สมาชิกครอบครัวธรรมะที่รักทั้งหลาย

พวกท่านล้วนเป็นศิษย์เก่าที่ปรารถนาจะตั้งมั่นอยู่ในวิปัสสนา เจริญก้าวหน้าไปบนเส้นทางนี้ และได้รับผลอันล้ำเลิศจากธรรมะ การที่จะก้าวหน้าไปบนเส้นทางธรรมได้นั้น สิ่งที่สำคัญยิ่งคือ ท่านต้องปฏิบัติ ซึ่งในการปฏิบัติ ท่านก็ต้องมีความเข้าใจในธรรมะด้วย

ถ้าท่านไม่ลงมือปฏิบัติ เพียงแค่ยึดถือธรรมะเป็นคัมภีร์ ความเชื่อ หรือลัทธินิกาย ธรรมะก็ย่อมจะไม่ใช่ธรรมะสำหรับท่านอีกต่อไป แต่ถ้าท่านเข้าใจถึงธรรมชาติที่แท้จริงอันเป็นแก่นแท้ของธรรมะแล้ว เปลือกนอกก็จะไม่มีความสำคัญอะไรเลย

การจะเข้าใจในธรรมะได้นั้น ท่านต้องเข้าใจว่าศีลคืออะไร ทำไมเราจึงต้องรักษาศีล สัมมาสมาธิคืออะไร ทำไมเราจึงต้องบำเพ็ญสัมมาสมาธิ และปัญญาที่แท้จริงนั้นคืออะไร ทำไมเราจึงต้องพัฒนาปัญญา

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงทำให้ผู้คนทั้งหลายได้ประจักษ์แจ้งด้วยประสบการณ์ของตน ว่าเหตุใดจึงต้องรักษาศีล จากนั้นก็ทรงช่วยให้พวกเขาสามารถรักษาศีลได้จริงๆ ในระดับของเชาวน์ปัญญา เราอาจเข้าใจว่า “ฉันไม่ควรทำอย่างนั้น มันบาป ฉันควรทำอย่างนี้ มันเป็นบุญกุศล” แต่ในชีวิตประจำวันเรากลับยังคงสร้างบาปกรรมไม่หยุดหย่อน มีคัมภีร์โบราณเล่มหนึ่งที่สะท้อนถึงเรื่องนี้เอาไว้ว่า

ชานามิ ธัมมัง นะ จะ เม ปะระวะฤทธิ

ชานามิ อธัมมัง นะ จะ เม นิวะฤทธิ

เรารู้ดีว่าธรรมะคืออะไร แต่ก็ยังปฏิบัติตามไม่ได้

เรารู้ดีว่าอธรรมคืออะไร แต่ก็ยังละเว้นไม่ได้

พระองค์ทรงค้นพบวิธีการที่จะช่วยให้ผู้คนละเว้นจากการทำบาป โดยทำให้พวกเขาตระหนักถึงผลกรรมที่จะตามมาจากการเข่นฆ่า ลักขโมย ผิดลูกเมียผู้อื่น การกล่าวเท็จ ดื่มเหล้า หรือเสพสิ่งเสพติด

การสำรวจลึกเข้าไปภายใน จะทำให้ท่านเริ่มประจักษ์ว่า “ฉันไม่อาจฆ่าใครได้โดยที่ไม่มีความขุ่นมัวเกิดขึ้นในใจ เช่น ความโกรธเกลียด อาฆาตมาดร้าย หรือความขุ่นมัวอื่นๆ” นอกจากนี้ ท่านยังจะเข้าใจด้วยว่า “ทันทีที่ฉันมีความขุ่นมัวเกิดขึ้นในใจ ธรรมชาติจะเริ่มลงโทษฉัน ทำให้ฉันเป็นทุกข์ขึ้นมาเดี๋ยวนั้น” พระพุทธองค์ทรงตระหนักถึงความจริงที่เป็นสากลนี้ จึงได้ตรัสว่า

อิธะ ตัปปะติ เปจจะ ตัวปะติ

คนทำบาปย่อมเดือดร้อนกันทั้งในปัจจุบันและอนาคต

เมล็ดพันธุ์ของอกุศลธรรม ที่ท่านหว่านไว้ จะให้ทุกข์แก่ท่านในทันที และจะเจริญงอกงามจนให้ผลที่ขมจัด

