ลูกๆ ทางธรรมที่รักทั้งชายและหญิง

เรามีภาระหน้าที่อันเป็นความรับผิดชอบที่สำคัญยิ่งในการรับใช้ผู้อื่นด้วยธรรมะ ถ้าเรามีเจตนาที่ไม่บริสุทธิ์ มีความปรารถนาแม้เพียงน้อยนิดว่า “ฉันจะต้องได้รับสิ่งตอบแทนจากการรับใช้นี้” แล้ว ก็ย่อมจะผิดไปจากจุดประสงค์ทั้งหมดของเรา ผู้ที่คาดหวังว่าจะได้รับโภคทรัพย์ตอบแทนจากการสอนธรรมะนั้น ไม่มีทางที่จะสอนธรรมะได้เลย ไม่มีความเหมาะสมด้วยประการทั้งปวง แม้จะมีไม่น้อยที่เข้าใจว่าตนไม่ได้มารับใช้ธรรมะเพื่อผลตอบแทนใดๆ แต่กระนั้นก็ยังมีความหวังว่าจะได้รับความเคารพนับถือจากผู้อื่น “ดูสิ ฉันกำลังทำงานรับใช้ที่วิเศษยิ่ง ฉันกำลังให้รัตนมณีอันล้ำค่า ฉะนั้น ฉันจึงสมควรจะได้รับความเคารพด้วย” ถ้ามีความคาดหวังว่าจะได้รับคำชื่นชมจากผู้อื่นแม้เพียงเศษเสี้ยว คนผู้นั้นก็ต้องเข้าใจว่าเขาไม่เหมาะที่จะรับใช้ผู้ใดเลย เขายังไม่เข้าใจว่าเขาจะต้องช่วยเหลือตัวเองก่อน จากนั้นจึงจะสามารถช่วยเหลือผู้อื่นได้

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงชี้แนะเหล่าพระสาวกที่ออกไปเผยแผ่ธรรมว่า จรถะ ภิกขะเว จาริกัง จงจาริกไป จาริกไปเพื่ออะไร พหุชะนะ หิตายะ เพื่อประโยชน์ของคนจำนวนมาก พหุชะนะ สุขายะ เพื่อความสุขของคนจำนวนมาก โลกายุ กัมปายะ เพื่ออนุเคราะห์โลก ด้วยความเมตตาต่อคนทั้งหลาย

รอบๆ ตัวเรานั้นเต็มไปด้วยความทุกข์ ผู้คนควรจะได้หลุดพ้นจากความทุกข์เพิ่มขึ้นๆ จุดประสงค์ในการให้ธรรมะแก่ผู้อื่นก็เพื่อช่วยเหลือให้เขาหลุดพ้นจากความทุกข์ ไม่ใช่เพื่อลาภสักการะส่วนตัว ผลย่อมเกิดแก่ท่านอยู่แล้ว เพราะการจะไปให้ถึงจุดหมายปลายทางของความหลุดพ้นอย่างสิ้นเชิงได้นั้น ท่านต้องพัฒนาบารมีของตนเอง ซึ่งทุกสิ่งทุกอย่างที่ท่านทำเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ก็เป็นการช่วยพัฒนาบารมีของท่านไปในตัว

ถ้าเรามีความคิดแม้เพียงชั่ววูบเดียวว่า “ขอให้ผู้คนมากขึ้นๆ หันมาเป็นชาวพุทธ ขอให้ลัทธิพุทธจงเข้มแข็งขึ้น ขอให้ผู้คนจากลัทธิอื่นๆ เข้ามาอยู่ในลัทธิของฉัน ฉันจะได้มีสาวกเพิ่มขึ้น” นั่นแสดงว่าเราไม่เข้าใจพระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่เข้าใจธรรมะเลย

ในพระพุทธประวัติเคยมีเรื่องราวว่า พระพุทธเจ้าเสด็จไปยังสถานที่แห่งหนึ่ง ซึ่งมีนักบวชจำนวนมากอาศัยอยู่ และได้ทรงแสดงธรรม แต่เนื่องจากนักบวชเหล่านี้มาจากต่างลัทธิ จึงรู้สึกลังเลว่า “ท่านผู้นี้คงจะมาชักชวนเราให้เปลี่ยนลัทธิ” พระองค์จึงทรงอธิบายไปว่า “เราไม่ได้มาที่นี่เพื่อแสวงหาสาวก เราไม่ประสงค์ที่จะให้พวกท่านมาเป็นสาวก จงอย่าหวั่นเกรงไปเลย เราไม่ได้มาที่นี่เพื่อทำลายความสัมพันธ์ระหว่างพวกท่านกับครูอาจารย์ ขอให้มันจงเป็นเช่นนั้นต่อไป พวกท่านได้รับสิ่งใดจากครูอาจารย์ และได้บูชาครูอาจารย์ตามที่พึงกระทำ พวกท่านได้ถวายทานแก่ครูอาจารย์เช่นไร ก็จงทำต่อไป เราไม่ได้มาที่นี่เพื่อขัดขวางพวกท่าน ไม่ให้ไปสู่ฟากฝั่งของความพ้นทุกข์ และความเป็นอิสระโดยสิ้นเชิง สิ่งที่เราจะสอนนั้นสามารถช่วยเหลือให้พวกท่านไปถึงฟากฝั่งนั้นได้ ขอพวกท่านทั้งหลายจงสละเวลาสัก 7 วันให้แก่เราเพื่อทดลองดูเถิด”

