การจะตระหนักรู้ในอนิจจังได้อย่างแท้จริงด้วยประสบการณ์ของตนเองนั้น ท่านต้องมีความระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง ท่านจะต้องหนักแน่นมั่นคง พร้อมเผชิญกับความยากลำบากต่างๆ ด้วยเหตุนี้ เราจึงได้พร่ำเตือนท่านอยู่เสมอๆ ให้พากเพียรพยายามเพราะความยากลำบากต่างๆ จะเกิดขึ้นในช่วงนี้

ในสมัยของท่านอาจารย์ซายาเท็ตจี ผู้มีพระคุณของเรา ศิษย์ของท่านก็ได้พบกับความยากลำบากต่างๆ ในการฝึกวิปัสสนาเหมือนกัน เช่น ไม่สามารถรับรู้ความรู้สึกที่ร่างกายได้เลย เมื่อท่านบอกให้เพ่งความสนใจไปที่ส่วนบนสุดของศีรษะ เขากลับไม่พบความรู้สึกอะไรที่นั่น ในระหว่างฝึกอานาปานสติ ก็ไม่รู้สึกอะไรเลยที่ตรงบริเวณจมูก บางคนก็ไม่รู้สึกถึงลมหายใจเข้า-ออก แม้ในขณะที่กำลังหายใจอยู่ บางคนก็รู้สึกราวกับไม่มีร่างกาย ท่านทั้งหลายก็เช่นกัน ในขณะที่กำลังปฏิบัติอยู่นี้ อาจจะจับความรู้สึกอะไรไม่ได้ ทำให้ไม่สามารถรักษาจิตให้แน่วแน่อยู่กับการเฝ้าสังเกตส่วนต่างๆ ของร่างกายได้ บางคนก็คิดว่าเวลาที่รู้สึกว่าไม่มีร่างกายนั้นคือการได้บรรลุนิพพานแล้ว ถ้าท่านรู้สึกว่าร่างกายของตนเองหายไป ก็ให้ลองตีหรือทุบตัวเองดู แล้วจะรู้ว่ามันยังอยู่หรือเปล่า ไม่จำเป็นต้องไปถามอาจารย์ ความไม่แน่ใจเหล่านี้สร้างความลำบากใจให้เรามิใช่น้อยจริงไหม?

สภาวะของความวิปลาสต่างๆ (หมายถึงความเห็นหรือความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนจากสภาพความเป็นจริง ความสำคัญผิด) จะเล่นตลกกับท่านเสมอ นั่นมิใช่อะไรอื่น หากเป็นกิเลสอันไม่พึงปรารถนาที่แฝงเร้นอยู่ในมนุษย์ มีอยู่ในตัวเราทุกคน เมื่อใดที่เราเข้าใจในความเป็นอนิจจัง กิเลสเหล่านี้ก็จะหลุดลอกไปเอง แต่แน่ละ มันไม่อยากจากเราไป หากต้องการให้ความเข้าใจในอนิจจังของเราจากไปแทน เพราะความเข้าใจในอนิจจังซึ่งเป็นธรรมชาติของสภาวะนิพพานนั้นมีพลังแรงกล้า ดังนั้น มาร(การแสดงตัวของอำนาจฝ่ายต่ำ) จึงต้องต่อต้านในปัฏฐานสูตรก็ได้มีการกล่าวถึงบริวารทั้งสิบของมารเอาไว้ ฉะนั้น เราจึงต้องระมัดระวังเสนามารเหล่านี้ให้จงหนัก เพราะมันคือสิ่งที่ขัดขวางการปฏิบัติของเรา

เสนามารตัวแรก ได้แก่ ความปรารถนาที่จะได้ความสุขทางโลก บางคนมาปฏิบัติมิใช่ด้วยความปรารถนาที่จะเข้าถึงนิพพาน แต่มาเพราะมีเจตนาอื่นแอบแฝง เช่น “ถ้าหากฉันได้ใกล้ชิดอาจารย์ ซึ่งรู้จักกับผู้ที่มีตำแหน่งใหญ่โตมากหน้าหลายตา ก็อาจจะได้เลื่อนตำแหน่งหน้าที่การงาน” บุคคลเช่นนี้มีอยู่ เขามาพร้อมกับความโลภในใจ ทำให้ไม่มีความก้าวหน้าในการปฏิบัติ เราจะต้องไม่มีความอยากได้ใคร่ดี ในขณะที่ขอกรรมฐาน ท่านกล่าวว่า “นิพฺพานสฺส สจฺฉิกรณตฺถาย เม ภนฺเต” เพื่อเข้าถึงนิพพาน... ฉะนั้น ข้าพเจ้าจะสอนให้ท่านเข้าใจกระจ่างแจ้งในอริยสัจสี่ แต่ถ้าท่านไม่ตั้งใจ ไม่ให้เวลาที่จะทำความเข้าใจกับมันแล้ว ข้าพเจ้าจะช่วยอะไรได้

