้เหมือนกัน นี่แหละคือหนทางอันถูกต้องแล้ว เพราะมันให้ผลทันทีที่นี่และเดี๋ยวนี้ แล้วท่านก็จะมีความมั่นใจในพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้ามากยิ่งขึ้น มีความแน่ใจมากขึ้น และศรัทธาของท่านก็จะเป็นศรัทธาที่เกิดจากความเข้าใจ ท่านมีศรัทธาที่ถูกต้องในพระพุทธเจ้าและในพระธรรมคำสอนของพระองค์

ผู้เข้าปฏิบัติทุกคนก็เช่นกัน สมควรที่จะต้องมาให้บริการในหลักสูตร ๑๐ วันอย่างน้อยหนึ่งครั้งในแต่ละปี ข้าพเจ้าปรารถนาที่จะให้ผู้ช่วยอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโสทุกคน ตลอดจนอาจารย์บางคนมาทำหน้าที่ให้บริการอย่างน้อยหนึ่งหลักสูตรในแต่ละปี ข้าพเจ้าปรารถนาที่จะให้กรรมการทุกคนและผู้ปฏิบัติทุกคนหาเวลามาให้บริการในหลักสูตร ๑๐ วันอย่างน้อยปีละครั้ง เพื่อประโยชน์ของตัวท่านเอง เพื่อความดีงามของตัวท่านเอง

ข้าพเจ้าก็ได้กล่าวมามากแล้ว ขอให้ทุกท่านโปรดจดจำไว้และนำไปใช้ในชีวิต ท่านจะต้องมีความมุ่งหมายที่กระจ่างชัดว่า “ขอให้ผู้คนที่ตกอยู่ในความทุกข์ทั้งหลาย จงได้รับผลประโยชน์จากพระธรรมของพระพุทธเจ้า และหลุดพ้นจากความทุกข์มากขึ้น มากขึ้น ความช่วยเหลือที่ข้าพเจ้าได้มีส่วนร่วม แม้จะน้อยนิดเพียงไร ก็เป็นไปด้วยเจตนาที่จะช่วยเหลือมนุษยชาติ และผลตอบแทนในการช่วยเหลือนั้น แท้จริงแล้วคือการช่วยเหลือตัวของข้าพเจ้าเองเป็นเบื้องแรก”

การเห็นแก่ตนเช่นนี้เป็นสิ่งที่ดี เราควรเห็นแก่ตนในทางที่ถูกต้อง การที่ท่านช่วยเหลือผู้อื่นนั้น ก็คือการที่ท่านช่วยตัวของท่านเอง

ขอให้ทุกๆ ท่านจงเจริญงอกงามในธรรมและได้รับอานิสงส์สูงสุดจากธรรมะ

หมายเหตุ : บทความนี้เป็นโอวาทของท่านอาจารย์โกเอ็นก้าที่แสดงแก่คณะอาจารย์ กรรมการมูลนิธิ และกรรมการบริหารศูนย์ฯ ธรรมบริกรและศิษย์ ซึ่งไปชุมนุมกันที่ศูนย์ธรรมอาภา เมื่อคืนวันที่ ๓ กรกฎาคม ๒๕๔๔

*(จากจุลสารวิปัสสนา ฉบับต.ค.-ธ.ค. ๒๕๔๔) *