ทุกๆ คนที่มีหน้าที่ในการเผยแผ่ธรรมควรจะมีความคิดเช่นนี้ “ก็แค่มาลองดู เราไม่สนใจที่จะเปลี่ยนศาสนาอะไรของท่านหรอก แค่สละเวลามาสักสิบวัน หลังจากนั้นถ้าท่านคิดว่ามันดี ก็รับไป แต่ถ้าไม่ใช่ ก็ทิ้งมันไปซะ” แล้วเราก็ไม่ได้คาดหวังอะไรตอบแทน เรามีหน้าที่เพียงแค่ให้เท่านั้น ท่านอาจารย์อูบาขิ่นเคยกล่าวไว้ว่า “ฉันมีหน้าที่แค่ให้เท่านั้น ไม่ใช่รับ ถ้าพวกเขาต้องการจะรับ ก็รับไป ถ้าไม่ต้องการ ก็ไม่ต้องรับ ฉันเพียงแต่ให้เท่าที่จะให้ได้เท่านั้น”

นี่ควรจะเป็นทัศนะของผู้ที่รับผิดชอบในการให้ธรรมะ เราแค่ให้เท่านั้น โดยไม่คาดหวังสิ่งใด ด้วยจุดมุ่งหมายเดียวคือความเมตตา ปรารถนาที่จะให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ ได้รับประโยชน์เท่านั้น

แต่ถ้าเขาไม่ได้รับประโยชน์แล้ว เราจะทำอะไรได้ เราให้ แต่บางครั้งไม่ได้ผล เขาไม่รับ เราก็ให้อีกด้วยความเมตตา เพียงเท่านั้น ไม่ต้องรู้สึกผิดหวัง ถ้าเขาไม่ได้ปฏิบัติอย่างถูกต้อง และไม่ได้รับในสิ่งที่ควรจะได้ แล้วเรามานั่งคร่ำครวญ ก็แสดงว่าเรามีความยึดมั่นถือมั่นว่า คนทั้งหลายเป็นจำนวนมากขึ้นๆ จะต้องได้รับประโยชน์จากธรรมะ แน่นอนเขาจะต้องได้รับประโยชน์ และเราก็ได้พยายามอย่างดีที่สุดแล้ว เราจะให้ต่อไปโดยไม่คาดหวังสิ่งใด ซึ่งนี่ก็ให้ผลดีโดยตัวของมันเองอยู่แล้ว

แรกๆ ย่อมต้องเกิดปัญหา เพราะคนเรานั้นมีความคิดจิตใจที่ต่างกัน จึงมองอะไรด้วยแว่นสีที่ต่างกัน ตอนที่ข้าพเจ้าเริ่มต้นสอนวิปัสสนาในอินเดีย ก็เผชิญกับข้อสงสัยมากมาย บางคนคิดว่า “ดูสิ คนๆ นี้ต้องมีเจตนาจะเปลี่ยนแปลงผู้คนเป็นแน่” ถ้าเรามีใจใฝ่เรื่องการแบ่งฝักแบ่งฝ่าย ก็จะเห็นทุกอย่างเป็นเรื่องของการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายไปหมด มีผู้คนในประเทศนี้ที่ได้สร้างโรงพยาบาล โรงเรียน และองค์กรทางสังคมต่างๆ โดยหลังจากที่ให้ความช่วยเหลือไปได้ไม่กี่ปี ก็จะเริ่มเปลี่ยนแปลงผู้คนให้หันไปนับถือศาสนาของเขา เพราะมีเรื่องเช่นนี้เกิดขึ้น จึงเป็นธรรมดาที่คนทั้งหลายจะรู้สึกว่า “ดูสิ ! สหายคนนี้มาจากพม่า เขาก็ช่วยเหลือผู้คนอีหรอบเดียวกันนั่นแหละ จริงอยู่ที่ผู้คนได้พบกับความสุขสงบ พ้นจากยาเสพติด เหล้า หรือปัญหาอื่นๆ นั่นเป็นเรื่องที่วิเศษ แต่จุดมุ่งหมายที่แท้จริงของเขาน่ะหรือ ก็เพื่อจะเปลี่ยนแปลงทุกคนให้หันไปนับถือศาสนาพุทธต่างหาก”

ขอให้จงยิ้มรับ เพราะถ้าเรามีเจตนาเช่นนั้นจริงๆ ก็ย่อมจะเดือดร้อนใจว่า “แผนการที่แยบยลของฉันเป็นที่เปิดเผยแล้ว แล้วฉันจะประสบผลสำเร็จได้อย่างไรกัน” แต่ถ้าเรามีความบริสุทธิ์ใจ ก็จะรู้สึกว่า “ปล่อยให้พวกเขาพูดกันไปเถอะ ไม่วันนี้ก็พรุ่งนี้เขาจะเข้าใจเอง” ธรรมะที่บริสุทธิ์จะเผยแผ่ออกไปด้วยวิถีทางเช่นนี้เท่านั้น

