■ ท่านบอกไม่ให้เรายึดมั่นถือมั่นในสิ่งต่างๆ แล้วตัวบุคคลล่ะ ?

ใช่แล้ว รวมทั้งตัวบุคคลด้วย การที่ท่านมีความรักอย่างแท้จริงให้กับใครคนหนึ่ง มีความเมตตาต่อคนผู้นั้น ย่อมต่างกันโดยสิ้นเชิง แต่ถ้าท่านมีความยึดมั่นถือมั่น นั่นแสดงว่าท่านปราศจากความรัก ท่านรักแต่ตัวเอง เพราะคาดหวังบางอย่าง-วัตถุข้าวของ, ความรู้สึก ฯลฯ จากคนผู้นั้น ท่านกำลังคาดหวังว่าจะได้รับบางอย่างตอบแทนจากคนที่ท่านยึดมั่นถือมั่น หากท่านได้เริ่มต้นรักคนผู้นั้นจริงๆ ท่านจะมีแต่ให้เท่านั้น โดยไม่คาดหวังสิ่งตอบแทน แล้วความยึดมั่นถือมั่นก็จะหมดไป ไม่มีความเครียด ท่านจะมีความสุขอย่างยิ่ง

■ โลกจะดำเนินไปโดยปราศจากความยึดมั่นถือมั่นได้อย่างไร ?

ถ้าพ่อแม่วางเฉย ก็จะไม่อาจดูแลได้แม้แต่ลูกๆ ของตน เช่นนั้นแล้ว จะเป็นไปได้อย่างไรที่ในชีวิตเราจะรักหรือเกี่ยวข้องกันโดยไม่มีความยึดมั่นถือมั่น ? การวางเฉยไม่ได้หมายถึงการเฉยชา ที่ถูกควรเรียกว่า "การปล่อยวาง" ในฐานะของพ่อแม่ ท่านต้องรับผิดชอบดูแลลูกๆ ด้วยความรัก ทว่าต้องไม่มีความยึดมั่น แล้วท่านจะทำหน้าที่ของตัวเองด้วยความรักที่บริสุทธิ์ ปราศจากความเห็นแก่ตัว สมมติว่าท่านเฝ้าพยาบาลผู้ป่วยคนหนึ่งอยู่ แต่อาการของเขาไม่ดีขึ้น ทั้งๆ ที่ท่านคอยดูแลเอาใจใส่ ท่านก็ไม่ต้องร้องไห้เสียใจ เพราะนั่นไม่มีประโยชน์ จิตใจที่สมดุลจะทำให้ท่านพยายามหาทางอื่นเพื่อช่วยเขา นี่คือการปล่อยวาง ไม่ใช่การเฉยชาหรือว้าวุ่น แต่เป็นการกระทำด้วยจิตที่มีสมดุล เป็นกุศลจริงๆ

■ การทำดีไม่เป็นการยึดมั่นถือมั่นหรอกหรือ ?

ไม่เลย ท่านเพียงแต่พยายามอย่างเต็มที่ โดยมีความเข้าใจว่าผลนั้นอยู่นอกเหนือการควบคุมของท่าน ท่านแค่ทำหน้าที่ของท่านไป ปล่อยให้ผลเป็นเรื่องของธรรมะ ธรรมชาติ...ถ้าอย่างนั้น ก็มีโอกาสผิดพลาดนะสิครับ ?

ถ้าท่านทำผิดพลาด ก็จงยอมรับ และพยายามอย่าให้เกิดความผิดผลาดเช่นนั้นในครั้งต่อไป แต่ถ้าท่านล้มเหลวอีก ก็จงยิ้มสู้ แล้วพยายามหาหนทางอื่นดู ถ้าท่านสามารถยิ้มรับเมื่อเผชิญกับความล้มเหลว นั่นแสดงว่าท่านเป็นคนที่ไม่ยึดมั่นถือมั่น แต่ถ้าท่านหดหู่เมื่อล้มเหลว และลำพองใจเมื่อประสบกับความสำเร็จแล้ว ก็แสดงว่าท่านเป็นคนที่มีความยึดมั่นถือมั่นอย่างแน่นอน

ที่มา : รวมบทความวิสัชนาธรรม โดยท่านอาจารย์โกเอ็นก้า