วันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๕๑๒ เป็นวันที่สำคัญมากในชีวิตข้าพเจ้า เนื่องจากเป็นวันที่ท่านอาจารย์อูบาขิ่นแต่งตั้งให้ข้าพเจ้าเป็นอาจารย์สอนวิปัสสนา นับเป็นการมอบหมายความรับผิดชอบที่ยิ่งใหญ่แก่ข้าพเจ้า ทั้งนี้ในปีก่อนหน้านี้ ท่านได้ฝึกให้ข้าพเจ้าเป็นผู้ข่วยอาจารย์เพื่อเตรียมความพร้อม และบัดนี้ก็ถึงเวลาที่ข้าพเจ้าจะได้ปฏิบัติงานแล้ว วันรุ่งขึ้น ข้าพเจ้าจะจากประเทศพม่าอันเป็นบ้านเกิดเมืองนอน เพื่อกลับสู่ประเทศอินเดียอันเป็นผืนแผ่นดินของบรรพบุรุษ

วิปัสสนาจากประเทศอินเดียได้เข้ามายังประเทศพม่าเมื่อ ๒,๕๐๐ ปีที่แล้ว ดินแดนแห่งนี้ได้รักษาวิปัสสนาไว้ในรูปแบบที่บริสุทธิ์ และสืบทอดวิธีการปฏิบัติจากครูถึงศิษย์โดยไม่ขาดสายมาจนถึงท่านอาจารย์อูบาขิ่น แต่ในประเทศอินเดียเอง วิปัสสนากลับสาบสูญไป ไม่หลงเหลือแม้ชื่อ บัดนี้ท่านอาจารย์อูบาขิ่นปรารถนาที่จะให้วิธีการปฏิบัติวิปัสสนานี้กลับคืนสู่ประเทศอินเดีย เพื่อประโยชน์แก่ชาวอินเดีย และเป็นการชดใช้หนี้แก่ประเทศอินเดียที่ได้มอบวิธีการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นนี้ให้แก่ประเทศพม่า ท่านอาจารย์มีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะให้วิปัสสนาคืนสู่ประเทศอินเดีย แล้วแพร่หลายไปทั่วโลก เพื่อประโยชน์ของชนหมู่มาก ข้าพเจ้าได้รับปากกับท่านว่าจะพยายามอย่างดีที่สุดที่จะให้ความปรารถนาของท่านเป็นจริง

ท่านอาจารย์เชื่อแน่ว่าประเทศอินเดียพร้อมที่จะรับขุมทรัพย์ที่หายไปนี้แล้ว ท่านมักกล่าวอยู่เสมอๆ ว่าคนอินเดียจำนวนมากที่เกิดมาในเวลานี้ เป็นผู้ที่ได้สะสมบารมีมามาก และบุญกุศลที่ได้เคยสร้างไว้จะดึงดูดพวกเขาให้มาปฏิบัติวิปัสสนา

น้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความเมตตาของท่านยังคงก้องอยู่ในหูของข้าพเจ้า “นาฬิกาแห่งวิปัสสนาเริ่มเดินแล้ว มันจะฟื้นคืนชีพในประเทศอินเดียตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป” นี่ไม่ได้เป็นคำทำนายของท่านอาจารย์เพียงผู้เดียว แต่ยังเป็นคำทำนายของอริยบุคคลหลายท่านเมื่อพันปีมาแล้ว สำหรับข้าพเจ้า คำทำนายอันชัดเจนนี้และพรของท่านอาจารย์เป็นดั่งอาหารที่หล่อเลี้ยงจิตใจของข้าพเจ้าตลอดการเดินทาง

อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่วันแรกที่มาถึงอินเดีย ข้าพเจ้าได้พบแต่ความยุ่งยากต่างๆ จนทำให้เริ่มสงสัยว่าจะทำงานนี้สำเร็จได้อย่างไร คำถามต่างๆ ประดังกันเข้ามา จะใช้สถานที่ไหนจัดการอบรม จะจัดการอบรมแบบใด ใครจะเป็นคนจัด ใครจะละทิ้งครอบครัวได้ถึง ๑๐ วัน เพื่อมาปฏิบัติกับข้าพเจ้า ในประเทศที่มีประชากรจำนวนมหาศาลเช่นนี้ จะมีคนสักกี่คนกันที่รู้จักข้าพเจ้า