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอุปมาว่า ถ้าท่านเอาเชือกมาฝั้นเกลียว มันย่อมจะขมวดแน่นขึ้นเรื่อยๆ ทุกครั้งที่ท่านทำผิดศีล ก็เท่ากับได้ขมวดปมเชือกให้แน่นขึ้น ลึกลงไปภายในใจของท่านจึงมีแต่ความตึงเครียด ท่านเคยชินที่จะตอบโต้ออกมาในลักษณะเดียวกันจนเป็นนิสัย ยิ่งถ้าท่านขมวดปมเชือกซ้ำแล้วซ้ำเล่า ความทุกข์ของท่านก็ยิ่งจะเพิ่มพูนขึ้น พระองค์ตรัสว่า เป็นไปได้ที่ในระดับพื้นผิวของจิต ท่านจะไม่รู้ตัวว่าได้กำลังสร้างความตึงเครียดขึ้นในใจ แล้วทำไมท่านจึงไม่รู้ล่ะ

ถ้าท่านมองไปที่กองไฟซึ่งยังไม่มอดดับ จะเห็นขี้เถ้าชั้นหนาๆ ปกคลุมอยู่ จนดูราวกับว่าถ่านนั้นไม่ได้กำลังลุกไหม้ ไม่ได้คุไฟ ในทำนองเดียวกันกับที่ 99% ของจิตของท่านอาจกำลังเผาไหม้อยู่ แต่อีก 1% ของจิตในระดับพื้นผิวอาจหลงเพลินอยู่กับสิ่งที่น่าใคร่น่าปรารถนา และเนื่องจากท่านไม่ได้มองเข้าไปข้างใน จึงไม่รู้ว่าตัวท่านเองกำลังถูกเผาไหม้อยู่

ทุกครั้งที่ทำผิดศีล ท่านมักจะมีข้อแก้ตัว และโดยผิวเผินแล้ว ท่านก็ไม่รู้สึกสะทกสะท้านอะไร ท่านบอกกับตัวเองว่า “ฉันฆ่าคนๆ นั้น เพราะเขาเป็นคนเลว” หรือท่านอาจบอกว่า “เขาไม่คู่ควรกับของนั่นหรอก แล้วที่ฉันเอาไปน่ะ มันจะผิดตรงไหน ตอนนี้ฉันก็สุขสบายดี” หรือท่านอาจบอกว่า “ถึงฉันจะไปมีอะไรๆ กับเขา ก็ไม่ได้ทำให้ใครเดือดร้อนนี่ ฉันไม่ได้ไปทำร้ายหรือข่มขืนเขา เรายินยอมพร้อมใจด้วยกันทั้งสองฝ่าย แล้วมันผิดตรงไหน” หรือท่านอาจบอกว่า “ฉันแค่จิบไวน์นิดๆ หน่อยๆ เท่านั้น ไม่ได้เมามายอะไร มันผิดด้วยหรือ เวลาที่ไปงานสังคม แล้วมีคนยื่นแก้วไวน์ให้ ฉันก็รับไว้ นั่นไม่ได้รบกวนความสุขสงบของใคร มีแต่จะทำให้ทุกๆ คนมีความสุขเสียอีก”

พระพุทธองค์คงจะแย้มพระโอษฐ์ แล้วตรัสว่า “คนเสียสติเท่านั้นที่มีความสุขกับขี้เถ้าที่ปกคลุมความจริงเอาไว้ โดยหารู้ไม่ว่าลึกลงไปภายใน ไฟกำลังคุกรุ่นอยู่ และตนเองกำลังคอยเติมเชื้อให้กับมันอยู่ตลอดเวลา” ทุกครั้งที่ทำผิดศีล เท่ากับท่านได้เพิ่มเชื้อไฟลงไป ซึ่งก็จะทำให้ท่านเป็นทุกข์มากขึ้นเรื่อยๆ เรื่องนี้ไม่อาจเข้าใจได้ด้วยการถกเถียงหรืออภิปราย เว้นแต่ว่าท่านจะได้สำรวจลึกลงไปภายใน ซึ่งก็จะทำให้ประจักษ์แจ้งว่า การกระทำทุกชนิดไม่ว่าจะเป็นกายกรรมหรือวจีกรรมที่ละเมิดต่อกฎธรรมชาติล้วนเป็นการทำร้ายตัวเอง

