ถาม การแบ่งแยกลัทธินิกายดูเหมือนจะเป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการแบ่งชั้นวรรณะ เราจะทำอย่างไรเพื่อป้องกันเรื่องนี้ดี

ท่านอาจารย์ สำหรับข้าพเจ้าแล้ว การแบ่งแยกลัทธินิกายเลวร้ายยิ่งกว่าเรื่องของชนชั้นวรรณะเสียอีก แม้การแบ่งแยกด้วยข้ออ้างของวรรณะจะเป็นพิษร้าย แต่ก็จำกัดอยู่แค่ในอินเดีย ขณะที่การแบ่งแยกลัทธินิกายในตอนนี้ได้เกิดขึ้นไปทั่วโลก ทุกหนแห่งผู้คนยึดมั่นในลัทธิความเชื่อของตนว่า “นิกายของฉันดีที่สุด” สำหรับพวกเขาแล้ว ลัทธิความเชื่อกลับกลายเป็นธรรมะไป

ธรรมะนั้นคือกฎธรรมชาติที่เป็นสากล ไม่ได้เป็นของลัทธิใดลัทธิหนึ่ง ถ้ามีความรู้สึกขุ่นมัวเกิดขึ้นในใจของท่าน ท่านก็ย่อมจะเป็นทุกข์ ถึงแม้ท่านจะเรียกตัวเองเป็นฮินดู พุทธ คริสต์ หรือมุสลิม ก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงความจริงข้อนี้ เพราะนี่เป็นกฎธรรมชาติ ในทำนองเดียวกัน ถ้าท่านขจัดกิเลสความไม่บริสุทธิ์คือ โลภะ โทสะ โมหะออกไปจากใจได้ ท่านก็จะรู้สึกเป็นอิสระและสงบสุข

ท่านอาจคิดว่าตัวเองศรัทธาในศาสนา ทั้งๆ ที่ไม่ได้มีธรรมะอยู่เลย ถ้าเช่นนั้น การประกาศความเป็นศาสนิกชนก็ปราศจากความหมาย แต่ถ้าศาสนิกชนนั้นๆ เปี่ยมไปด้วยธรรมะและเป็นคนดี เขาก็ย่อมจะช่วยสร้างสรรค์สังคมที่ดีงาม ฉะนั้น ตราบใดที่ผู้คนยังคงมีความรู้สึกแบ่งแยกทางศาสนา ก็ไม่มีทางที่จะเกิดสันติสุขขึ้นในโลกได้ เช่นเดียวกัน ถ้าในประเทศนี้ยังคงมีการแบ่งแยกชั้นวรรณะ ก็ไม่มีทางที่จะเกิดความสงบสุขขึ้นได้

พระพุทธองค์ทรงติเตียนการแบ่งแยกชั้นวรรณะ โดยตรัสว่า คนเราไม่ได้เป็นพราหมณ์ (วรรณะที่สูงที่สุดในอินเดีย) เพียงเพราะถือกำเนิดจากบิดามารดาที่เป็นพราหมณ์ หากแต่เราจะเป็นพราหมณ์ได้ก็ด้วยการชำระจิตให้บริสุทธิ์เท่านั้น ส่วนผู้ที่อยู่ในวรรณะศูทร (วรรณะต่ำ) โดยชาติกำเนิด ก็สามารถเป็นพราหมณ์ได้ด้วยการชำระจิตให้บริสุทธิ์

ฉะนั้นท่านจึงต้องให้ความสำคัญกับธรรมะและช่วยกันอธิบายว่า ทั้งการแบ่งแยกลัทธิศาสนาและชั้นวรรณะล้วนเป็นศัตรูของธรรมะ ไม่สำคัญว่าคนผู้นั้นจะมาจากวรรณะหรือศาสนาใด หากเขาไม่ใส่ใจที่จะดำเนินชีวิตอย่างมีศีล สมาธิ ปัญญาแล้ว ก็ย่อมจะใช้ชีวิตไปโดยสูญเปล่า เป็นภัยทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

ถ้าท่านตั้งมั่นอยู่ในศีล สมาธิ ปัญญาแล้ว ไม่ว่าท่านจะอยู่ในศาสนาใด ก็ย่อมจะเป็นศาสนิกชนที่ดี ที่เข้าถึงความหลุดพ้น และช่วยสร้างสรรค์สังคมที่ดีงาม

แต่เรื่องนี้ใช่จะเน้นย้ำกันแค่ด้วยการถกเถียงอภิปราย หากต้องลงมือปฏิบัติจริง ผู้ที่ได้เริ่มปฏิบัติวิปัสสนาจะพบว่า ป่วยการเปล่าที่จะภาคภูมิใจในศาสนาของตนโดยไม่พัฒนาศีล สมาธิ ปัญญา แต่ถ้าเขากำลังพัฒนาทั้งสามสิ่งนี้อยู่ เขาจะเป็นคนในศาสนาใดก็ได้

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543