ผู้ที่ใกล้ชิดกับข้าพเจ้าที่สุดคือ ญาติที่อยู่ในประเทศอินเดีย ซึ่งข้าพเจ้าหวังที่จะได้รับการช่วยเหลือจากพวกเขา แต่ก็ได้ทราบว่าพวกเขามีความเลื่อมใสศรัทธาในลัทธิอนันตมรรคเสียแล้ว ข้าพเจ้าทราบเรื่องนี้ตั้งแต่ยังอยู่ในประเทศพม่า แต่ที่ไม่ทราบคือ สมาชิกในครอบครัวของข้าพเจ้าเหล่านี้เป็นผู้นิยมนับถือลัทธิอนันตมรรคอย่างมาก จนไม่ยอมแม้แต่จะฟังคำอธิบายที่เกี่ยวกับวิปัสสนา ดังนั้น จึงแทบเป็นไปไม่ได้เลยที่พวกเขาจะเข้ารับการอบรมวิปัสสนา หรือจะให้ช่วยจัดการอบรม

ในขณะเดียวกัน ญาติที่เคยเข้าปฏิบัติวิปัสสนาเมื่อครั้งที่อยู่ในประเทศพม่า ก็กำลังทุกข์ระทม เพราะสูญเสียทรัพย์สินทุกอย่างอันเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ ข้าพเจ้าคิดว่าคงไม่มีใครช่วยจัดการอบรมได้ ยิ่งนักปฏิบัติวิปัสสนาคนอื่นๆ ที่เพิ่งมาจากพม่าด้วยแล้ว ยิ่งอยู่ในสถานะที่แย่กว่า มารดาของข้าพเจ้าก็มีปัญหาเช่นกัน การจัดอบรมวิปัสสนาครั้งแรกนี้ก็เพื่อให้มารดาของข้าพเจ้าหลุดพ้นจากความซึมเศร้า นี่เป็นจุดมุ่งหมายที่ทำให้ข้าพเจ้ามาประเทศอินเดีย และรัฐบาลพม่าก็ได้ออกหนังสือเดินทางแก่ข้าพเจ้าเป็นพิเศษ ด้วยเหตุนี้ เมื่อข้าพเจ้ามาถึงอินเดียแล้ว มารดาของข้าพเจ้าได้นั่งปฏิบัติกับข้าพเจ้าบ่อยๆ และท่านก็อยากเข้ารับการอบรมด้วย ถ้ามีการจัดอบรมขึ้นมา ท่านไม่อยากทำให้บุตรชายซึ่งมาจากพม่าผิดหวัง แต่ในขณะเดียว กัน ก็ไม่ต้องการให้บุตรชายคนอื่นๆ ในอินเดียโกรธ เพราะพวกเขานับถืออนันตมรรค ท่านจึงเพียงแต่บอกข้าพเจ้าอย่างเศร้าสร้อยว่า “ต้องดูก่อนนะว่าแม่จะนั่งได้หรือเปล่า”

บรรยากาศรอบๆ ตัวข้าพเจ้าเต็มไปด้วยความผิดหวังและยุ่งยาก จนทำให้ข้าพเจ้าคิดว่าตนเองคงต้องกลับพม่าโดยไม่ประสบความสำเร็จแน่ แม้ว่าอาจารย์ของข้าพเจ้าจะมั่นใจมาก และตัวข้าพเจ้าเองก็คิดว่านาฬิกาแห่งวิปัสสนาได้เริ่มเดินแล้ว แต่กระนั้นก็ยังมีเมฆหมอกแห่งความสิ้นหวังครอบคลุมอยู่ ดูราวกับว่างานนี้คงจะต้องดำเนินการโดยคนอื่นที่เหมาะสมกว่า

ในบางครั้งท่ามกลางบรรยากาศที่ไม่มีความสุข ก็ยังมีแสงแห่งความหวังเรืองรองอยู่ ท่านอาจารย์เคยกล่าวว่าเมื่อข้าพเจ้ากลับถึงอินเดีย ธรรมชาติจะแสดงให้เห็นถึงความสำเร็จในอนาคตของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าบินจากร่างกุ้งไปยังกัลกัตตา ครั้งลงจากเครื่องบิน ก็เกิดแผ่นดินไหว วันรุ่งขึ้นเมื่อข้าพเจ้าอ่านหนังสือพิมพ์ ก็เห็นรายงานข่าวว่ามีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นทางตอนเหนือของอินเดียเป็นบริเวณกว้าง สำหรับข้าพเจ้าแล้ว แผ่นดินไหวครั้งนี้เป็นการต้อนรับธรรมะที่กลับคืนมาหลังจากสูญหายไปนาน เหตุการณ์เช่นนี้เคยเกิดขึ้นมาแล้วเมื่อครั้งพุทธกาล หรือว่าธรรมชาติจะแสดงความยินดีกับการกลับมาของวิปัสสนา

