ถาม ท่านอาจารย์มักพูดอยู่บ่อยๆ ว่า ลำพังแค่ความร่ำรวยไม่สามารถให้ความสงบสุขได้ แล้วคนที่ไม่มีทั้งความร่ำรวยและความสุขควรจะทำอย่างไรดีครับ

ท่านอาจารย์ ใช่แล้ว ถูกต้องเลยล่ะที่ความร่ำรวยเพียงอย่างเดียวไม่สามารถจะบันดาลความสุขสงบให้ได้ แต่ขณะเดียวกันความร่ำรวยก็มีบทบาทสำคัญต่อชีวิต ผู้ครองเรือนไม่ควรจะทำตัวเหมือนขอทานที่เที่ยวไปเร่ขอความช่วยเหลือจากผู้อื่น แต่ต้องรู้จักทำมาหาเลี้ยงชีพดังเช่นที่ทุกคนพึงกระทำ

เมื่อครั้งที่มีคนหิวโซอดข้าวมาสองวันเข้าไปหาพระพุทธเจ้านั้น ผู้คนได้พากันกราบทูลว่า “ขอพระองค์ได้โปรดประทานธรรมะให้แก่เขาด้วยเถิด เขาจะได้พบกับความสงบ เพราะเขาเป็นคนที่ตกทุกข์ได้ยากจริงๆ”

พระองค์จึงตรัสตอบว่า “จงไปหาอาหารให้เขารับประทานก่อน แล้วค่อยมาพบตถาคต ตถาคตจะให้ธรรมะแก่เขา” เวลาที่ท้องหิว เราย่อมไม่อาจจะสอนหรือรับธรรมะได้ เงินจึงมีบทบาทสำคัญอย่างมาก แต่แค่สิ่งนี้เพียงอย่างเดียวก็ไม่อาจบันดาลความสุขสงบให้ได้

ในประเทศตะวันตกที่ได้ชื่อว่าพัฒนาแล้ว เจริญแล้วในทางวัตถุ ซึ่งข้าพเจ้าก็ไม่ทราบว่าจะเจริญแล้วจริงๆ หรือไม่ มีคนตกงานไปยื่นเรื่องขอสวัสดิการจากรัฐ แต่กลับมีรถขับไปขอรับเงินสงเคราะห์ถึงสำนักงาน ! แล้วในประเทศที่ร่ำรวยมากประเทศหนึ่ง ข้าพเจ้ายังได้ยินมาว่า ประชากรทุกๆ 3-4 คนจะต้องใช้ยากล่อมประสาทหรือยานอนหลับเพื่อให้ตัวเองหลับ ประเทศนี้จึงมีการซื้อขายยากล่อมประสาทและยานอนหลับกันมากมายมหาศาลในแต่ละวัน

ถึงมีความเจริญ แต่ความสุขสงบไปอยู่ที่ไหนเสียล่ะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะให้ประเทศที่ได้ชื่อว่าด้อยพัฒนาทั้งหลาย กลายเป็นประเทศที่พัฒนาไม่ใช่เพียงแค่ในด้านวัตถุ หากแต่มีธรรมะเป็นพื้นฐานด้วย แต่ละประเทศควรจะมีความเจริญก้าวหน้าควบคู่ไปกับความสุขสงบ

ค่ำคืนเมื่อเข้านอน ทันทีที่หัวถึงหมอน ท่านจะต้องเริ่มกรน ต้องหลับสนิท แล้วโรงงานผลิตยานอนหลับทั้งหมดก็จะได้ปิดไปเสีย ! แต่นั่นจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีธรรมะ ถ้ามีธรรมะควบคู่ไปกับความเจริญทางด้านวัตถุ ก็จะสมบูรณ์แบบ

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543