ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาที่รักทั้งหลาย

เรามาร่วมประชุมกันอีกครั้งดังเช่นทุกปี เพื่อที่จะได้ทบทวนสิ่งต่างๆ ที่ทำมา รวมทั้งพิจารณาว่ามีข้อบกพร่องอะไรบ้างหรือไม่ และจะหาทางแก้ไขข้อบกพร่องเหล่านั้นได้อย่างไร ที่เรามาทบทวนสิ่งต่างๆ ที่ได้ลุล่วงไปแล้วนั้น มิใช่เพื่อเพิ่มพูนอัตตา แต่ด้วยความเข้าใจที่เป็นกลาง และเพื่อที่จะดูว่าเราจะเพิ่มพูนความสำเร็จนี้ได้อย่างไร ประการสุดท้ายที่เรามาพบกันนี้ก็เพื่อวางแผนงานปฏิบัติสำหรับอนาคต การประชุมนี้จะต้องไม่เหมือนกับการประชุมทางสังคมทั่วๆ ไปที่ผู้คนมาอภิปราย ลงมติกัน แล้วก็ลืมเรื่องทั้งหมด ต้องไม่ใช่แบบนั้น ธรรมะในแง่ของการปฏิบัติถือเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับเรา

นี่คือเหตุผลของการที่พวกท่านส่วนใหญ่ได้เข้าร่วมปฏิบัติในหลักสูตรระยาวก่อนเริ่มการประชุมประจำปี และหลังจากการประชุมก็จะมีอีกหลายท่านทำเช่นเดียวกัน นี้เป็นสัญญาณที่ดี การให้ความสำคัญกับการปฏิบัติมากกว่าคือพื้นฐานของการพูดคุยอภิปราย เราจึงต้องรักษาธรรมเนียมที่ดีงามนี้ให้คงอยู่สืบไป มิฉะนั้นแล้วการรับใช้มนุษยชาติที่อยู่ในความทุกข์ของเราก็จะไม่ประสบผล

เราคงไม่สามารถปฏิเสธได้ว่าความทุกข์นั้นมีอยู่ รอบๆ ตัวเรามีแต่ความมืดมิดและความทุกข์ ผู้คนล้วนทุกข์ระทมและกำลังหลงทางอยู่ในความมืด ไม่รู้ว่าจะหลุดพ้นจากความทุกข์ได้อย่างไร ทั่วทั้งโลกมีแต่ความขัดแย้ง การต่อสู้ และสงครามภายใต้ชื่อของศาสนาต่างๆ น่าเสียดายที่ประเทศนี้ ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นดินแดนต้นกำเนิดของธรรมะอันบริสุทธิ์ ก็กำลังเผชิญความทุกข์จากความขัดแย้งดังกล่าวเช่นกัน ความมืดมิดที่สุดย่อมนำมาซึ่งแสงสว่างฉันใด หนทางที่จะหลุดพ้นจากความทุกข์ก็เกิดขึ้นจากความทุกข์อย่างที่สุดฉันนั้น

เป็นเรื่องดีที่แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้ว และเส้นทางก็แจ่มชัดขึ้น จุดเริ่มต้นนั้นเกิดขึ้นเมื่อหลายปีก่อน คนจำนวนมากได้เริ่มเข้ามาทดลองวิธีการปฏิบัตินี้และได้รับผลดี ซึ่งมีทั้งปัญญาชน ผู้ทรงความรู้จากชุมชน นิกาย ความเชื่อ รวมทั้งประเทศต่างๆ ได้เข้ามาสัมผัสกับสายธารแห่งวิปัสสนา และพบว่าเป็นสิ่งที่มีประโยชน์อย่างยิ่ง และนำความสุขสดชื่นที่แท้จริงมาให้

เราต้องใช้สติปัญญาในการพินิจพิจารณาทุกๆ ขั้นตอนบนหนทางนี้ว่า มีความเป็นเหตุเป็นผล ปฏิบัติได้จริง และถูกต้องหรือไม่ แล้วจากนั้นก็จงดูว่าในแง่ของการปฏิบัติจริงเล่า ได้ให้ผลประโยชน์จริงๆ ในทันทีหรือไม่ หนทางนี้จะนำพาตัวท่านไปสู่จุดหมายปลายทางของการหลุดพ้นโดยสิ้นเชิง คือบรรลุอรหัตได้หรือไม่ ซึ่งหากได้ก็เป็นสิ่งที่ดี แต่ผลที่จะได้ในตอนนี้เล่าเป็นเช่นไร เพราะหนทางยังอีกยาวไกล กว่าจะไปถึงจุดหมายปลายทางของการเป็นพระอรหันต์ แล้วเราจะหลุดพ้นจากความทุกข์ในเวลานี้ได้ไหม ทุกๆ คนที่ได้เดินบนเส้นทางนี้ล้วนได้ประจักษ์แจ้งถึงผลของการปฏิบัติ แม้ผลที่แต่ละคนได้รับจะแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับสิ่งที่พวกเขาได้สั่งสมมาในอดีต และการปฏิบัติในปัจจุบันของเขาว่าเป็นเช่นไร แต่เส้นทางนี้ก็ยังให้ผลที่ดี

เราไม่อาจเผยแผ่วิปัสสนาได้ด้วยการพูดคุยอภิปราย หรือการเขียนบทความ การบรรยาย หรือพยายามพิสูจน์กันทางความคิดว่าของเราดีที่สุด เพราะนั่นจะไม่ช่วยอะไรเลย เราต้องอาศัยผลที่ได้รับจริงๆ จากการปฏิบัติเท่านั้น ความทุกข์นั้นมีอยู่รายรอบตัวเรา จงช่วยให้คนทั้งหลายได้รู้ว่ายังมีทางออก ด้วยการดำเนินชีวิตของท่านเป็นตัวอย่าง ถ้าพวกเขาพบว่ามีความเปลี่ยนแปลงที่ดีเกิดขึ้นกับท่าน ท่านได้เติมเต็มสิ่งที่ขาดหายไป แบบอย่างการดำเนินชีวิตของท่านก็จะดึงดูดพวกเขาได้เอง นี่คือวิธีที่จะช่วยให้ธรรมะเผยแผ่ออกไปได้