เสนามารตัวที่สอง คือ ความเบื่อหน่าย ไม่ต้องการที่จะอยู่ในที่สงบ เช่น ในป่า อย่างเมื่อวานนี้ก็มีคนหนึ่งที่นี่เตรียมตัวจะหนี โดยตื่นขึ้นมาเก็บข้าวของตั้งแต่เช้าตรู่ และคิดไว้ว่าจะเข้านั่งปฏิบัติตอนเจ็ดโมงครึ่งพร้อมกับพวกท่านทั้งหลาย แล้วค่อยหลบไปตอนที่ข้าพเจ้าสอบอารมณ์ศิษย์คนอื่นๆ ช่วงแปดโมง เขาคิดจะวิ่งให้สุดชีวิตเพื่อไปขึ้นรถประจำทางกลับบ้าน จากนั้นค่อยกลับมาเอาข้าวของทีหลัง แต่โชคยังดีที่ข้าพเจ้าก็ไม่รู้เหมือนกันว่า ทำไมตนเองจึงได้สั่งให้นั่งอธิษฐานเร็วขึ้นในวันนั้น เขาก็เลยติดกับ ! ต้องนั่งอธิษฐานหนึ่งชั่วโมง หลังจากนั่งอธิษฐานแล้ว มารก็ผละจากไป ทำให้เขาไม่คิดจะหนีอีก

เมื่อใดที่มีความเบื่อหน่ายในที่สงัดเกิดขึ้น คนผู้นั้นก็อยากจะหลบลี้หนีไป เขาอาจแจ้งให้เราทราบว่าต้องการจะกลับ หรือมิฉะนั้นก็อาจหนีหายไปเงียบๆ มารตัวนี้ไม่ต้องการอยู่ในที่สงบวิเวก เพราะเหตุที่มีความปั่นป่วนอยู่ภายในใจ

เสนามารตัวที่สาม ได้แก่ ความหิว ความไม่พอใจเรื่องอาหารการกิน ศิษย์คนหนึ่งมาเข้าปฏิบัติพร้อมกับกล่องข้าวที่มีอาหารเต็ม โดยกล่าวว่า เขาคงอยู่ไม่ได้ ถ้าไม่กินอะไร ข้าพเจ้าจึงบอกไปว่า “ถ้าเช่นนั้น ท่านก็รับประทานได้ แต่ขอให้ลองพยายามดูสักวันหรือ ๒-๓ วันก่อน” ผลปรากฏว่า เขาไม่รู้สึกหิวเลยตลอดเวลา ๑๐ วัน ศิษย์อีกคนกล่าวว่า ถ้ารับประทานแค่วันละ ๒ มื้อ หลังจาก ๓ วัน เขาคงจะหิวตัวสั่นเป็นแน่ ในชีวิตเขาไม่เคยอดอาหารแบบนั้นได้เกิน ๓ วัน เขาจึงขออนุญาตรับประทานอาหาร ข้าพเจ้าตอบว่า “ได้ ถ้าจำเป็น” เมื่อเขามาถึงที่นี่ กลับผ่านการปฏิบัติในวันแรก วันที่สอง และวันต่อๆ ไปได้โดยไม่รู้สึกหิวเลย เราจะไม่รู้สึกหิว ถ้าหากการปฏิบัติวิปัสสนาก้าวหน้า เว้นเสียแต่ว่าการปฏิบัติไม่ได้ผล บางสิ่งบางอย่างในตัวเราจะทำให้รู้สึกหิว จนไม่อาจควบคุมความหิวนั้นได้ แต่ถ้าผู้ปฏิบัติมีความแน่วแน่มั่นคงในการปฏิบัติ ก็จะไม่รู้สึกหิวอีกต่อไป