นอกจากนี้ ท่านยังจะได้พบว่า เมื่อใดที่ท่านเริ่มสร้างบุญกุศล ไม่ว่าจะโดยทางกายหรือวาจาก็ดี เปลวไฟที่เผาไหม้อยู่ภายในจะมอดดับลง ทำให้ท่านรู้สึกสงบ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกล่าวว่า อิธะ นันทะติ เปจจะ นันทะติ กะตะ ปุญโญ อุภะยัตถะ นันทะติ เมื่อบุคคลสร้างความเคยชินให้กับจิตให้คิดดีและก่อให้เกิดความสุขสงบอย่างแท้จริง การกระทำหรือการพูดอันเกิดจากจิตที่บริสุทธิ์ผ่องใส ย่อมนำมาซึ่งความสุขจากส่วนลึกของจิตใจ มิใช่จากขี้เถ้าที่ปกคลุมถ่านไฟ

สมาธิคือการทำจิตให้ตั้งมั่น แล้วท่านจะทำจิตให้ตั้งมั่นได้อย่างไร เหตุใดจึงต้องปฏิบัติสมาธิวิธีนี้ จากการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าทรงพบว่า สัมมาสมาธิจะต้องเป็นสมาธิที่นำไปสู่ปัญญา ฉะนั้นสิ่งที่ใช้ในการเพ่งพิจารณาเพื่อให้เกิดสมาธิ จึงต้องเป็นความจริงที่เกี่ยวข้องกับร่างกายและจิตใจของเราเอง

พระองค์ทรงเรียกจิตสำนึกที่ชาวตะวันตกรู้จักดีว่า ปริตตจิต ซึ่งหมายถึงส่วนเล็กๆ ของจิต อันที่จริงแล้วจิตทั้งหมดล้วนแล้วแต่มีการรับรู้ ไม่มีส่วนไหนที่ไม่มีการรับรู้ ส่วนที่เราเรียกว่าจิตไร้สำนึกนั้นจะรับรู้เวทนาทางกาย และมีปฏิกิริยาปรุงแต่งตอบโต้อยู่ทุกขณะ ในขณะที่จิตส่วนพื้นผิวนั้นเปรียบเสมือนขี้เถ้าปกคลุมถ่านไฟเอาไว้ ซึ่งเราอาจเล่นเกมกับมันด้วยการใส่น้ำแข็งลงไปเพื่อให้รู้สึกว่าเย็น แล้วเราก็มีความสุข ถ้าท่านใช้คำบริกรรมในการทำสมาธิ คำบริกรรมนั้นจะอยู่แค่ในระดับพื้นผิวของจิตเท่านั้น ไม่ได้ลงไปถึงจิตไร้สำนึกเลย เช่นเดียวกับการสร้างมโนภาพ จินตนาการ การจูงจิต การเอาแต่ครุ่นคิด หรือใช้อารมณ์ความรู้สึก ก็ให้ผลอยู่แค่เฉพาะที่ส่วนเล็กๆ ของจิตหรือจิตสำนึก โดยไม่ได้ลงไปที่ส่วนลึกเลย แต่ท่านก็มีความรู้สึกเหมือนท่านมีความสงบอยู่

เวลาที่ท่านไปโรงภาพยนตร์ สถานบันเทิง หรือโรงละคร จิตสำนึกที่ว้าวุ่นของท่านจะถูกเบี่ยงเบนให้เพลิดเพลินไปกับสิ่งที่น่าใคร่ปรารถนา เวลาที่ท่านดื่มเหล้าหรือเสพยาเสพติด จิตสำนึกก็จะมึนเมา จนทำให้ท่านลืมความทุกข์ไปชั่วขณะ ในทำนองเดียวกัน ถ้าท่านปฏิบัติสมาธิด้วยวิธีการต่างๆ ที่ทำให้จิตเคลิบเคลิ้ม ท่านก็จะลืมความทุกข์ ลืมถ่านไฟร้อนฉ่าที่กำลังลุกโชนอยู่ภายใน

การตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดจากการสำรวจลึกเข้าไปภายใน จนเข้าพระทัยถึงกฎของเหตุและผลว่า เมื่อใดที่เรามีปฏิกิริยาปรุงแต่งตอบโต้ด้วยความชอบหรือความชัง ก็จะเกิดความทุกข์ตามมา นี่เป็นกฎธรรมชาติ พระองค์ได้ทรงพิจารณาอีกว่า เหตุใดเราจึงปรุงแต่งตอบโต้ออกไปเช่นนี้

ภายนอกอาจดูคล้ายกับท่านกำลังตอบโต้ต่อสิ่งภายนอก ไม่ว่าท่านจะได้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้รับรู้รส ได้สัมผัส หรือคิดถึงอะไรที่น่าพอใจ ก็ดูเหมือนท่านมีปฏิกิริยาตอบโต้ต่อสิ่งที่มากระทบนี้ด้วยความชอบ ในทำนองเดียวกัน เมื่อมีอะไรที่ไม่น่าพอใจมากระทบกับทวารรับรู้ทางใดทางหนึ่ง ก็ดูเหมือนท่านจะตอบโต้ไปด้วยความไม่ชอบ นั่นเป็นความจริง แต่ก็เพียงแค่ในระดับพื้นผิวเท่านั้น เพราะยังขาดตัวเชื่อมไปอีกอย่าง ซึ่งท่านไม่สามารถจะเข้าใจได้ ถ้าหากไม่ได้ปฏิบัติวิปัสสนา กล่าวคือ ท่านไม่ได้ตอบโต้ต่อสิ่งภายนอกที่มากระทบกับทวารรับรู้ แต่ตอบโต้ต่อเวทนาทางกายที่เกิดจากการกระทบนั้นต่างหาก เมื่อมีเวทนาทางกายหรือความรู้สึกที่น่าพอใจเกิดขึ้น ท่านก็ตอบโต้ด้วยความชอบ เมื่อมีความรู้สึกที่ไม่น่าพอใจเกิดขึ้น ท่านก็ตอบโต้ด้วยความชัง ตราบใดที่ยังไม่เข้าถึงตัวเชื่อมนี้ ท่านก็ยังไม่ได้ปฏิบัติลงไปถึงส่วนที่ลึกของจิต หากแต่อยู่เพียงแค่ในระดับพื้นผิวเท่านั้น

ผู้ปฏิบัติอยู่แค่ในระดับพื้นผิวของจิตนั้นกำลังหลอกตัวเอง เพราะจริงๆ แล้วการปฏิบัติเช่นนั้นไม่ได้ช่วยอะไรเขาเลย ท่านต้องลงไปที่ระดับลึก ให้ความสนใจแต่เฉพาะปรากฏการณ์ทางกายและจิตของตนเอง แล้วเฝ้าสังเกตดูปฏิกิริยาที่มันมีต่อกันและกัน “จิตไร้สำนึก” ที่อยู่ลึกลงไปจะรับรู้ถึงเวทนาที่เกิดขึ้นกับร่างกายตลอดเวลา จิตและกายนั้นเกี่ยวพันกันอย่างยิ่ง ไม่ว่าจะมีอะไรเกิดขึ้นที่จิต ก็ย่อมส่งผลไปถึงกายด้วย และไม่ว่าจะมีอะไรเกิดขึ้นที่กาย ก็ส่งผลไปถึงจิตด้วย

พระโคตมพุทธเจ้าทรงเป็นบุคลลแรกของยุคนี้ (ก่อนหน้านั้นมีพระพุทธเจ้าหลายพระองค์ที่ทรงค้นพบในสิ่งเดียวกัน) ที่ค้นพบสัจธรรมดังกล่าว ทั้งยังทรงมีพระมหากรุณาธิคุณนำมาอบรมสั่งสอนแก่ชาวโลก “ดูก่อน พวกท่านทั้งหลาย นี้คือกฎของธรรมชาติ จงเข้าใจกฎนี้ด้วยตัวของท่านเอง เพื่อจะได้หลุดพ้นจากความทุกข์”

