ถาม ในการประชุมประจำปีแต่ละครั้ง ท่านจะพูดถึงหน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ช่วยอาจารย์ ธรรมบริกร และคณะกรรมการ จึงอยากจะขอให้ท่านช่วยพูดถึงเรื่องนี้อีกสักครั้ง เพื่อที่ทุกฝ่ายจะได้ปฏิบัติหน้าที่ของตนอย่างถูกต้อง

ท่านอาจารย์ ไม่ว่าบุคคลนั้นจะเป็นธรรมบริกร หรือทำงานให้กับองค์กรในฐานะของกรรมการ หรือผู้สอนธรรมะ (อาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส ผู้ช่วยอาจารย์ หรือผู้ดำเนินการอบรมหลักสูตรเด็ก) ก็ไม่มีอะไรแตกต่างกัน เพราะเขากำลังทำหน้าที่รับใช้ผู้อื่น จุดประสงค์หรือเป้าหมายทั้งหมดต้องอยู่ที่การรับใช้ผู้อื่นโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน เรื่องคาดหวังเงินทองยิ่งไม่ต้องพูดถึง เพราะเป็นสิ่งที่ขัดกับธรรมะโดยสิ้นเชิง ต้องไม่มีใครหากินกับธรรมะ มิฉะนั้นแล้วก็จะเป็นการลดค่าของธรรมะ ทำให้ธรรมะมัวหมอง และไม่เป็นธรรมะอีกต่อไป แม้แต่การคาดหวังชื่อเสียงหรือความเคารพจากผู้อื่นก็ห้ามเช่นกัน ท่านต้องรับใช้ธรรมะโดยไม่คาดหวังสิ่งใดจากใคร

ท่านย่อมได้มากมายอยู่แล้ว เมื่อเห็นผู้อื่นได้รับประโยชน์จากวิธีการปฏิบัตินี้ ผู้คนมาเข้าอบรมด้วยใบหน้าที่อมทุกข์และเศร้าหมอง แต่หลังจากนั้น 10 วัน ท่านก็ได้เห็นเขากลับออกไปด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้มแจ่มใส ทำให้ท่านรู้สึกมีความสุขอย่างยิ่งที่ได้รับใช้ธรรมะด้วยดี จนเขาได้รับประโยชน์ล้นเหลือ ต่อมาเมื่อท่านได้ทราบจากเขาว่า เขายังคงได้รับประโยชน์จากการก้าวเดินไปบนหนทางนี้ ท่านก็ยิ่งมีความสุข นี่เป็นรางวัลของท่าน ซึ่งเป็นรางวัลที่ดีมากๆ บารมีที่ท่านได้สั่งสมและผลบุญกุศลที่ท่านได้รับ จะเป็นประโยชน์แก่ท่าน จงอย่าคาดหวังสิ่งอื่นใดจากผู้ปฏิบัติ ในขณะที่ท่านกำลังรับใช้ธรรมะ

และในระหว่างรับใช้ธรรมะไม่ว่าจะในหน้าที่ใด ท่านควรทำด้วยความรู้สึกกตัญญูรู้คุณ อย่าคาดหวังว่าผู้อื่นจะซาบซึ้งในบุญคุณของท่าน แต่ตัวท่านเองต้องรู้จักกตัญญูรู้คุณ รวมทั้งให้ความเคารพนับถือและเลื่อมใสศรัทธาต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ได้ทรงเผชิญกับความทุกข์ทรมานอย่างใหญ่หลวงเพื่อพวกเรา ทรงพากเพียรบำเพ็ญบารมีอย่างยิ่งยวดนับชาติไม่ถ้วน เพื่อค้นพบวิธีการปฏิบัติอันแสนวิเศษที่ได้สูญสิ้นไปจากมนุษยชาตินี้ ถ้าปราศจากการบำเพ็ญเพียรของพระองค์แล้ว เราจะได้รับธรรมะได้อย่างไร ฉะนั้น เราจึงควรสำนึกในบุญคุณของพระองค์ นอกจากนี้ ถ้าพระองค์ทรงตัดสินพระทัยไม่สั่งสอนผู้อื่นภายหลังจากที่ตรัสรู้แล้ว เราจะได้รับธรรมะได้อย่างไร แต่ด้วยพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ กลับทรงเผยแผ่วิธีการนี้ตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์ เราจึงควรที่จะสำนึกในบุญคุณของพระองค์เป็นอย่างยิ่ง

และหลังจากนั้นก็ได้มีการรักษาวิธีการปฏิบัตินี้สืบต่อกันมาอย่างบริสุทธิ์จากรุ่นสู่รุ่น จากครูถึงศิษย์ นับตั้งแต่พระพุทธองค์เรื่อยมาจนถึงท่านอาจารย์อูบาขิ่น เราจึงควรสำนึกในบุญคุณของท่านทั้งหลายที่ได้พิทักษ์รักษาวิธีการปฏิบัตินี้ไว้ และถึงแม้ว่าวิธีการปฏิบัตินี้จะได้เผยแผ่ออกไปยังประเทศอื่นๆ แต่ในที่สุดก็สูญสิ้นไปดังเช่นที่เกิดขึ้นในประเทศอินเดีย อย่างไรก็ตามมีประชาชนในประเทศพม่าจำนวนไม่มากนักที่ได้รักษาวิธีการปฏิบัตินี้ไว้ เราจึงควรสำนึกในบุญคุณของพวกเขา มิฉะนั้นแล้วเราก็คงจะไม่ได้รับธรรมะนี้

ความรู้สึกกตัญญูรู้คุณนี้เป็นคุณสมบัติสำคัญยิ่งที่จะบ่งชี้ว่าเรามีความก้าวหน้าในการปฏิบัติ จงรับใช้ธรรมะโดยไม่คาดหวังสิ่งใดตอบแทน พร้อมทั้งสำรวจดูว่าท่านมีความกตัญญูเพิ่มขึ้นหรือเปล่า

ในบรรดาพวกท่านทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นธรรมบริกร กรรมการ หรืออาจารย์ผู้สอนต้องไม่มีอัตตา หรือความรู้สึกที่ว่า “ตอนนี้ฉันได้เป็นอาจารย์แล้ว” หรือ “โอ้ ฉันเป็นแค่ธรรมบริกรที่ต่ำต้อย” พวกท่านทั้งหลายกำลังรับใช้ธรรมะในหน้าที่ที่แตกต่างกันเท่านั้น เป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ทั้งหมดคือเพื่อรับใช้ผู้อื่นเท่านั้น

ฉะนั้น ท่านจึงควรมีความรู้สึกดีๆ ต่อกัน หากความรู้สึกที่ปรารถนาดีนี้ขาดหายไป ก็จะเป็นแบบอย่างที่ไม่ดี แสดงว่าท่านยังไม่เข้าใจธรรมะดีพอ ขอให้ระลึกอยู่เสมอว่า ไม่ว่าท่านจะทำงานธรรมะในหน้าที่ใด เป้าหมายอยู่ที่การรับใช้มวลมนุษย์ผู้ทุกข์ยากเท่านั้น

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543