สหธรรมิกทั้งหลาย

เรามาที่นี่กันอีกครั้ง เพื่อมาร่วมกันทำความเข้าใจว่า เราจะช่วยให้ผู้คนที่ทุกข์ยากจำนวนมากพบกับธรรมะได้อย่างไร เพราะเหตุที่งานของเราได้แผ่ขยายออกไปมาก จึงมีการแต่งตั้งผู้ช่วยอาจารย์เพิ่มขึ้น มีการก่อสร้างศูนย์ปฏิบัติที่เพิ่มขึ้น และมีธรรมบริกรเข้ามาช่วยงานเผยแผ่ธรรมะมากขึ้น การแผ่ขยายของธรรมะนี้จะยังคงดำเนินต่อไป ฉะนั้น จึงจำเป็นที่จะต้องให้มีการจัดการอย่างถูกต้อง เพื่อหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะทำให้ธรรมะต้องเสื่อมถอย

ในช่วงเวลาที่ธรรมะกำลังเจริญงอกงามนี้ เราก็เหมือนอยู่บนทางแพร่ง มีอันตรายรอบด้านที่จะทำให้ธรรมะกลายไปเป็นลัทธินิกายได้ ซึ่งจะเป็นการทำร้ายมนุษยชาติมากกว่าที่จะช่วยเหลือพวกเขา เมื่อใดที่ธรรมะกลายไปเป็นลัทธินิกาย แก่นของธรรมะก็จะสูญสิ้นไป นี่เป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนมาก ในแง่หนึ่งเราจะต้องรักษากฎระเบียบบางอย่างเอาไว้ แต่ถ้ามันกลายไปเป็นระบบแบ่งระดับชั้น ที่ทุกคนต้องทำงานภายใต้ความควบคุมอย่างเข้มงวดแล้ว ก็ย่อมจะทำให้เกิดเป็นลัทธินิกายได้

ลัทธินิกายนั้นเกิดขึ้นเมื่ออัตตาเป็นใหญ่ เมื่อตำแหน่งในองค์กรถูกให้ความสำคัญเป็นลำดับแรก ถ้ามีผู้ใดสละความสะดวกสบายภายในบ้าน สละหน้าที่การงาน และเวลาที่จะอยู่กับครอบครัว เพื่อมารับใช้ธรรมะ โดยคาดหวังว่าจะได้รับความชื่นชมแล้วละก็ ถือเป็นเรื่องที่เหลวไหลสิ้นดี เพราะนี่แหละคือจุดเริ่มต้นของลัทธิบูชาบุคคล แล้วการแบ่งแยกเป็นลัทธินิกายก็จะเริ่มขึ้น การรับใช้ธรรมะโดยปราศจากอัตตา เพื่อประโยชน์สุขของคนส่วนใหญ่นั้นเป็นเรื่องสำคัญ ธรรมะจะต้องมีความสำคัญเหนือสิ่งอื่นใด เราควรมีความสุขในการทำหน้าที่ ไม่ว่าจะมีคนร้องขอหรือไม่ก็ตาม

เราอาจบอกว่าเรากำลังทำงานโดยปราศจากอัตตา แต่ก็มีเพียงตัวเราเท่านั้นที่รู้ดีว่าความจริงเป็นเช่นไร พรหมวิหาร 2 ประการ คือ มุทิตา (ยินดีในความสุขของผู้อื่น) และ กรุณา (ปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์) จะเป็นเครื่องชี้วัดว่าเรากำลังเจริญก้าวหน้าในธรรมจริงหรือไม่ ถ้าเรารู้สึกอิจฉาหรือหมั่นไส้เพื่อนที่รับใช้ธรรมะด้วยกัน เพราะผลงานของเขาได้รับคำชื่นชมอย่างมากแล้วละก็ แสดงว่าเรายังไม่มีความเข้าใจในธรรมะเลย แต่ถ้าเรามีมุทิตาจิต ก็แสดงว่าธรรมะของเราได้พัฒนาขึ้นแล้ว

ในทางกลับกัน เพื่อนที่รับใช้ธรรมะอาจทำผิดพลาด หรือทำในสิ่งที่เราเห็นว่าเป็นความผิดพลาด และหากเราเกลียดชังหรือโกรธเคืองเขา ก็แสดงว่าเรายังห่างไกลจากธรรมะ แต่ถ้าเรามีความปรารถนาที่จะช่วยเหลือเพื่อผู้พลั้งพลาดนี้ ก็แสดงว่าความกรุณาได้กำลังถูกพัฒนาขึ้นแล้ว เราอาจพูดว่าเราไม่เกลียดชังเพื่อนผู้นี้ แต่หากเรามีความรู้สึกพอใจที่ได้เห็นเขาพลั้งพลาดแล้วละก็ แสดงว่าเรายังคงห่างไกลจากธรรมะ จงหมั่นตรวจสอบตัวเองอย่างระมัดระวังอยู่เสมอ เพราะไม่มีใครสามารถทำให้ท่านได้

ท่านต้องตั้งมั่นอยู่ในธรรมเสียก่อน จึงจะรับใช้ผู้อื่นได้อย่างถูกต้อง ถ้าธรรมะมีความสำคัญกว่า “ตัวฉัน” เมื่อใด ย่อมแสดงว่าอัตตาของท่านกำลังสูญสลายลงแล้ว แต่ถ้าการรับใช้ธรรมะทำให้ท่านเกิดอัตตาผุดโผล่ขึ้นมา ก็จะไม่มีใครได้ประโยชน์จากการรับใช้นี้เลย ถ้าเราหมั่นตรวจสอบตัวเองดูว่าอัตตาได้ลดน้อยถอยลงไปเพียงใดแล้ว ก็แสดงว่าเรามีความพร้อมที่จะรับใช้องค์กร

อีกไม่กี่วันข้างหน้า เรามีงานสำคัญที่จะต้องทำ คือวางกฎระเบียบสำหรับผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเผยแผ่ธรรมะ ซึ่งในการเผยแผ่ธรรมะนั้น ตัวบุคคลไม่ได้มีความสำคัญอะไรเลย เพราะบุคคลนั้นมาแล้วก็ไป ในการตัดสินใจใดๆ ท่านจะต้องให้ความสำคัญกับธรรมะเหนือสิ่งอื่นใด เพื่อให้การรับใช้ผู้อื่นเป็นไปอย่างถูกต้อง

ด้วยความประสงค์เพียงอย่างเดียว นั่นคือ พหุชะนะ หิตายะ พหุชะนะ สุขายะ ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นและมากขึ้น จงได้รับประโยชน์จากธรรมะและหลุดพ้นจากความทุกข์ ได้พบกับความสุขความสงบอันแท้จริง ข้าพเจ้ามองเห็นอนาคตที่สดใสอย่างยิ่ง ขอให้ท่านทั้งหลายจงโดดเด่นอยู่ท่ามกลางความเรืองโรจน์แห่งธรรม เพื่อดึงดูดคนทั้งหลายให้เข้าสู่ธรรมะ ขอให้ทุกๆ ท่านจงประสบความสำเร็จในการรับใช้ธรรมะ เพื่อผู้คนที่ทุกข์ยากทุกแห่งหน ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543