■ เมตตาคืออะไร?

เมตตาหรือเมตตาภาวนาเป็นวิธีการแผ่กระแสแห่งความเมตตาความปรารถนาดี ซึ่งผู้ปฏิบัติวิปัสสนาจะได้เรียนรู้ในวันที่สิบของการอบรมวิปัสสนา หลังจากนั้น เมื่อสิ้นสุดการอบรมทุกครั้ง หรือภายหลังจากการนั่ง 1 ชั่วโมงแล้ว จะมีการขอให้ผู้ปฏิบัติแผ่เมตตาแบ่งปันบุญกุศลที่ได้รับให้แก่สรรพสัตว์ทั้งหลาย พลังแห่งคุณกุศลจากกระแสเมตตาอันเป็นกระแสที่สัมผัสได้นี้จะมีกำลังแรงกล้าขึ้น เมื่อจิตได้รับการชำระให้บริสุทธิ์มากขึ้น

■ เมตตาจะมีพลังแรงขึ้น เมื่อสมาธิแก่กล้ายิ่งขึ้นหรือ ?

ใช่ ถ้าปราศจากสมาธิ เมตตาก็ไม่ใช่เมตตาจริงๆ ถ้าสมาธิอ่อน จิตย่อมว้าวุ่นมาก จิตจะว้าวุ่นก็ต่อเมื่อมันเพาะความไม่บริสุทธิ์ โลภะหรือโทสะบางอย่างขึ้น ความไม่บริสุทธิ์เหล่านี้จะทำให้ท่านไม่สามารถสร้างคุณกุศล กระแสแห่งเมตตาหรือกรุณาได้ ถึงปากของท่านจะพร่ำพูดว่า "จงมีความสุข จงมีความสุข" นั่นก็ไม่ช่วยอะไร ถ้าท่านมีสมาธิ จิตย่อมจะสงบนิ่ง อย่างน้อยก็ชั่วขณะหนึ่ง ไม่จำเป็นว่าความไม่บริสุทธิ์ทั้งหลายจะต้องหลุดลอกออกไปหมด แต่อย่างน้อย ในชั่วขณะที่ท่านกำลังจะแผ่เมตตา จิตของท่านต้องสงบนิ่ง ไม่เพาะกิเลสขึ้นมา แล้วเมตตาที่ท่านแผ่ย่อมมีพลัง ให้ผลเป็นประโยชน์

■ พลังแห่งเมตตาเป็นผลที่ได้จากการชำระจิตให้บริสุทธิ์ หรือเป็นสิ่งที่ต้องพัฒนาขึ้นอย่างจริงจัง เมตตาเป็นสภาวะที่จะค่อยๆ เพิ่มพูนขึ้นหรือ ?

ถูกทั้งสองอย่าง ตามกฎธรรมชาติ กฎของธรรมะ ในขณะที่จิตได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ เมตตาบารมีจะพัฒนาขึ้นด้วย อีกนัยหนึ่ง ท่านต้องแผ่เมตตาเพื่อพัฒนาเมตตาด้วย เมตตาจะเกิดขึ้นเอง โดยไม่ต้องทำอะไรเลย ไม่ต้องแผ่อุทิศให้ ก็ต่อเมื่อจิตอยู่ในสภาวะที่บริสุทธิ์มากๆ เท่านั้น แต่กว่าจะถึงสภาวะนั้น เราต้องฝึกปฏิบัติไปเรื่อยๆ ก่อน ขณะเดียวกัน ผู้ที่ไม่ได้ปฏิบัติวิปัสสนาก็สามารถแผ่เมตตาได้ ในประเทศ อย่างเช่น พม่า ศรีลังกา และไทย การแผ่เมตตาเป็นเรื่องที่ปฏิบัติกันโดยทั่วไป ทว่าปกติมักจะเป็นเพียงการนึกในใจว่า "ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลาย จงมีความสุขความสงบโดยทั่วกัน" ซึ่งแน่นอนว่านั่นช่วยให้จิตใจของคนผู้นั้นมีความสงบอยู่บ้าง ทำให้มีกระแสสั่นสะเทือนที่ดีในบรรยากาศได้บ้าง แต่พลังนั้นจะไม่แรงกล้า อย่างไรก็ตาม เมื่อท่านฝึกปฏิบัติวิปัสสนา เริ่มต้นชำระจิตให้บริสุทธิ์ พื้นฐานจากความบริสุทธิ์จะช่วยให้การแผ่เมตตาของท่านค่อยๆ มีกำลังแรงกล้าขึ้น ท่านจึงไม่จำเป็นต้องท่องความปรารถนาดีดังกล่าวออกมาดังๆ แต่ภาวะดังกล่าวจะเกิดขึ้นเมื่อทุกอณูในกายบ่มเพาะความรู้สึกเมตตาความปรารถนาดีต่อผู้อื่น

■ เมตตาช่วยพัฒนามุทิตา(ความเบิกบานยินดี) และกรุณาอย่างไร ?

มุทิตาและกรุณาจะตามมา ในขณะที่เราพัฒนาเมตตา เมตตาคือความรักที่มีต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย เมตตาจะช่วยลดความโกรธเกลียด ความมุ่งร้าย และความอิจฉาริษยาต่อผู้อื่น

ที่มา : รวมบทความวิสัชนาธรรม โดยท่านอาจารย์โกเอ็นก้า