ผู้ที่หลงลืมความจริงข้อนี้ไปอาจบอกว่า “ไม่ว่าจะไปปฏิบัติกับอาจารย์คนไหนก็เหมือนกันทั้งนั้นแหละ” ข้าพเจ้าก็จะตอบว่า “ถ้าครูอาจารย์ของท่านสอนให้เฝ้าสังเกตเวทนาทางกาย แล้ววางอุเบกขาต่อเวทนานั้นๆ ก็เป็นการปฏิบัติที่เหมือนกัน ไม่สำคัญว่าจะเรียกวิปัสสนาหรือไม่ หรือจะเป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าหรือของใคร” แต่ถ้าครูอาจารย์ของท่านไม่ได้สอนให้ปฏิบัติเช่นนี้ แล้วท่านยังบอกว่า “ครูของฉันก็สอนแบบเดียวกันนั่นแหละ” ก็เท่ากับท่านกำลังทำร้ายตัวเอง เพราะท่านละเลยต่อเวทนาทางกาย อันจะทำให้ท่านเฝ้าปรุงแต่งตอบโต้ด้วยความชอบหรือความชังอยู่เรื่อยไป

เราต้องขจัดขี้เถ้าที่ปกคลุมความจริงข้างในออกไป การปฏิบัติในแบบที่มีแต่จะทำให้ขี้เถ้าพอกพูนขึ้นนั้นไม่มีประโยชน์อะไร แต่การปฏิบัติที่ช่วยกำจัดขี้เถ้าออกไป และทำให้เรารู้สึกถึงความทุกข์ที่อยู่ภายในต่างหากที่มีประโยชน์

นี่คืออริยสัจข้อแรก “ดูสิ ไฟกำลังลุกไหม้เพียงใด มีความตึงเครียดเกิดขึ้นเพียงใด” สิ่งนี้จะประจักษ์แจ้งได้ก็ต่อเมื่อท่านเริ่มรู้สึกถึงเวทนาที่ร่างกาย ทุกๆ เวทนาที่เกิดขึ้นล้วนเป็นทุกข์ เพราะความไม่รู้จึงทำให้ท่านปรุงแต่งตอบโต้และสร้างทุกข์ขึ้นมา แล้วเราจะหยุดยั้งมันได้อย่างไร ทำอย่างไรจึงจะปลดปล่อยจิตที่ตกเป็นทาสของความเคยชินเก่าๆ นี้ได้

มีเพียงการปฏิบัติเท่านั้นที่จะช่วยได้ การถกเถียงกันทางความคิด การอภิปราย หรือการยอมรับความจริงด้วยศรัทธาไม่อาจช่วยอะไร นอกจากจะเป็นแนวทางที่ชี้แนะให้เราเห็นว่าควรปฏิบัติอย่างไร แต่หลังจากนั้นเราต้องลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง ผู้ที่ต้องการก้าวหน้าไปบนเส้นทางธรรม จะต้องเข้าใจว่านักวิปัสสนากำลังปฏิบัติอะไร รวมถึงเหตุผลที่แท้จริงว่าทำไมเราจึงต้องปฏิบัติแบบนี้

แน่นอนว่าท่านไม่ควรจะดูแคลนผู้อื่น ผู้ที่สอนวิธีการปฏิบัติที่ให้ผลเพียงแค่ในระดับเชาวน์ปัญญา ก็กำลังช่วยเหลือผู้คนอยู่เช่นกัน อย่างน้อยก็สามารถชำระจิตสำนึกให้บริสุทธิ์ได้ในระดับหนึ่ง ซึ่งนับว่ามีประโยชน์ แต่สำหรับการปฏิบัติของตัวท่านเอง ขอให้เข้าใจว่าความหลุดพ้นจะเกิดขึ้นได้ ก็ต่อเมื่อท่านได้ลงไปถึงรากเหง้าของเหตุแห่งทุกข์ ตราบใดที่ท่านยังไม่ขจัดรากเหง้าของทุกข์ ท่านก็จะไม่สามารถขจัดทุกข์ของตนเองได้