เมื่อนึกถึงความยากลำบากเฉพาะหน้าแล้ว ทำให้ข้าพเจ้าคิดว่าแผ่นดินไหวเป็นเหตุบังเอิญที่เกิดขึ้น จึงไม่ควรไปให้ความสำคัญมากนัก ข้าพเจ้าจะต้องเข้าใจและยอมรับสถานการณ์ที่มืดมนในปัจจุบัน ความหวังและความสิ้นหวังวนเวียนอยู่ในใจของข้าพเจ้า ยิ่งเวลาผ่านไป ความรู้สึกท้อแท้สิ้นหวังก็ยิ่งทวีมากขึ้น เย็นวันหนึ่งข้าพเจ้านั่งปฏิบัติวิปัสสนาด้วยจิตที่ท้อแท้สับสน เมื่อใกล้จะหมดชั่วโมง ก็พบว่ามีกลุ่มเมฆหนาเกิดขึ้นภายในจนมืดมัวไปทุกทิศทาง บรรยากาศรอบๆ ตัวเต็มไปด้วยความเครียดและความสงสัย แต่เมื่อได้สำรวจจิตใจของตนเองดู ก็พบว่าปรากฏการณ์นี้หาได้มีอิทธิพลต่อจิตใจของข้าพเจ้าเลย ข้าพเจ้ายังคงตั้งอยู่ในอุเบกขา ทันใดนั้น จิตของข้าพเจ้าก็พบคำตอบ “อะไรจะเกิดก็ต้องเกิด ข้าพเจ้าทุ่มเททุกสิ่งทุกอย่างให้ธรรมะแล้ว ขอให้ธรรมะทำอย่างที่ต้องการจะทำเถิด ถ้าข้าพเจ้าสามารถจะทำหน้าที่เป็นสื่อของธรรมะได้ หรือถ้าข้าพเจ้ามีบารมีมากพอ ความมืดมิดก็จะค่อยๆ หมดไป แต่ถ้าไม่ใช่ ข้าพเจ้าก็จะยอมรับและกลับประเทศพม่าไป” เมื่อคิดได้เช่นนี้ ความรู้สึกเมตตาต่อบรรดาน้องชายซึ่งนับถืออนันตมรรคก็ท่วมท้นจิตใจของข้าพเจ้า “ขอให้พวกเขาจงมีความสุข จงประสบความสำเร็จเถิด” จิตของข้าพเจ้าเปี่ยมล้นไปด้วยความรู้สึกเมตตา ทันใดนั้น ความมืดมิดก็เริ่มจางลงและหายไปภายในชั่วเวลา ๒ – ๓ วินาที โดยมีกระแสแห่งความชื่นบานและความกระตือรือร้นเกิดขึ้นแทน ไม่มีความรู้สึกท้อแท้ใดๆ หลงเหลืออยู่เลย

หลังเสร็จจากนั่งปฏิบัติ ข้าพเจ้าพบว่า มีเด็กหนุ่มผู้หนึ่งมาคอยอยู่ เขาชื่อวิชัย อดุเคีย เป็นบุตรชายของทยะนันท์ อดุเคีย และหลานมังคลจันทร์ อดุเคีย ซึ่งเป็นพ่อตาของน้องชายคนหนึ่งของข้าพเจ้า เขาเคยทำกิจกรรมทางสังคมร่วมกับข้าพเจ้าที่ประเทศพม่ามาก่อน วิชัยเคยนั่งวิปัสสนาที่พม่าแล้ว เขาบอกว่า “ถ้าท่านต้องการจัดการอบรมวิปัสสนา ๑๐ วัน ผมจะหาสถานที่ให้ ธรรมศาลาปัญจยทิวดียังว่างอยู่ ถ้าท่านต้องการ ก็ไปดูก่อนได้”

