ลูกๆ ทางธรรมที่รักทั้งหลาย

ถึงเวลาที่ผู้คนทั้งหลายจะได้เรียนรู้ธรรมะอีกครั้งหนึ่งแล้ว ดังเช่นที่ท่านอาจารย์อูบาขิ่นเคยกล่าวไว้ว่า “นาฬิกาแห่งวิปัสสนาได้เริ่มเดินแล้ว” นับเป็นความโชคดีที่พวกเราได้มีโอกาสพัฒนาบารมีด้วยการช่วยให้ธรรมะเผยแผ่ไป ธรรมะนั้นย่อมจะเผยแผ่ไปด้วยวิถีทางของธรรมะเอง มิใช่ด้วยความพยายามของบุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งโดยเฉพาะ เราจึงเป็นเพียงเครื่องมือของธรรมะเท่านั้น สิ่งต่างๆ ขับเคลื่อนไปได้ด้วยความรวดเร็วยิ่ง นั่นก็เป็นเพราะธรรมะ ธรรมะนั้นยิ่งใหญ่และทรงพลัง จนสามารถทำให้ผู้ที่ไม่มีทักษะอะไรเลยกลับมีความเชี่ยวชาญขึ้นมาได้ และทำให้ผู้ที่ปราศจากความสามารถกลับมีศักยภาพเต็มเปี่ยมขึ้นมาได้

ธรรมะย่อมหาหนทางที่จะช่วยเหลือผู้ถึงเวลาอันควรแก่การหลุดพ้น ฉะนั้น ในช่วง 15 ปีที่ผ่านมานี้ จึงมีผู้คนจำนวนมากเข้ามาอุทิศตนรับใช้ผู้อื่นด้วยการเผยแผ่ธรรม อันที่จริงแล้วนี่มิใช่ภาระอะไรเลย หากแต่เป็นความโชคดีมากกว่า และด้วยเหตุนี้เองที่ทำให้ธรรมะแผ่ขยายไปเกินความคาดหมาย ซึ่งมิใช่เฉพาะแต่ในประเทศอินเดีย ยังรวมถึงส่วนอื่นๆ ของโลกอีกด้วย นี่เป็นเพียงการเริ่มต้นเท่านั้น แต่ก็เป็นการเริ่มต้นที่ดีและทำให้มีกำลังใจ

บางครั้งมีคนมาบอกกับข้าพเจ้าว่า “ไม่น่าเชื่อเลยว่าท่านจะทำอะไรได้มากมายเพียงลำพังภายในเวลาอันสั้น” ข้าพเจ้าจึงบอกไปว่า “เราไม่อาจทำอะไรได้โดยลำพัง” ข้าพเจ้ายังจดจำได้ว่า นับตั้งแต่หลักสูตรแรกที่ข้าพเจ้าจัดการอบรม มีผู้มาช่วยจัดการดูแล ตระเตรียมทุกสิ่งทุกอย่างที่จำเป็น หลังจากนั้นก็มีผู้อาสาเข้ามารับใช้ธรรมะอย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อยเรื่อยมา ถึงแม้พวกเขาจะมีภาระทางโลกต้องรับผิดชอบมากมาย แต่ก็ยังสละเวลามาทำงานเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น

ฝ่ายจัดการและอาจารย์นั้นเปรียบเสมือนกับล้อทั้งสองของเกวียน หรือปีกทั้งสองของนก หากขาดอาจารย์ไป ฝ่ายจัดการก็ไม่อาจช่วยเผยแผ่ธรรมะได้ ในทำนองเดียวกัน อาจารย์เองก็ไม่อาจช่วยเผยแผ่ธรรมได้โดยปราศจากความช่วยเหลือของธรรมบริกร ข้าพเจ้ารู้สึกซาบซึ้งในบุญคุณของศิษย์ทั้งหลายที่ได้อุทิศตนช่วยงานตามกำลังความสามารถของตน เราไม่อาจทำงานได้โดยลำพัง แต่ต้องอาศัยการรับใช้อย่างเสียสละของศิษย์จำนวนมาก ข้าพเจ้ารู้สึกดีใจที่ผู้ช่วยอาจารย์ทั้งหลายได้รับความร่วมมือเช่นเดียวกันจากธรรมบริกรในที่ต่างๆ ทั่วโลก