เสนามารตัวที่สี่ ได้แก่ ความอยากในรสชาติและอาหารต่างๆ เราพยายามจัดเตรียมอาหารอย่างดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้ทุกคนรับประทาน แต่อะไรจะเกิดขึ้น หากท่านรับประทานอาหารที่มีรสชาติเอร็ดอร่อยอย่างยิ่ง ? มันจะไม่เป็นการกระตุ้นให้เกิดความอยากอาหารมากขึ้นหรอกหรือ ? เป็นไปได้ไหมที่เราจะรับประทานอาหารโดยไม่ยึดติดกับรส ? มีแต่พระอรหันต์เท่านั้นที่ทำเช่นนั้นได้ ความมุ่งหมายในการมาเข้าอบรมของท่าน มิใช่เพื่อต้องการจะลดละกิเลส ขจัดตัณหาหรอกหรือ ? ถ้าท่านหลับตาอยู่ตลอดเวลา ก็ย่อมจะไม่เห็นอะไร แล้วท่านก็จะไม่มีความอยากความติดใจในสิ่งที่ตาเห็น เช่นเดียวกับการได้ยิน ที่นี่ไม่มีใครเปิดเทปหรือวิทยุเพื่อฟังเพลง ท่านจึงไม่ต้องได้ยินเสียงเพลง กลิ่นก็เช่นกัน ที่นี่ไม่มีใครใส่น้ำหอมเดินฉุยฉาย เพราะฉะนั้นความชอบความพอใจในกลิ่นก็จะไม่เกิดขึ้น นอกจากนี้ ยังไม่มีอะไรสัมผัสกายที่จะทำให้ท่านเกิดความรู้สึกพอใจขึ้นที่ร่างกาย แต่สำหรับลิ้นนั้นหรือจะเลี่ยงรสต่างๆ ได้ ? นอกจากท่านจะไม่รับประทานอาหาร ซึ่งหากเป็นเช่นนั้น หมอก็จะต้องมาฉีดกลูโคสแก่ท่าน เพื่อให้มันไปหล่อเลี้ยงร่างกาย รสจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อมีอาหารมาสัมผัสลิ้น ฉะนั้น ถ้าท่านรับประทานอาหารที่มีรสชาติไม่อร่อยจนเกินไปนัก ความอยากความติดใจในรสชาติของอาหารก็จะลดลง

ท่านมาที่นี่เพื่อจะขจัดกิเลสตัณหา เราจึงต้องช่วยท่านด้วยการจัดสภาพแวดล้อมที่จะไม่ไปกระพือกิเลสของท่านให้เพิ่มขึ้นใช่หรือไม่ ? ทั้งตัวท่านเองก็กำลังพยายามกำราบมันอยู่แล้ว เราไม่ต้องการที่จะขจัดตัณหาด้านหนึ่งโดยไปเพิ่มพูนตัณหาอีกด้านด้วยอาหาร เราไม่จัดอาหารมื้อเย็นให้ผู้ปฏิบัติ ซึ่งนั่นก็ช่วยให้งานของเราลดลง มันจึงเป็นการดีทั้งต่อฝ่ายเราและท่าน สำหรับท่าน ถ้าท่านรับประทานอาหารเย็นก็จะทำให้ง่วง ท่านจึงไม่จำเป็นต้องรับประทาน หากท่านรับประทานอาหารมื้อเช้าและมื้อกลางวันอย่างเหมาะสม ก็ย่อมจะพอเพียงกับความต้องการของร่างกายแล้ว

เสนามารตัวที่ห้า คือ ความง่วงเหงาซึมเซา ซึ่งท่านคงเข้าใจดีว่าแม้แต่พระมหาโมคคัลลานะ (อัครสาวกสำคัญองค์หนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า) ก็ยังต้องผจญกับความยากลำบากในเรื่องนี้ บางท่านอาจเคยนั่งสัปหงกในขณะปฏิบัติ เมื่อครั้งที่ข้าพเจ้าไปเข้ารับการอบรม ได้มีชายสูงอายุผู้หนึ่งไปเป็นเพื่อนด้วย เรานั่งปฏิบัติกันในศูนย์วิปัสสนาของท่านอาจารย์ซายาเท็ตจี เขานั่งข้างหลังข้าพเจ้า ห่มผ้าคลุมแบบโยคีเลยทีเดียว สักครู่ต่อมา ก็เริ่มกรนเสียงดังสนั่น โดยปกติแล้วไม่ค่อยมีใครที่สามารถนั่งกรนได้ แต่ก็มีผู้ปฏิบัติจำนวนไม่น้อยที่ทำได้ คือ นั่งปฏิบัติไปกรนไป แล้วตื่น! นี่แหละที่เรียกว่า ถีนมิทธะ(ความหดหู่ซึมเซา) เราไม่อาจหลีกเลี่ยงถีนมิทธะได้