ธรรมะนั้นเป็นเรื่องง่าย แต่เราชอบทำให้เป็นเรื่องยาก ไม่มีอะไรที่จะง่ายไปกว่านี้อีกแล้ว ที่ธรรมะถูกทำให้เป็นเรื่องยาก ก็เพราะมีการนำเอาปรัชญาความเชื่อต่างๆ เข้าไปผสมปนเป เพียงแค่ลงมือปฏิบัติเท่านั้น อย่าไปทำให้มันยุ่งยาก ผู้ที่ทำให้การปฏิบัติยุ่งยากนั้น ย่อมทำร้ายทั้งตนเองและผู้อื่น ท่านได้พบกับหนทางที่แท้จริงแล้ว แม้จะเป็นหนทางที่ยาวไกล เพราะการเปลี่ยนแปลงนิสัยเก่าๆ ของจิตต้องใช้เวลา แต่การเริ่มต้นก็ได้เกิดขึ้นแล้ว ถึงท่านจะได้เข้าอบรมไปเพียงครั้งเดียว แต่ก็นับว่าสิ่งดีๆ ได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว ขอให้ใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้ และเริ่มขัดเกลาจิตในระดับที่ลึกที่สุด

เมื่อท่านปฏิบัติไปได้มากขึ้นๆ โดยรักษาศีล 5 ไปด้วย ท่านก็จะเริ่มเข้าใจว่าการผิดศีลจะทำให้ขี้เถ้าบนพื้นผิวของจิตเพิ่มพูนขึ้น พร้อมกันนั้นยังได้ไปกระพือเปลวไฟข้างในด้วย ฉะนั้น ขอให้ตระหนักถึงความจริงของเปลวไฟ ของความทุกข์ข้างใน อย่าไปหลงอยู่กับขี้เถ้าบนพื้นผิว หรือส่วนเล็กๆ ที่เรียกว่าจิตสำนึกนี้

ขอให้เข้าใจด้วยว่า มีเพียงการปฏิบัติเท่านั้นที่จะช่วยให้ท่านได้รับประโยชน์จากธรรมะ ถ้าท่านมาเข้าอบรมครั้งหนึ่ง แล้วไม่นำไปปฏิบัติทุกวัน ท่านก็จะได้รับประโยชน์เพียงเล็กน้อย หรือถ้าท่านมาเข้าอบรมปีละครั้ง แล้วไม่กลับไปปฏิบัติประจำวัน ท่านก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงนิสัยเก่าๆ ของจิตได้ นิสัยเก่าๆ ที่มืดมนนี้จะต้องเปลี่ยนแปลง ทุกครั้งที่ท่านปฏิบัติ ท่านจะค่อยๆ เปลี่ยนแปลงนิสัยเก่าๆ ของจิตได้ทีละน้อยๆ จนกระทั่งเมื่อท่านไปถึงขั้นที่สามารถชำระจิต ได้จนหมดสิ้นแล้ว นิสัยเก่าๆ ทั้งหลายในอดีตก็จะหายไป

ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงต้องปฏิบัติอย่างจริงจัง ขอให้ท่านใช้ประโยชน์จากสิ่งอำนวนความสะดวกอันแสนวิเศษ ณ ที่แห่งนี้ ข้าพเจ้าพบว่ากระแสธรรมะของที่นี่พัฒนาขึ้นมากภายในระยะเวลาไม่กี่ปีมานี้ และตอนนี้ตัวท่านเองก็สามารถแบ่งปันกระแสนี้ให้แก่คนอื่นๆ ด้วย

เมื่อธรรมะเจริญงอกงาม ก็จะเจริญงอกงามยิ่งๆ ขึ้นไป โดยที่ไม่มีใครหยุดยั้งได้ ความเจริญงอกงามภายนอกนั้นช่วยให้ผู้คนจำนวนมากได้รับประโยชน์ ในขณะที่ความเจริญงอกงามภายในทำให้ท่านได้รับประโยชน์ ถ้าตัวท่านเองไม่ได้รับประโยชน์ แต่มัวคิดถึงประโยชน์ของผู้อื่น ก็ไม่ใช่เรื่องที่ถูกต้อง

จงพัฒนาธรรมะเพื่อประโยชน์ เพื่อความผาสุก และความหลุดพ้นของตัวท่านเองและผู้อื่น ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543