ทั้งอาจารย์และธรรมบริกรต่างก็มีความสำคัญเท่าเทียมกัน พวกเขาไม่ควรรู้สึกว่าฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดมีบทบาทเหนือกว่า แน่นอนในขณะที่ผู้ช่วยอาจารย์นั่งอยู่บนธรรมาสน์ ธรรมบริกรที่ร่วมงานด้วยจะต้องให้ความเคารพ การทำเช่นนี้จะช่วยให้ธรรมบริกรพัฒนาคุณสมบัติที่ดีในด้านที่มีความเคารพต่อพระธรรมยิ่งขึ้น มิใช่เป็นการเคารพที่ตัวบุคคล ทั้งนี้เพราะผู้ที่นั่งอยู่บนธรรมาสน์นั้นถือเป็นเสมือนตัวแทนของพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ผู้ซึ่งได้ธำรงรักษาวิธีการปฏิบัตินี้ไว้อย่างบริสุทธิ์มากว่า 25 ทศวรรษ ฉะนั้น ธรรมบริกรจึงควรให้ความเคารพอย่างมีสติระลึกรู้เวทนา ด้วยความเข้าใจในอนิจจัง ทุกขัง และอนัตตา จงให้ความเคารพโดยยึดหลักดังกล่าว พร้อมทั้งระลึกว่าหน้าที่ของท่านคือ การให้ความร่วมมือ เพื่อภารกิจของผู้ช่วยอาจารย์ที่ได้รับมอบหมายมา จะได้สำเร็จลุล่วงด้วยดี

ในขณะเดียวกัน ผู้ที่นั่งอยู่บนธรรมาสน์ก็ต้องมีความอ่อนน้อมถ่อมตนเสมอ ต้องเข้าใจว่าผู้คนไม่ได้กำลังให้ความเคารพเขา แต่กำลังให้ความเคารพแก่ธรรมะ เขาเป็นเพียงตัวแทนของธรรมะ หน้าที่ของเราทุกคน ไม่ว่าจะเป็นธรรมบริกรหรืออาจารย์ก็คือการเผยแผ่ธรรมะ

ทั้งผู้ช่วยอาจารย์และธรรมบริกรต้องทำงานโดยปราศจากความเห็นแก่ตัว ทำงานโดยไม่คาดหวังสิ่งใดเป็นการตอบแทน ดังเช่นที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “เธอทั้งหลายจงจาริกไป เพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขของชนทั้งหลาย เพื่ออนุเคราะห์โลก” ไม่ว่าท่านจะได้รับมอบหมายหน้าที่ความรับผิดชอบใด ก็ไม่มีอะไรแตกต่างกัน ความรับผิดชอบทุกอย่างล้วนมีความสำคัญเท่าเทียมกันหมด การช่วยเหลือทุกรูปแบบล้วนมีค่าทั้งสิ้น ขอเพียงแค่มีความตั้งใจที่จะช่วยงานให้ผู้คนจำนวนมากยิ่งๆ ขึ้นไปได้รับประโยชน์จากธรรมะ

แล้วธรรมบริกรเล่าจะได้รับอะไรตอบแทน เหตุใดเขาจึงยอมจากบ้านมารับใช้ธรรมะในระหว่างการอบรมโดยไม่ได้ค่าตอบแทนใดๆ เลย กลับยังต้องออกค่าเดินทางและค่าใช้จ่ายอื่นๆ เองเพื่อมาทำงาน โดยไม่คาดหวังว่าจะได้รับแม้แต่ความเคารพเสียด้วยซ้ำ การรับใช้ของเขาจึงปราศจากความเห็นแก่ตัวอย่างสิ้นเชิง