เมื่อวิปัสสนาและปัญญาของเราแก่กล้าขึ้น เราจะรู้สึกถึงธรรมชาติอันสงบของนิพพาน แต่แล้วสิ่งที่เป็นกุศลนี้ก็จะไปกระทบกับสิ่งที่เป็นอกุศลในใจเรา ทำให้เกิดปฏิกิริยา เกิดความร้อนขึ้น ส่งผลให้ผู้ปฏิบัติรู้สึกง่วงเหงาหาวนอน ฉะนั้น ถ้าท่านรู้สึกง่วง ก็จงหายใจให้แรงขึ้นอีกเล็กน้อย สมาธิของท่านได้หลุดลอยไป เพราะกิเลสภายในตัวท่าน ถ้าเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ก็ขอให้ท่านกลับมาเพ่งความสนใจที่ตรงบริเวณช่องจมูกอีกครั้ง หายใจให้แรงขึ้นและพยายามทำใจให้สงบ เมื่ออนิจจวิชชา (ปัญญาหยั่งรู้ในอนิจจัง) มีพลังมากขึ้น ท่านจะรู้สึกถึงการกระทบกันระหว่างกายและจิตในตัวของท่าน ทำให้ปัญญาหยั่งรู้ของท่านเฉียบคมและมีพลังมากขึ้น แต่แล้วแรงกดดันจากกิเลสภายในก็จะทำให้ท่านสูญเสียความเข้าใจในอนิจจัง เกิดความสับสนงุนงง ไม่เข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้น จนถึงกับต้องไปถามอาจารย์

ถ้าเกิดเหตุการณ์เช่นว่านี้อย่างฉับพลัน เราจะมีวิธีจัดการอยู่สองอย่าง อย่างที่หนึ่ง คือ พยายามพัฒนาสมาธิให้กลับมาตั้งมั่นอย่างที่ข้าพเจ้าได้บอกไปแล้ว หรือมิฉะนั้นก็ให้ออกไปนอกห้อง ปลุกตนเองให้ตื่นตัว แล้วปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นนั้นก็จะผ่านพ้นไป จงอย่าได้ไปนอนในเวลาเกิดปฏิกิริยาเช่นนี้ นี่คือวิธีแก้ไขที่ข้าพเจ้าขอมอบแก่ท่าน วิธีการที่ว่ามานี้มีความสำคัญมากในด้านการปฏิบัติ ความง่วงเหงาซึมเซามักจะเกิดขึ้นเมื่อสังขาร (คือกิเลส) เกิดขึ้น ฉะนั้น เราจึงต้องใช้อนิจจังเป็นเครื่องมือสำคัญ แต่มิใช่เพียงแค่ท่องอนิจจัง อนิจจังด้วยคำพูด หากจะต้องตระหนักรู้ในธรรมชาติของร่างกายที่มีแต่ความเปลี่ยนแปลง ด้วยการมีสติรู้ถึงเวทนาที่เกิดขึ้น ถ้าหากท่านปฏิบัติได้ดังนี้ ก็ย่อมจะเอาชนะมันได้

