ลูกๆ ทางธรรมที่รักทั้งชายและหญิง

ตลอดระยะเวลายี่สิบเอ็ดปีที่ผ่านมานี้ เราได้ช่วยกันทำงานมากมายเพื่อเผยแผ่ธรรม แต่งานที่ทำลงไปนั้นยังเป็นเพียงก้าวเล็กๆ บนหนทางที่ยาวไกล ข้าพเจ้าไม่ได้มีเจตนาที่จะทำลายขวัญกำลังใจของพวกท่าน เพราะถึงแม้จะเป็นก้าวเล็กๆ แต่ก็เป็นก้าวที่สำคัญยิ่ง เป็นการก้าวไปในทิศทางที่ถูกต้อง บนหนทางที่ถูกต้อง บัดนี้ถึงเวลาที่ธรรมะจะขจรขจายออกไป ธรรมะได้เริ่มเผยแผ่ออกไปแล้ว ทุกคนควรรู้สึกยินดีที่ได้มีโอกาสเป็นส่วนหนึ่งในการเผยแผ่ธรรม ช่วยให้ผู้คนทั้งหลายหลุดพ้นจากความทุกข์

การเผยแผ่ธรรมกำลังเจริญรุดหน้าไป งานรับใช้บริการจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นมาก เป็นเรื่องที่ดีที่ผู้คนจำนวนมากกำลังเข้ามารับใช้ธรรมะ แต่ถ้าท่านยังช่วยตัวเองไม่ได้ ท่านย่อมไม่สามารถจะช่วยผู้อื่นได้ คนที่ง่อยเปลี้ยเสียขาย่อมไม่อาจประคองคนที่ง่อยเปลี้ยเสียขาด้วยกันได้ คนตาบอดก็ไม่อาจนำทางคนตาบอดด้วยกันได้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ตถาคตขอรับรองว่าเธอสามารถหลุดพ้นได้อย่างแน่นอน เพียงแต่เธอต้องขจัดอัตตาของตนเองให้ได้เสียก่อน” ถ้าผู้ที่เข้ามารับใช้ผู้อื่นไม่ขจัดอัตตาของตนเองแล้ว เขาจะรับใช้ได้อย่างไรกัน ถ้าท่านต้องการจะช่วยเหลือผู้อื่นให้หลุดพ้นจากเครื่องพันธนาการ จากความทุกข์ โดยที่ตัวท่านเองไม่ได้ทำอะไรเพื่อปลดปล่อยตัวเองจากเครื่องพันธนาการและความทุกข์ ไม่ได้ละลายอัตตาของตนเองแล้ว การรับใช้ดังกล่าวก็ย่อมจะไม่ใช่การรับใช้ธรรมะ ท่านต้องละลายอัตตาของตนเองเสียก่อน มีงานอื่นๆ มากมายที่เราสามารถเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ทางวัตถุได้ แต่ในงานรับใช้ธรรมะนั้นจะต้องไม่มีเรื่องของผลประโยชน์เข้ามาเกี่ยวข้อง ที่นี่ไม่ใช่สถานที่ที่จะแสวงหาชื่อเสียง อำนาจ หรือสถานภาพใดๆ

พระพุทธองค์ทรงกล่าวไว้ว่า มีบุคคลอยู่สองจำพวกที่หาได้ยากยิ่ง พวกแรกคือผู้ที่ทำหน้าที่รับใช้ธรรมะ มีความริเริ่มที่จะรับใช้ธรรมะ ในใจไม่ได้คิดถึงเรื่องอื่นใด นอกจากการรับใช้ธรรมะ คนเหล่านี้คิดแต่ว่า พหุชะนะ หิตายะ พหุชะนะ สุขายะ การรับใช้ของฉันคือการช่วยเหลือผู้อื่น ขอให้ผู้คนมากขึ้นๆ จงได้รับประโยชน์จากการรับใช้นี้ พวกที่สองคือผู้ที่มีความรู้สึกกตัญญูรู้คุณ จงพัฒนาคุณสมบัติทั้งสองประการนี้ แล้วท่านจะมีความเจริญก้าวหน้าบนหนทางธรรม มีความพร้อมที่จะช่วยเหลือผู้อื่น

องค์กรของเรากำลังเติบโต แต่ในขณะที่เติบโต ก็มีโอกาสที่จะเกิดความคิดเห็นแตกต่างกัน อาจมีการกระทบกระทั่งกัน ยึดถือในความคิดเห็นของตน ซึ่งเราต้องระวังให้มาก เพราะสิ่งนี้เปรียบเสมือนไฟ อย่าปล่อยให้ไฟปะทุขึ้นได้ แต่ถ้าหากปะทุขึ้นแล้ว ก็ต้องรีบดับทันที อย่าให้มันลามออกไป จงระลึกถึงคำสอนของพระสัมมาพระสัมพุทธเจ้าอยู่เสมอว่า

