■ ที่ให้ 'วางอุเบกขา' นั้น ท่านหมายความอย่างไร ?

เวลาที่ท่านไม่ตอบโต้ ก็คือ การที่ท่านมีอุเบกขา

■ เราจะรู้สึกและมีความสุขไปกับสิ่งต่างๆ อย่างเต็มที่ โดยที่ยังคงมีอุเบกขาได้หรือ ?

แน่นอน ชีวิตคือการมีความสุขกับสิ่งที่ดีๆ แต่ไม่ใช่ด้วยความยึดมั่นถือมั่นกับสิ่งใด หากท่านยังคงมีอุเบกขาและความสุข ในเวลาที่ต้องพลาดจากมัน ท่านก็ยังยิ้มได้ "ฉันรู้ว่ามันกำลังหลุดลอยไป มันหลุดลอยไปแล้ว แล้วอย่างไร?" เมื่อนั้น ท่านจึงจะมีความสุขกับชีวิตจริงๆ มิฉะนั้นแล้ว ก็เท่ากับว่าท่านกำลังยึดติด และถ้าท่านพลาดจากมัน ก็จะจมจ่อมอยู่กับความทุกข์ ฉะนั้น อย่าทุกข์ จงมีความสุขในทุกสถานการณ์

■ การไม่ตอบโต้เป็นเรื่องที่ผิดธรรมชาติแน่ๆ ?

ดูเหมือนจะเป็นเช่นนั้น ถ้าท่านได้ประสบแต่รูปแบบพฤติกรรมไม่ดีของจิตที่มัวหมอง ทว่าเป็นธรรมชาติ ที่จิตบริสุทธิ์จะยังคงมีอุเบกขาอย่างเต็มเปี่ยม จิตที่บริสุทธิ์ มีอุเบกขานั้นจะเปี่ยมไปด้วยความรักความเมตตา ความปรารถนาดี ความเบิกบาน และการปล่อยวาง อุเบกขาคือความบริสุทธิ์ จงเรียนรู้ที่จะประสบกับสิ่งเหล่านี้

■ แล้วเราจะมีชีวิตอย่างไร ถ้าไม่ตอบโต้ ?

แทนที่จะตอบโต้ ท่านต้องเรียนรู้ที่จะแสดงออก แสดงออกด้วยจิตที่มีสมดุล ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาต้องไม่เย็นชาเหมือนพืชผัก หากต้องเรียนรู้ที่จะแสดงออกอย่างสร้างสรรค์ ถ้าท่านสามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบชีวิตตนเอง จากที่เคยตอบโต้เป็นการรู้จักแสดงออก ท่านก็จะได้รับสิ่งที่มีค่ายิ่ง และท่านจะสามารถเปลี่ยนแปลงสิ่งนี้ได้ ก็ด้วยการปฏิบัติวิปัสสนา

■ อุเบกขาเกี่ยวข้องกับสมาธิอย่างไร ?

สมาธิเกิดขึ้นได้โดยไม่ต้องมีอุเบกขา เราสามารถมีจิตจดจ่อเป็นสมาธิแน่วแน่วได้โดยอาศัยความอยาก แต่สมาธิประเภทนี้ไม่ใช่สัมมาสมาธิ เป็นสมาธิที่ตั้งอยู่บนความไม่บริสุทธิ์ แต่ถ้าเป็นสมาธิที่กำกับด้วยอุเบกขาแล้ว ย่อมให้ผลอันน่าอัศจรรย์ เพราะจิตจะบริสุทธิ์ ตั้งมั่นเป็นสมาธิ ฉะนั้นจึงมีพลังที่บริสุทธิ์ ไม่สามารถทำร้ายตัวท่านหรือผู้อื่นได้ แต่ถ้าเป็นสมาธิที่มีพลังไม่บริสุทธิ์ ก็ย่อมจะทำร้ายผู้อื่น ทำร้ายตัวท่านเอง ดังนั้น อุเบกขาที่กำกับสมาธิจึงเป็นสิ่งที่มีคุณประโยชน์

■ ถ้ามีคนจงใจทำให้ชีวิตเราเป็นทุกข์ จะอดทนอย่างไรดี ?

อย่างแรก อย่าพยายามเปลี่ยนแปลงผู้อื่น แต่จงพยายามเปลี่ยนแปลงตัวเอง มีคนกำลังพยายามทำให้ท่านเป็นทุกข์ แต่ท่านจะเป็นทุกข์ก็เพราะได้ตอบโต้ออกไป ถ้าท่านเรียนรู้ที่จะเฝ้าสังเกตปฏิกิริยาของตัวท่านเองแล้ว ย่อมไม่มีใครสามารถทำให้ท่านเป็นทุกข์ได้ ทุกข์จากผู้อื่นแม้ว่าจะมากแค่ไหน ก็ไม่อาจทำให้ท่านเป็นทุกข์ได้ ถ้าลึกลงไปภายใน ท่านรู้จักวางอุเบกขา วิปัสสนาจะช่วยท่าน เมื่อท่านเป็นอิสระจากทุกข์ภายใน สิ่งนี้จะเริ่มส่งผลต่อผู้อื่นด้วย คนที่ทำร้ายท่านก็จะเริ่มเปลี่ยนแปลงไปทีละน้อย

ที่มา : รวมบทความวิสัชนาธรรม โดยท่านอาจารย์โกเอ็นก้า