เสนามารตัวที่หก คือ ความไม่ประสงค์ที่จะอยู่ตามลำพัง กลัวที่จะอยู่คนเดียว บางคนไม่กล้านั่งในห้อง คอยแต่จะขอเปลี่ยนห้องอยู่เรื่อยเพื่อหาเพื่อน และรู้สึกกลัวเมื่อต้องอยู่ตามลำพัง ผู้ปฏิบัติหญิงคนหนึ่งกลัวการอยู่คนเดียวมาก เธอมีบ้านหลังใหญ่ แต่ไม่กล้าอยู่ในห้องต่างๆ เพียงลำพัง ต้องมีคนอยู่ด้วยตลอดเวลา เมื่อมาปฏิบัติที่นี่ เธอก็พาสาวใช้มาด้วย และขออนุญาตเปิดไฟขณะที่นั่งปฏิบัติอยู่ในห้องพัก ซึ่งข้าพเจ้าก็อนุญาต ไม่เพียงเท่านั้น เธอยังต้องการให้มีคนมาคอยนั่งใกล้ๆ ตอนปฏิบัติ เพราะไม่กล้าอยู่คนเดียว เวลาที่อยู่ตามลำพัง ก็จะรู้สึกวูบวาบไปทั้งตัว หลังจบการอบรมครั้งแรก เธอรู้สึกดีขึ้นเล็กน้อย แต่หลังการอบรมครั้งต่อมา เธอสามารถนั่งในห้องปฏิบัติเดี่ยวได้โดยไม่ต้องเปิดไฟ เธอมาเข้าปฏิบัติสิบวันทุกเดือน และก็ได้รับผลที่ดี เพราะนับได้ว่าเธอเป็นคนขี้ขลาดชั้นหนึ่งเลยทีเดียว แต่บัดนี้ความกลัวได้หมดสิ้นไปแล้ว

เสนามารตัวที่เจ็ด คือ ความลังเลสงสัย ว่าจะสามารถปฏิบัติวิปัสสนาจนได้รับผลสำเร็จหรือไม่ ข้าพเจ้าเชื่อว่าทุกคนก็คงจะมีความสงสัยอย่างเดียวกันว่า ตนจะสามารถปฏิบัติจนได้รับผลสำเร็จหรือไม่ ทุกท่านสามารถประสบผลสำเร็จในการปฏิบัติได้ สิ่งสำคัญคือ ท่านจะต้องชำระล้างอกุศลจิตและกิเลสที่ฝังอยู่ภายในออกไปเสีย

เสนามารตัวที่แปด คือ ความลำพองและหยิ่งทะนงเมื่อประสบกับความสำเร็จในการปฏิบัติ เวลาที่การปฏิบัติก้าวหน้า เราจะรู้สึกได้เองจากภายใน เมื่อกิเลสเบาบางลง เรามักจะหลงตนคิดว่า “คนนั้นดูท่าทางจะปฏิบัติได้ไม่ดี ฉันคงต้องช่วยเขา!” นี่ข้าพเจ้ากล่าวจากประสบการณ์ของตัวเอง

นานมาแล้ว สมัยแรกเริ่มที่ศูนย์ฯ แห่งนี้ยังไม่มีห้องปฏิบัติธรรม ที่ดินผืนนี้มีเพียงกระต๊อบขนาด ๑๐ ตารางฟุตเท่านั้นในตอนที่เราซื้อ วันหนึ่งผู้ปฏิบัติคนหนึ่งเดินออกมาหลังจากนั่งปฏิบัติในตอนเช้า และกล่าวว่า “ดูนี่สิ” จากนั้นก็ถลกโสร่งให้เราดู ปรากฏว่ามีตุ่มเล็กๆ ขึ้นอยู่ตามต้นขา และขาทั้งสองข้าง ดูเหมือนหนังเป็ดที่ถูกถอนขน แรงผลักดันจากกิเลสภายในมีพลังมาก จนทำให้เกิดตุ่มดังที่เห็น “ดูสิครับ เห็นไหมว่าพลังผลักดันจากภายในแรงเพียงใด คุณก็เหมือนกันต้องพยายามให้มากหน่อย พยายามให้จงหนัก” แต่พอถึงวันรุ่งขึ้น เขากลับไม่อาจปฏิบัติได้ รับรู้ความรู้สึกอะไรไม่ได้เลย จนต้องไปขอคำแนะนำจากอาจารย์ ทั้งนี้เพราะตอนที่เขาอบรมคนอื่นนั้น เขากำลังมีอัตตา มี”ตัวฉัน”อยู่ในนั้น เช่น “ฉันปฏิบัติได้ดี คนพวกนี้ดูจะไม่ไปถึงไหนเอาเสียเลย” บุคคลผู้นี้เป็นนักฟุตบอลที่เก่งกาจ แต่ขี้โมโห พร้อมที่จะชกต่อย เมื่อคนอารมณ์ร้าย เจ้าโทสะมีพลังผลักดันจากภายใน มันย่อมจะปรากฏออกมาที่ผิวกาย

ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงได้บอกพวกท่านทั้งหลายไม่ให้ไปเที่ยวสอนกันเอง ถ้ามีอะไรอยากจะถาม ก็ขอให้

มาถามข้าพเจ้า หรือมีอะไรที่อยากเล่า ก็มาเล่าให้ข้าพเจ้าฟัง ถ้าท่านรู้สึกว่าการปฏิบัติของตัวเองก้าวหน้า ก็ควรจะเงียบเฉยไว้ ตั้งหน้าตั้งตาปฏิบัติต่อไป

เสนามารตัวที่เก้า เกี่ยวข้องกับอาจารย์และเกี่ยวกับการที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก ได้รับของบูชาและความเคารพนับถือมากมาย ข้าพเจ้าได้รับความนับถือและของบูชามากมาย จนต้องควบคุมตัวเองไม่ให้หลงลำพอง สิ่งเหล่านี้มีแต่จะก่อให้เกิดความลำพองมิใช่หรือ ? ข้าพเจ้าจึงต้องป้องกันตัวเอง เราเริ่มจัดการปฏิบัติขึ้นที่นี่ เพื่อให้พนักงานกรมบัญชีกลางได้มีโอกาสปฏิบัติวิปัสสนาในเวลาที่ว่างจากงาน ทว่าตอนนี้มีเหลืออยู่แค่ไม่กี่คน เราริเริ่มจัดการอบรมขึ้นมามิใช่เพื่อเงินทอง แต่เพื่อธรรมะ เจ้าหน้าที่คนใดปฏิบัติครบ ๑๐ วันก็จะได้เป็นสมาชิก ค่าธรรมเนียมแรกเข้าคือ การปฏิบัติให้ครบ ๑๐ วัน นี่ไม่ดีหรอกหรือ ? ไม่ต้องเสียเงินค่าธรรมเนียมแม้สักสตางค์เดียว ขอเพียงให้ปฏิบัติวิปัสสนาอย่างสม่ำเสมอ เอาใจใส่ในการปฏิบัติโดยไม่ละทิ้ง เราเริ่มต้นจากจุดนั้นจนถึงบัดนี้ เงินทองไม่สามารถทำได้ มีแต่ธรรมะเท่านั้นที่ทำได้ เราเชื่อเช่นนั้น และเราเองก็ไม่มีเงินทอง

ศูนย์นี้ไม่ใช่ของข้าพเจ้า อูบาขิ่นจะต้องไม่สำคัญตนผิดจนบอกว่า นี่คือศูนย์ของอูบาขิ่น ข้าพเจ้าไม่ได้เป็นเจ้าของ ศูนย์นี้เป็นของสมาคมวิปัสสนาแห่งกรมบัญชีกลาง ถ้าพวกเขาไม่ต้องการข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าก็จะต้องออกไป เห็นไหมว่ามันดีเพียงไรที่ไม่ใช่ศูนย์ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะต้องได้รับเลือกตั้งเข้ามาใหม่ทุกปี และจะเข้ามาก็ต่อเมื่อได้รับเลือกเท่านั้น แต่ถ้าพวกเขาพบคนที่เหมาะสมกว่าและเลือกผู้นั้น หน้าที่ของข้าพเจ้าก็เป็นอันจบสิ้น หรืออาจมีคณะกรรมการบางคนไม่ชอบข้าพเจ้า เพราะเห็นว่าข้าพเจ้าพูดมากเกินไป จึงเลือกคนอื่น ถึงตอนนั้นข้าพเจ้าก็ต้องออกไป เพราะตนเองไม่ใช่เจ้าของสถานที่

เสนามารตัวที่สิบ ได้แก่ การปฏิบัติธรรมอย่างผิดๆ สร้างธรรมะพิเศษขึ้นใหม่ เพื่อให้ได้ของบรรณาการมากมาย ยกย่องตนเองและดูหมิ่นผู้อื่น ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงไม่อยากจะพูดถึงคนอื่นมากนัก ปล่อยให้เขาพูดถึงเราตามแต่จะชอบใจดีกว่า ? ครูบางคนติดใจกับการได้เครื่องบรรณาการ เพื่อให้ได้ศิษย์มากๆ เขาถึงกับยอมสอนในสิ่งที่ศิษย์ต้องการ ซึ่งเป็นการสอนอย่างผิดๆ ไม่ใช่คำสอนของพระพุทธองค์ ทั้งนี้ก็เพราะหวังจะได้รับความเคารพนับถือและข้าวของบรรณาการ พวกเขาจึงหยุดสอนธรรมะที่แท้จริง นี่คือเสนามารตัวที่สิบ