เช่นเดียวกับที่ทุกๆ เมืองจะต้องมีโรงเรียน วิทยาลัย โรงพยาบาล สนามกีฬา วิปัสสนาก็จะกลายเป็นสิ่งจำเป็นไปทั่วโลก เราจำเป็นต้องมีสถานที่อบรมจิตใจที่จะสอนเรื่องการควบคุมและชำระจิตให้บริสุทธิ์ ซึ่งจะต้องไม่ทำให้คนทั้งหลายเกิดความหวาดกลัวว่า เมื่อมาเข้าอบรมแล้ว เราจะเปลี่ยนพวกเขาให้หันไปนับถือศาสนาหรือนิกายอื่น ถ้าการอบรมวิปัสสนามุ่งหมายที่จะเปลี่ยนศาสนาของผู้คน ความมุ่งหมายนี้ก็จะเป็นอันตรายอย่างใหญ่หลวงต่อการเผยแผ่ธรรมะ เพราะมันจะมิใช่วิปัสสนาอีกต่อไป เวลาไปโรงเรียน โรงพยาบาล หรือสนามกีฬา เราไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนศาสนา ฉะนั้น เวลาที่มาเข้าฝึกวิปัสสนาก็เช่นกัน วิปัสสนาไม่มีอะไรที่เกี่ยวข้องกับลัทธินิกายเลย เรื่องนี้ต้องทำความเข้าใจกันให้ชัดเจนยิ่งขึ้น สำหรับผู้ที่ต้องการจะสอนวิปัสสนา และให้ความเข้าใจกระจ่างชัดแก่ผู้ที่ต้องการจะปฏิบัติด้วย เพราะถ้าขาดความเข้าใจเสียแล้ว ทุกอย่างก็จะล้มเหลว

ความบริสุทธิ์ของหนทางนี้อยู่ที่การรักษาความเป็นสากลเอาไว้ให้ได้ หนทางนี้เป็นสากลอยู่แล้ว และเราก็จะต้องรักษาความเป็นสากลนี้สืบต่อไป เพราะมันจะเป็นประโยชน์ต่อเราและคนทั้งหลาย ทุกๆ คน ไม่ว่าจะใครก็ตามที่ได้ปฏิบัติวิปัสสนาจะต้องได้รับประโยชน์ นี่คือสาระสำคัญยิ่งที่ต้องให้โลกรับรู้ ซึ่งจะเป็นไปได้ ก็ต่อเมื่อตัวท่านเองได้แสดงให้เห็นว่า ท่านไม่จำต้องเปลี่ยนศาสนาหนึ่งไปเป็นอีกศาสนาหนึ่ง แต่ความไม่บริสุทธิ์ในจิตใจของท่านต่างหากที่ได้ถูกขจัดออกไปด้วยวิธีการปฏิบัตินี้ และท่านก็ได้เริ่มหลุดพ้นจากความทุกข์ของตนเองแล้ว นี่คือตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงคุณค่าของธรรมะได้ดีที่สุด

สิ่งสำคัญอีกอย่างที่เราได้เริ่มทำไปแล้วก็คือ การเผยแพร่งานด้านทฤษฎีของธรรมะ ให้เป็นที่รับรู้กันมากขึ้น เนื่องจากการปฏิบัติได้สูญหายไปในหลายๆ ประเทศ จนทำให้ความหมายของพุทธพจน์บางคำไม่ชัดเจน และมีการแปลความหมายกันอย่างผิดๆ เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่ผู้ปฏิบัติจะต้องเข้าใจทฤษฎีของธรรมะ เพื่อจะได้ทราบว่าสิ่งที่ตนกำลังปฏิบัติอยู่นั้นถูกต้องหรือไม่

ธรรมะในภาคทฤษฎีจะเกื้อกูลการปฏิบัติ แต่ต้องเข้าใจว่านี่ไม่ใช่เป้าหมายหลักของเรา ถ้าเราเริ่มให้ความสำคัญกับเรื่องของทฤษฎีมากเกินไปจนหลงลืมการปฏิบัติ เราก็จะไม่ได้รับประโยชน์อะไรเลย ธรรมะในภาคของการปฏิบัติจึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ขอให้จดจำไว้เมื่อต้องศึกษาวิจัยธรรมะในภาคของทฤษฎี

ขอให้พวกท่านทั้งหลายจงเป็นผู้เชิญธง เชิญประทีปแห่งธรรมะ ช่วยกันนำสารแห่งธรรมะออกไปเผยแผ่ทั่วโลก เพื่อช่วยให้คนทั้งหลายหลุดพ้นจากความทุกข์

จงพัฒนาความรักความเมตตาและความปรารถนาดี เพื่อช่วยให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ หลุดพ้นจากความทุกข์ ไม่ใช่ไปจัดตั้งศาสนาหรือลัทธินิกาย ความทุกข์ ความป่วยไข้นั้นเป็นสากล และนี่คือโอสถที่จะใช้เยียวยา ซึ่งเป็นสากลด้วย จงช่วยกันรักษาธรรมะให้เป็นสากล และช่วยเหลือผู้คนให้พ้นจากความทุกข์

ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ จงได้เข้ามาสัมผัสกับธรรมะ และหลุดพ้นจากความทุกข์ ได้พบกับความสุขสงบอันแท้จริง ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543