เช่นเดียวกับในประเทศตะวันตก ซึ่งก็ย่อมมีความคลางแคลงใจเป็นธรรมดา บางคนคิดว่า “ดูสิ ศาสนาจากต่างชาติกำลังเข้ามาในประเทศของเรา พวกนี้จะทำให้คนของเรากลายเป็นทาสของเขากันไปหมด” เป็นเรื่องปกติที่จะเกิดความสงสัยเช่นนี้ แต่เราต้องมีความตั้งใจที่บริสุทธิ์ในการรับใช้ ในการให้สิ่งที่จะทำให้ผู้อื่นมีความสุข โดยที่ไม่ไปเปลี่ยนแปลงศาสนา ความคิด หรือความเชื่อของเขา ตราบใดที่ไม่บิดเบือนไปจากจุดประสงค์นี้ เราก็จะประสบกับความสำเร็จในที่สุด

ถึงแม้จะมีปัญหาเช่นนี้ในช่วงเริ่มแรก แต่สักวันธรรมะก็จะต้องแผ่ขยายออกไปมากยิ่งขึ้น ตราบใดที่เรายังสามารถรักษาความบริสุทธิ์ของวิธีการปฏิบัติ และเจตนารมณ์ของผู้ที่เผยแผ่วิธีการนี้แก่ผู้อื่นเอาไว้ได้ นี่เป็นเรื่องที่สำคัญยิ่ง เราเป็นแค่พาหนะ ถ้าพาหนะดี ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ ก็ย่อมจะได้รับผลประโยชน์ ในทางตรงกันข้าม ถ้ามีใครหลงลำพองตนไปกับการเผยแผ่ธรรม ธรรมะก็จะขับคนๆ นั้นออกไปเอง

ตอนนี้ถึงเวลาที่ธรรมะจะเผยแผ่ออกไปแล้ว ในอินเดียมีความทุกข์เหลือคณานับจากการที่ลัทธินิกายต่างๆ ได้ต่อสู้เข่นฆ่ากันในนามของธรรมะ ช่างน่าเศร้าจริงๆ ! และเรื่องเช่นนี้ก็ใช่ว่าจะเกิดขึ้นแต่ในประเทศนี้เท่านั้น ยังรวมไปถึงทั่วทุกมุมโลกด้วย “ศาสนาของฉัน ! ศาสนาของฉัน !” โดยที่ไม่เข้าใจเลยว่าธรรมะคืออะไร นี่จึงเป็นเรื่องจำเป็นสำหรับทุกวันนี้ ทั่วทุกแห่งหนมีความทุกข์เพิ่มมากขึ้น เพราะผู้คนไม่เข้าใจว่าธรรมะคืออะไร ถ้าพวกเขาได้เรียนรู้ว่าธรรมะคืออะไร ก็คงจะช่วยให้โลกดีขึ้นกว่านี้ ซึ่งมันก็จะต้องค่อยเป็นค่อยไป ถึงแม้ว่าในตอนนี้จะเต็มไปด้วยความมืดมิด แต่แสงธรรมอันริบหรี่นี้ก็ได้เกิดขึ้นแล้ว และมันก็จะค่อยๆ สว่างไสวขึ้น

สักวันก็จะมีศูนย์วิปัสสนาเกิดขึ้นในทุกๆ หมู่บ้านทั่วโลก เช่นเดียวกับที่เราจำเป็นต้องมีโรงเรียน วิทยาลัย โรงพยาบาล สนามกีฬา และอื่นๆ ไปทั่วทุกชุมชน ผู้คนจะเริ่มเข้าใจถึงความจำเป็นนี้ ในขณะที่เรารู้จักไปสนามกีฬาเพื่อออกกำลังกาย เราก็จะรู้จักไปศูนย์ปฏิบัติธรรมเพื่อฝึกจิตด้วย ซึ่งไม่มีอะไรที่เกี่ยวข้องกับความงมงายในศาสนา แต่เป็นการฝึกจิตให้เข้มแข็ง ผ่องใส และบริสุทธิ์ เพื่อที่เราจะได้มีชีวิตที่ดีงาม และสามารถช่วยเหลือผู้อื่นให้มีชีวิตที่ดีงามไปด้วย นี่คือจุดประสงค์ของธรรมะ

ถ้าเข้าใจจุดประสงค์นี้ และสามารถรักษาความบริสุทธิ์ของวิธีการปฏิบัติเอาไว้ได้ ธรรมะก็จะแผ่ขยายไป ความมืดมิดที่ปกคลุมอยู่ทั่วไปก็จะหมดไป ความทุกข์รอบตัวก็จะถูกขจัดไป ความสุขสงบที่แท้จริงก็จะเกิดขึ้น ขอให้ทุกๆ คนจงได้พบกับความสุข ความสงบ และมิตรไมตรีที่แท้จริง

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543