ธรรมะย่อมช่วยขจัดปัดเป่าความทุกข์ ความเศร้าหมองและนำความสุขมาให้ ใครกันที่เป็นผู้มอบความสุขนี้ ? พระพุทธองค์มิใช่เป็นผู้ประทานความสุข ผู้ที่ให้ความสุขคืออนิจจวิชชา(ปัญญารู้แจ้งในความเป็นอนิจจัง)ภายในตัวท่านเองต่างหาก เราควรจะปฏิบัติวิปัสสนาเพื่อไม่ให้อนิจจวิชชาหยุดนิ่งหรือสูญหายไป เช่นนั้นแล้วจะปฏิบัติอย่างไร ? ขอให้ท่านเพ่งความสนใจไปที่ธาตุทั้งสี่ ทำใจให้สงบ เจริญสมาธิ และรักษาศีลอย่าให้ขาดตกบกพร่อง

ในบรรดาศีลข้อต่างๆ นั้น ข้าพเจ้าหวั่นเกรงศีลข้อมุสามากกว่าเพื่อน ทั้งนี้เพราะการพูดมุสาจะทำให้พื้นฐานของศีลอ่อนลง เมื่อนั้นสมาธิก็จะอ่อนลง และทำให้ปัญญาอ่อนลงด้วย ฉะนั้น จงพูดแต่สิ่งที่เป็นจริง ปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ เจริญสมาธิ และให้ความสนใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นในร่างกายของตนเอง แล้วธรรมชาติแห่งอนิจจังจะปรากฏขึ้นเอง

ท่านอาจารย์ซายาเท็ตจีผู้มีพระคุณยิ่งของเรากล่าวไว้ว่า “ความสั่นสะเทือนถี่ๆ อย่างรวดเร็วไม่หยุดหย่อน การแตกสลาย การมอดไหม้ การแตกดับของร่างกาย ล้วนแต่เป็นสัญญาณของอนิจจัง” ร่างกายนั้นเปลี่ยนแปลงไปอยู่ตลอดเวลา และสิ่งที่รู้ว่ารูปหรือกายกำลังเปลี่ยนแปลงไป ก็คือนามหรือจิต เมื่อรูปเปลี่ยนแปลงและดับไป นามซึ่งเป็นตัวรับรู้ว่ารูปเปลี่ยนแปลงและดับไป ก็ย่อมจะเปลี่ยนแปลงและดับไปด้วยเช่นกัน ทั้งรูปและนามจึงเป็นอนิจจัง ขอให้จดจำใส่ใจไว้ และมีสติระลึกรู้อยู่ตลอด

จงเพ่งความสนใจไปที่ส่วนบนสุดของศีรษะ แล้วค่อยๆ เคลื่อนลงมาตลอดทั่วทั้งร่างกาย จากส่วนบนสุดของศีรษะลงมาที่หน้าผาก ใบหน้า ลำคอ จากคอลงมาที่ไหล่ จากไหล่ลงมาสู่มือ ไม่ว่าจิตจะไปยังส่วนใดของร่างกาย จะรู้สึกเหมือนมีคบไฟเล็กๆ ไปสัมผัสถูกที่นั่น ทำให้รู้สึกร้อนในทุกๆ ส่วนที่คบไฟไปสัมผัส ทำไมจึงเป็นเช่นนั้นนะหรือ ? ก็เพราะว่ามันมีการเผาผลาญและการแตกดับเกิดขึ้นภายใน เป็นการเผาไหม้ของอนุปรมาณูตามธรรมชาติ สิ่งนี้ปรากฏอยู่จริงๆ ฉะนั้น จงพยายามสังเกตดูด้วยความตั้งอกตั้งใจ แล้วท่านก็จะรู้

เมื่อเราปฏิบัติวิปัสสนาจนกระทั่งมีสติระลึกรู้ สามารถเฝ้าสังเกตดูด้วยวิปัสสนาญาณ กิเลสต่างๆ สมุทยอกุศล (กิเลสที่เกิดขึ้น) ย่อมไม่อาจคงอยู่ต่อไปได้ มันจะค่อยๆ สลายตัวไป และเมื่อมันหลุดลอกออกไปหมดสิ้นแล้ว คนผู้นั้นก็จะสามารถควบคุมตนเอง มีความหนักแน่นมั่นคงและสามารถที่จะใช้ชีวิตอย่างเป็นสุข