ข้าพเจ้ายินดีมาก รีบไปดูสถานที่ แต่พบว่าไม่ค่อยจะเหมาะสมแก่การปฏิบัติเท่าใดนัก เพราะมีเสียงดังเนื่องจากอยู่ในเมือง ทั้งยังสกปรกมากด้วย อย่างไรก็ตามการจะหาที่ว่างถึง ๑๐ วันในเมืองใหญ่ที่มีประชากรหนาแน่นอย่างบอมเบย์นั้น เป็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้ ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงขอบคุณบรรดาคณะกรรมการที่ดูแลสถานที่นั้นและตกลงรับที่จะจัดการอบรมขึ้นที่นี่ ต่อไปก็คือปัญหาว่าใครจะมาเข้ารับการอบรมบ้าง แต่ข้าพเจ้าก็มีความมั่นใจว่า ในเมื่อเรามีสถานที่แล้ว ก็ต้องมีคนที่อยากจะมาเข้ารับการอบรมบ้าง

วิชัยบอกว่า “ผมขอสมัครเข้ารับการอบรม อันที่จริงผมตั้งใจจะเป็นผู้จัดการหลักสูตร แต่คุณพ่อของผมจะช่วยเป็นให้ ดังนั้น ผมจึงเข้าปฏิบัติได้”

กานติไบ ชาห์ เพื่อนเก่าจากพม่าได้แวะมาหาข้าพเจ้าที่บ้าน เมื่อรู้ข่าวการอบรม เขาก็บอกว่า “ผมจะเข้ารับการอบรมด้วย จะพาเพื่อนที่ชื่อ บี ซี ชาห์มาด้วย”

เป็นที่แน่นอนแล้วว่า จะมีการอบรม แม้จะมีผู้เข้าปฏิบัติเพียง ๒ – ๓ คน มารดาของข้าพเจ้านั่งอยู่ใกล้ๆ ด้วยใบหน้าเศร้าหมอง ความโศกเศร้าของท่านกระทบใจของข้าพเจ้า คืนนั้นเมื่อข้าพเจ้าเข้านอน ก็เห็นแต่ภาพของมารดา ข้าพเจ้าเข้าใจเป็นอย่างดีว่าท่านมีความขัดแย้งอะไรในใจ ใจหนึ่งก็อยากจะเข้ารับการอบรมเพื่อลูกชายที่อุตส่าห์มาไกลเพื่อจัดการอบรมวิปัสสนาให้ อีกใจหนึ่งก็เกรงว่าจะทำร้ายจิตใจลูกชายคนอื่นๆ

ข้าพเจ้าเศร้ามาก เหตุผลหนึ่งก็คือ คำทำนายเมื่อ ๒,๐๐๐ ปีกำลังจะเป็นจริง จะมีการอบรมวิปัสสนาที่อินเดีย ข้าพเจ้าเคยหวังว่าในการจัดการอบรมครั้งประวัติศาสตร์นี้ ครอบครัวทั้งหมดของข้าพเจ้าในอินเดียจะมีส่วนในบุญกุศลด้วย แต่ขณะนี้ดูแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย อีกประการหนึ่ง คือ ข้าพเจ้าต้องการทดแทนบุญคุณของบิดามารดา ท่านชรามากแล้ว ข้าพเจ้าอยากจะให้ท่านทั้งสองได้พบกับธรรมะ แต่ก็ยังมองไม่เห็นหนทางที่ท่านจะมาเข้ารับการอบรม ข้าพเจ้าจะทำอะไรได้นอกจากแผ่เมตตา คืนนั้น ข้าพเจ้าจึงแผ่เมตตาให้บิดามารดาและน้องชาย

วันรุ่งขึ้น ข้าพเจ้ารู้สึกว่าบรรยากาศรอบตัวเต็มไปด้วยความกระตือรือร้นอย่างประหลาด ตอนเช้ามีเพื่อนเก่าจากพม่าชื่อ โมติลาล เชาดรี และภะรัต ลูกชายของมาลจันทร์ พอดดา มาหา เพราะได้ข่าวการอบรม พวกเขาทั้งสองเป็นศิษย์เก่า และจะขอเข้าปฏิบัติด้วย ทั้งยังบอกว่าจะไปชวนเพื่อนๆ มาเข้าอบรมด้วย ข้าพเจ้าโทรศัพท์ถึงญาติที่มัทราส ญาติทั้ง ๓ คนยินดีที่มีการอบรม และจะรีบมาเข้าปฏิบัติ