วิวาทัง ภะยะโต ทิสวา

อะวิวาทัญ จะ เขมะโต

สะมัคคา สะขิลา โหถะ

เอสา พุทธานุสาสะนี

ท่านทั้งหลายเห็นการวิวาทกันเป็นภัย

และเห็นการไม่วิวาทกันเป็นความเกษมแล้ว

จงสมัครสมานเป็นมิตรกันเถิด

นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

หากท่านพบว่ามีผู้ใดกระทำผิดพลาด ก็ควรจะเข้าไปตักเตือนเขาด้วยความอ่อนน้อม มีเมตตากรุณา “ผมรู้สึกว่าสิ่งที่คุณทำนั้นมันขัดกับธรรมะอยู่นะ” พยายามโน้มน้าวเขา แต่ถ้าเขาไม่เชื่อ ก็อย่าไปรู้สึกขุ่นเคือง ขอให้เมตตาเขามากยิ่งขึ้น แล้วลองพยายามใหม่อีกครั้ง ถ้าเขายังไม่เข้าใจอีก ก็ขอให้ไปปรึกษากับผู้ที่อาวุโสกว่า ให้ผู้ที่อาวุโสกว่าลองพยายามดู ถ้ายังไม่ได้ผล ก็ให้ผู้ใหญ่อีกท่านช่วย และถ้าไม่สำเร็จอีก ก็ขอให้มีเมตตาแก่คนผู้นี้

ถ้าท่านมีความรู้สึกโกรธเกลียดแล้ว ท่านจะช่วยเหลือผู้คนได้อย่างไร ในเมื่อท่านยังไม่อาจช่วยเหลือตัวเองได้ จงระมัดระวัง จำไว้ว่า วิวาทัง ภะยะโต ทิสวา เป็นเรื่องน่ากลัวอย่างยิ่งที่ท่านจะสร้างความจงเกลียดจงชังหรือความขัดแย้งขึ้น เราเป็นครอบครัวเดียวกัน เมื่อสมาชิกคนใดคนหนึ่งในครอบครัวอ่อนแอ คนในครอบครัวทั้งหมดก็ควรจะช่วยกันทำให้เขาเข้มแข็งขึ้น อย่าไปกล่าวโทษหรือพยายามผลักไสไล่ส่งเขาออกไป เขาต้องการความเมตตาจากเรา ไม่ใช่ความเกลียดชัง

ถ้าเรามีทัศนคติเช่นนี้ ธรรมะก็จะคงอยู่กับเราตลอดเวลา เพราะเราได้เริ่มช่วยเหลือตัวเองก่อนแล้ว เราควรจะมีแต่ความรักความเมตตา เรื่องนี้ควรถือเป็นหลักปฏิบัติสำหรับผู้รับใช้ธรรมะทุกๆ ท่าน

ต่อไปเป็นเรื่องเกี่ยวกับงานวิจัย มีหลายๆ ประเทศที่คำสอนของพระพุทธเจ้าได้หายสาบสูญไป เราจึงควรขอบคุณประเทศที่ยังคงสืบทอดคำสอนนี้ไว้ได้ในรูปแบบที่บริสุทธิ์ดั้งเดิม เราต้องเผยแผ่คำสอนเหล่านี้เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติ แต่ไม่ควรให้เรื่องของปริยัติ (ทฤษฎี) สิ่งพิมพ์ และงานวิจัยกลายเป็นเป้าหมายหลักไป เป้าหมายหลักของเราต้องเป็นเรื่องการปฏิบัติเสมอ ถ้าหากเรายังพอใจอยู่เพียงแค่การอ่านพุทธพจน์ โดยไม่ก้าวเดินไปบนหนทางที่พระพุทธองค์ทรงสอน ก็เท่ากับว่าเราได้เริ่มทำร้ายตัวเราเอง ธรรมะในส่วนที่เป็นทฤษฎี เป็นพุทธวจนะนั้น จะช่วยเหลือเรา เป็นแรงบันดาลใจ เป็นเครื่องนำทางให้แก่เรา แต่ที่สำคัญคือ เราจะต้องค่อยๆ ก้าวเดินไปบนเส้นทางธรรมทีละก้าว จงใช้ประโยชน์จากพุทธพจน์ ซึ่งจะเป็นแรงบันดาลใจให้แก่ท่านได้อย่างแน่นอน

ข้าพเจ้าขอแนะนำว่า อย่างน้อยผู้ปฏิบัติวิปัสสนาทุกท่านน่าจะได้ศึกษาภาษาบาลีขั้นพื้นฐาน อันเป็นภาษาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ด้วย จากประสบการณ์ของข้าพเจ้า พระวจนะทั้งหมดของพระองค์ให้แรงบันดาลใจเป็นอย่างมาก และช่วยให้ปฏิบัติต่อไปได้ ท่านต้องศึกษาความจริงภายในด้วยตัวของท่านเอง ศึกษาถึงความเกี่ยวพันกันระหว่างกายกับจิตว่า อวิชชาทำให้เราคอยแต่จะปรุงแต่งตอบโต้อย่างไร และเราจะใช้ปัญญานำพาตัวเองให้หลุดพ้นจากอวิชชาได้อย่างไร นี่คือวิธีที่จะนำคำสอนของพระพุทธเจ้ามาใช้เพื่อความหลุดพ้นของท่าน

ความทุกข์ทรมานนั้นมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง ขอให้โอสถอันแสนวิเศษของพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้ จงช่วยเหลือผู้ทุกข์ยากให้พ้นจากความป่วยไข้ จากความทุกข์ ขอให้ประทีปแห่งธรรมจงส่องสว่างไปทั่วโลก ขับไล่ความมืดมิดแห่งอวิชชาด้วยเทอญ ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543