अष्टम अध्याय

अथ अष्टमोऽध्यायः ।   अक्षरब्रह्मयोगः

        अर्जुन उवाच ।         

किं तद् ब्रह्म किम् अध्यात्मं, 

किं कर्म पुरुषोत्तम ।

अधिभूतं च किं प्रोक्तम्, 

अधिदैवं किमुच्यते ॥ ८-१॥

अधियज्ञः कथं कोऽत्र, 

देहेऽस्मिन् मधुसूदन ।

प्रयाणकाले च कथं, 

ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥ ८-२॥

        श्रीभगवानुवाच ।        

अक्षरं ब्रह्म परमं, 

स्वभावो अध्यात्मम् उच्यते ।

भूतभावोद् भवकरो, 

विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥ ८-३॥

अधिभूतं क्षरो भावः, 

पुरुषश्च अधिदैवतम् ।

अधियज्ञोऽ(अ)हमेवात्र, 

देहे देहभृतां वर ॥ ८-४॥

अन्तकाले च मामेव, 

स्मरन् मुक्त्वा कलेवरम् ।

यः प्रयाति स मद् भावं, 

याति नास्ति अत्र संशयः ॥ ८-५॥

यं यं वापि स्मरन्भावं, 

त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।

तन्  तम् एवैति कौन्तेय, 

सदा तद् भावभावितः ॥ ८-६॥

तस्मात् सर्वेषु कालेषु, 

माम् अनुस्मर युध्य च ।

मयि अर्पित-मनोबुद्धिर्, 

मामेव एष्यसि असंशयः ॥ ८-७॥ 

अभ्यास-योग-युक्तेन, 

चेतसा नान्य-गामिना ।

परमं पुरुषं दिव्यं, 

याति पार्थ अनुचिन्तयन् ॥ ८-८॥

कविं पुराणम् अनुशासितारम् 

अणोर् अणीयांसम् अनुस्मरेद् यः ।

सर्वस्य धातारम् अचिन्त्य-रूपम् 

आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥ ८-९॥

प्रयाणकाले मनसाऽ(अ)चलेन

भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव ।

भ्रुवोर् मध्ये प्राणम् आवेश्य सम्यक्

        स तं परं पुरुषम् उपैति दिव्यम् ॥ ८-१०॥

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति

विशन्ति यद् यतयो वीतरागाः ।

यद् इच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति

तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ ८-११॥

सर्वद्वाराणि संयम्य, 

मनो हृदि निरुध्य च ।

मूर्ध् नि आधाय आत्मनः प्राणम्, 

आस्थितो योगधारणाम् ॥ ८-१२॥

ओमिति एकाक्षरं ब्रह्म, 

व्याहरन् माम् अनुस्मरन् ।

यः प्रयाति त्यजन् देहं, 

स याति परमां गतिम् ॥ ८-१३॥

अनन्य-चेताः सततं, 

यो मां स्मरति नित्यशः ।

तस्याहं सुलभः पार्थ, 

नित्य-युक्तस्य योगिनः ॥ ८-१४॥

माम् उपेत्य पुनर्जन्म, 

दुःखालयम् अशाश्वतम् ।

न आप्नुवन्ति महात्मानः, 

संसिद्धिं परमां गताः ॥ ८-१५॥

आब्रह्म-भुवनाल् लोकाः, 

पुनरावर्तिनोऽ(अ)र्जुन ।

मामुपेत्य तु कौन्तेय, 

पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ८-१६॥

सहस्रयुग-पर्यन्तम्, 

अहर् यद् ब्रह्मणो विदुः ।

रात्रिं युग-सहस्रान्तां, 

तेऽ(अ)होरात्र-विदो जनाः ॥ ८-१७॥

अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः, 

प्रभवन्ति अहरागमे ।

रात्र्यागमे प्रलीयन्ते, 

तत्रैव अव्यक्त-संज्ञके ॥ ८-१८॥

भूतग्रामः स एवायं, 

भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।

रात्र्यागमेऽ(अ)वशः पार्थ, 

प्रभवति अहरागमे ॥ ८-१९॥

परस् तस्मात्तु भावोऽ(अ)न्यो, 

(अ)व्यक्तोऽ(अ)व्यक्तात् सनातनः ।

यः स सर्वेषु भूतेषु, 

नश्यत्सु न विनश्यति ॥ ८-२०॥

अव्यक्तोऽ(अ)क्षर इत्युक्तस्, 

तमाहुः परमां गतिम् ।

यं प्राप्य न निवर्तन्ते, 

तद्धाम परमं मम ॥ ८-२१॥

पुरुषः स परः पार्थ, 

भक्त्या लभ्यस् तु अनन्यया ।

यस्य अन्तःस्थानि भूतानि, 

येन सर्वमिदं ततम् ॥ ८-२२॥

यत्र काले तु अनावृत्तिम्, 

आवृत्तिं चैव योगिनः ।

प्रयाता यान्ति तं कालं, 

वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ ८-२३॥

अग्निर् ज्योतिर् अहः शुक्लः, 

षण्मासा उत्तरायणम् ।

तत्र प्रयाता गच्छन्ति, 

ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ ८-२४॥

धूमो रात्रिस् तथा कृष्णः, 

षण्मासा दक्षिणायनम् ।

तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्, 

योगी प्राप्य निवर्तते ॥ ८-२५॥

शुक्लकृष्णे गती ह्येते, 

जगतः शाश्वते मते ।

एकया याति अनावृत्तिम्, 

अन्यया(आ)वर्तते पुनः ॥ ८-२६॥

नैते सृती पार्थ जानन्,

 योगी मुह्यति कश्चन ।

तस्मात् सर्वेषु कालेषु, 

योगयुक्तो भवार्जुन ॥ ८-२७॥

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव        

दानेषु यत् पुण्यफलं प्रदिष्टम् ।

अत्येति तत् सर्वमिदं विदित्वा

        योगी परं स्थानम् उपैति चाद्यम् ॥ ८-२८॥

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु

ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

अक्षरब्रह्मयोगो नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