บิดามารดาของข้าพเจ้าเฝ้าดูเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ข้าพเจ้าเข้าใจถึงความลำบากใจของมารดาเป็นอย่างดี แต่ไม่รู้ว่าควรจะปลอบใจท่านอย่างไร ข้าพเจ้าทราบดีว่าบิดาของข้าพเจ้านั้นเป็นคนที่ดื้อรั้นมาก ท่านได้เข้านับถืออนันตมรรคแล้ว แม้ว่าจะไม่เคร่งครัดนัก เมื่อครั้งที่ยังอยู่ในพม่า ท่านเคยเข้าอบรมวิปัสสนากับอาจารย์อูบาขิ่น ๑๐ วัน และทำอานาปานสติได้ดีมาก แต่เหตุที่ไม่ปฏิบัติอีก ก็เพราะท่านไม่ยอมเลิกประกอบพิธีกรรมทางศาสนาทุกวัน ข้าพเจ้าได้แนะนำท่านว่าให้วานคนอื่นทำพิธีแทน เหมือนครั้งที่ท่านเข้าอบรมในพม่า บิดาข้าพเจ้าจึงตกลงจะเข้ารับการอบรม ซึ่งนั่นทำให้ข้าพเจ้าดีใจมาก มารดาของข้าพเจ้าเองก็บอกว่า “ถ้าพ่อ

ไปเข้าอบรม แม่ก็จะเข้าด้วย ถ้านั่งได้ไม่ครบ ๑๐ วัน ก็อาจจะนั่งเพียง ๕ วัน”

ข้าพเจ้ามีความสุขมากที่จะได้มีโอกาสตอบแทนบุญคุณของบิดามารดาแล้ว และคิดต่อไปว่า “ใครจะรู้ว่าต่อไปในภายหน้า คนอื่นๆ ในครอบครัวซึ่งนับถืออนันตมรรค อาจจะได้รับประโยชน์จากวิปัสสนาก็ได้ แต่พ่อและแม่อายุมากแล้ว น่าจะได้ปฏิบัติเสียตั้งแต่ตอนนี้”

ดังนั้น บิดามารดาของข้าพเจ้าจึงได้เข้ารับการอบรมวิปัสสนาระหว่างวันที่ ๓ – ๑๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๑๒ รวมทั้งศิษย์อื่นๆ อีก ๑๒ คน มารดาของข้าพเจ้าอยู่จนครบ ๑๐ วัน และได้รับประโยชน์มาก

ข้าพเจ้ารู้สึกประหลาดใจที่แม้บรรดาน้องชายของข้าพเจ้าซึ่งนับถืออนันตมรรคจะไม่ได้ให้ความช่วยเหลือในการอบรมครั้งแรกนี้ แต่ก็ไม่ได้แสดงความไม่พอใจหรือขัดขวางการอบรมอย่างใด ในใจของข้าพเจ้าจึงเต็มไปด้วยความรู้สึกกตัญญูต่อพวกเขา เมื่อจบการอบรม ข้าพเจ้าได้แผ่เมตตาให้และตั้งความหวังว่าในไม่ช้าพวกเขาจะได้มาเข้าอบรม เพื่อลิ้มรสอันหอมหวานของวิปัสสนาและมีความสุข

ความยากลำบากเป็นเฉพาะการอบรมครั้งแรกเท่านั้น หลังจากจบการอบรมครั้งนั้น ศิษย์ที่เข้ารับการอบรมและได้ประโยชน์ ได้อาสาเข้ามาจัดการอบรม และมารับใช้เป็นธรรมบริกรในครั้งต่อๆ มา

หลังจาก ๒,๐๐๐ ปีผ่านไป กระแสธารธรรมอันบริสุทธิ์ก็ได้กลับคืนมาหลั่งไหลในประเทศต้นกำเนิด คือ อินเดีย นับตั้งแต่ปีพ.ศ. ๒๕๑๒ และบัดนี้ก็ได้กลายเป็นแม่น้ำสายใหญ่ที่นำพาความสุขมาสู่ประชาชนชาวอินเดียและหมู่ชนทั้งหลายทั่วโลก ประตูแห่งความหลุดพ้นได้เปิดสู่ผู้คนทั้งหลายแล้ว และนั่นก็จะทำให้พวกเขาได้พบกับความสุขอันแท้จริง

ขอให้ธรรมะหรือแม่คงคาแห่งวิปัสสนา จงมีพลังมากขึ้น มากขึ้น เพื่อประโยชน์แก่ชาวโลกทุกคน ขอให้ธรรมะจงขจรขจายไป

*(จากธรรมกมลาสาร ฉบับม.ค. – มี.ค. ๒๕๔๑) *