มนุษย์ควรฝึกฝนและเจริญพรหมวิหาร ๔ (ธรรมประจำใจอันประเสริฐ) ได้แก่

เมตตา คือ ความปรารถนาอันไม่มีขอบเขตในการที่จะให้ผู้อื่นมีความสุข

กรุณา คือ ความปรารถนาอันไม่มีขอบเขตในการที่จะให้ผู้อื่นพ้นทุกข์

มุทิตา คือ ความยินดีอันไม่สิ้นสุดเมื่อผู้อื่นมีความสุข

อุเบกขา คือ การวางใจเป็นกลาง ความวางเฉย

วิธีง่ายๆ ที่จะฝึกฝนและเจริญพรหมวิหาร ๔ คือ การให้ทานที่บริสุทธิ์และเป็นประโยชน์ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต นอกจากนี้ ยังจะต้องเป็นทานที่บริสุทธิ์ใน ๓ ทางด้วย

การให้ทานจะบริสุทธิ์ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตได้อย่างไร ? เมื่อใดก็ตามที่จิตของผู้ให้อิ่มเอมไปด้วยความปีติยินดี ก่อนให้ทาน ขณะกำลังให้ทาน และหลังจากที่ให้ทานแล้ว เมื่อนั้นแล ทานจึงจะบริสุทธิ์ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต

ทานจะบริสุทธิ์ทั้ง ๓ ทางได้อย่างไร ? เมื่อจิตของผู้ให้เต็มไปด้วยความปรารถนาดี เมื่อผู้รับดำรงชีวิตอยู่โดยมีศีลที่บริสุทธิ์ และเมื่อทานนั้น ซึ่งไม่ว่าจะมีจำนวนหรือมูลค่ามากน้อยเพียงใด เป็นสิ่งที่ได้มาด้วยน้ำพักน้ำแรงของผู้ให้เอง เป็นทานที่มาจากสัมมาอาชีพ เมื่อนั้น ทานจึงจะบริสุทธิ์ทั้ง ๓ ทาง คือทานที่บริสุทธิ์ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ทานที่บริสุทธิ์ทั้ง ๓ ทางนี้เป็นทานที่มีประโยชน์สูงสุด ทานดังกล่าวจะช่วยในการเจริญพรหมวิหาร ๔ ได้อย่างไร ? หากทานที่ให้ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งของ สถานที่หรือสิ่งอำนวยความสะดวกนั้น ไม่ได้เฉพาะเจาะจงเพื่อผู้หนึ่งผู้ใด แต่เพื่อประโยชน์ของผู้ปฏิบัติทั้งหลาย กล่าวคือ เป็นการให้เพื่อสาธารณประโยชน์ เมื่อนั้นแล ทานนั้นย่อมจะช่วยในการเจริญพรหมวิหาร ๔

จิตของผู้ให้จะเต็มไปด้วยความเมตตาอันไม่มีที่สิ้นสุด ด้วยความคิดที่ว่า “เพราะทานที่ฉันให้นี้เอง ผู้คนจำนวนนับไม่ถ้วนจึงได้รับหรือจะได้รับความสุขจากธรรมะอันมหัศจรรย์นี้”

จิตของผู้ให้จะเต็มไปด้วยความกรุณาอันไม่มีที่สิ้นสุด ด้วยความคิดที่ว่า “เพราะทานนี้ ผู้มีทุกข์ทั้งหลายในโลกย่อมจะพ้นจากทุกข์ ได้รับประโยชน์จากธรรมะ และได้พบกับความสุข”

จิตของผู้ให้จะเต็มไปด้วยมุทิตาอันไม่มีที่สิ้นสุด ด้วยความคิดที่ว่า “ผู้คนเป็นจำนวนมากคงจะมีความสุขและได้รับความพอใจจากการปฏิบัติธรรม เพราะการให้ของฉัน”

จิตของผู้ให้จะเต็มไปด้วยอุเบกขาอันไม่มีที่สิ้นสุด ด้วยความคิดที่ว่า “ไม่ว่าใครจะสรรเสริญหรือวิพากษ์วิจารณ์การให้ทานของฉัน ไม่ว่าฉันจะประสบความสำเร็จหรือล้มเหลวในการให้ทาน ฉันก็จะไม่วิตกกังวลหรือเดือดร้อน การให้ทานของฉันไม่ได้เป็นไปเพื่อสรรเสริญเยินยอตนเอง แต่ฉันให้ไปด้วยใจที่บริสุทธิ์ เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่นเพียงเท่านั้น”

ผู้ปฏิบัติทั้งหลาย พรหมวิหาร ๔ จะเจริญได้ด้วยการให้ทาน ดังนั้น พวกท่านจึงควรฝึกฝนและเจริญพรหมวิหาร ๔ โดยไม่มีที่สิ้นสุด การเจริญพรหมวิหาร ๔ โดยไม่มีที่สิ้นสุดนี้ จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งแก่พวกเรา

*(จากจุลสารวิปัสสนา ฉบับก.ค.-ก.ย. ๒๕๔๖) *