ในทำนองเดียวกัน แล้วผู้ช่วยอาจารย์จะได้รับอะไรบ้าง แม้แต่ความเคารพที่พวกเขาได้รับ แท้จริงแล้วก็เป็นความเคารพต่อพระธรรม ซึ่งหากผู้ช่วยอาจารย์เข้าใจได้เช่นนี้ ก็จะสามารถรับใช้ธรรมะโดยปราศจากความคาดหวังใดๆ แล้วธรรมจักรก็จะยังคงเคลื่อนต่อไปได้อย่างบริสุทธิ์

พระสมณโคดมทรงกล่าวไว้ว่า “จงเผยแผ่ธรรมะด้วยการดำเนินชีวิตของตนให้บริสุทธิ์เป็นแบบอย่าง” การเอาแต่พร่ำสอนโดยไม่ลงมือปฏิบัตินั้นเปล่าประโยชน์ ผู้ช่วยอาจารย์และธรรมบริกรต้องเข้าใจถึงความสำคัญของการดำเนินชีวิตที่ดีงามและเป็นแบบอย่างแก่ผู้อื่น ขอให้ท่านจงจดจำเอาไว้เสมอ ไม่ว่าจะต้องรับผิดชอบในหน้าที่ใดก็ตาม ขอให้สำรวมทั้งกายและวาจา ดำเนินชีวิตอย่างบริสุทธิ์เพื่อประโยชน์ของตนเองและผู้อื่น หากท่านปฏิบัติได้เช่นนี้ ก็จะทำให้ผู้ที่ไม่ศรัทธาในธรรมะ มีศรัทธาขึ้นมาได้ และทำให้ผู้ที่มีศรัทธาอยู่แล้วมีศรัทธายิ่งขึ้น ท่านจะดึงดูดผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ ให้เข้ามาสู่ธรรมะเพื่อประโยชน์ของเขาเอง

ตราบใดที่รากฐานของธรรมะยังมั่นคง การรับใช้ของท่านย่อมจะให้ผลเสมอ ไม่ว่าท่านจะช่วยงานในฐานะของผู้ช่วยอาจารย์หรือด้วยวิธีอื่นใดก็ตาม จงพัฒนาธรรมะในตัวท่านให้เข้มแข็ง ด้วยการปฏิบัติธรรมอย่างสม่ำเสมอ แล้วท่านจะสามารถช่วยงานเผยแผ่ธรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อประโยชน์ของชนทั้งหลาย

รอบๆ ตัวเรานั้นมีความทุกข์อยู่มากมาย หากเราสามารถซับน้ำตาให้แก่ผู้ที่กำลังทุกข์ทรมานได้แม้เพียงไม่กี่คน ก็นับว่าเราพอจะได้ตอบแทนคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และพระสงฆ์ ผู้เป็นครูบาอาจารย์ทั้งหลายที่ได้สืบทอดวิธีการปฏิบัตินี้มาแต่อดีตกาลอยู่บ้าง

ขอพวกท่านทั้งหลายจงพัฒนาธรรมะให้เข้มแข็ง ขอให้ท่านจงเจริญงอกงามในธรรม และช่วยเหลือผู้อื่นให้เจริญงอกงามในธรรมด้วย ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ ได้รับประโยชน์จากการรับใช้ของท่าน

ขอให้กงล้อแห่งธรรมจงหมุนต่อไป ขอให้ประทีปแห่งธรรมจงสว่างไสวไปทั่วโลก ขอให้ความมืดมนแห่งอวิชชาจงมลายสิ้น ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ จงหลุดพ้นจากความทุกข์ ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายจงมีความสุข จงมีความสงบ จงหลุดพ้นเถิด ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา: หนังสือ "เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน" โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543