เราจะต้องใช้เวลาในการปฏิบัตินานเพียงใด ? ก็จนกว่าอกุศลกรรมเก่าๆ นับไม่ถ้วนทั้งหลาย ที่เราได้สะสมไว้ตลอดการเดินทางอยู่ในวัฏสงสาร จะถูกกำจัดออกไป ด้วยการเฝ้าสังเกตธรรมชาติของความเป็นอนิจจัง แล้วเมื่อนั้น เราก็จะได้เป็นพระโสดาบัน (ผู้ที่บรรลุธรรมขั้นแรก โดยได้ประสบกับสภาวะนิพพาน) เป็นอริยบุคคล (บุคคลผู้ประเสริฐ) ซึ่งนั่นมิใช่ว่าจะได้มาโดยง่าย

การจะบรรลุนิพพานขั้นสุดท้าย โดยที่สังขารทั้งหมดถูกทำลายลงอย่างสิ้นเชิงนั้น ยังอีกห่างไกลนัก แต่ท่านจะไม่ลองพยายามสัมผัสกับนิพพานน้อยๆ ดูก่อนหรือ ? ถ้าหากว่าเราจะได้ลิ้มรสนิพพานก็ต่อเมื่อชีวิตหาไม่แล้ว ชาวต่างชาติเหล่านี้ก็คงจะไม่มาฝึกปฏิบัติวิปัสสนากัน พวกเขาทั้งหลายคงได้เคยลิ้มรสมาบ้างเล็กน้อย และมีความพอใจ จึงกลับมาปฏิบัติอีก ทั้งพวกที่อยู่ใกล้และไกล นอกจากนี้ พวกเขายังส่งเพื่อนๆ และคนรู้จักจากที่ไกลๆ มาปฏิบัติเช่นกัน ทำไมจึงเป็นเช่นนั้นนะหรือ ? ก็เพราะว่าพวกเขาได้ประจักษ์ในรสของธรรมะแล้วนะสิ

การมีครูบาอาจารย์ไว้คอยช่วยศิษย์ได้ลิ้มรสพระธรรมนั้นเป็นเรื่องสำคัญ แต่ศิษย์จะต้องเป็นผู้ลงมือปฏิบัติเพื่อที่จะได้ลิ้มรสนั้นเอง รสนี้เรียกว่าอะไร ? เรียกว่าธรรมรส “สพฺพํ รสํ ธมฺมรโส ชินาติ” ในบรรดารสทั้งหลาย รสแห่งธรรมเป็นรสที่ประเสริฐสุด วิเศษสุด ท่านต้องทำความเพียรให้จงหนัก จึงจะได้ลิ้มรสนี้ เฉกเช่นพระราชาบนโลกมนุษย์ที่เพลิดเพลินกับโลกียสุข บรรดาเทพเทวาที่เพลิดเพลินกับเทวสุข และพระพรหม

ทั้งหลายที่เพลิดเพลินอยู่ในพรหมสุข อริยบุคคลผู้ประเสริฐเช่นพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ทั้งหลาย ย่อมดื่มด่ำในรสของพระธรรมที่ได้รับ พวกท่านทั้งหลายต้องเพียรพยายาม จนกว่าจะได้ลิ้มรสนี้ แต่ขออย่าได้ปฏิบัติอย่างสุดโต่ง ไม่ดำเนินตามทางสายกลาง จงปฏิบัติตามตารางเวลาที่วางเอาไว้ ปฏิบัติให้ถูกเวลา ปฏิบัติอย่างเต็มที่ด้วยความพากเพียร และตั้งใจ

หมายเหตุ : บทความนี้คัดย่อมาจากธรรมบรรยายของท่านอาจารย์อูบาขิ่นที่แสดงแก่ผู้เข้าปฏิบัติในหลักสูตรวิปัสสนา ซึ่งได้ลงตีพิมพ์ครั้งแรกในวารสาร ซายาจีอูบาขิ่น

*(จากจุลสารวิปัสสนา ฉบับเม.ย.-มิ.ย. ๒๕๔๕) *