september 1943

Wim Helleman vertelt in zijn oorlogsdagboek dat de familie Helleman de ontwikkelingen op de verschillende oorlogsfronten op een wereldkaart bijhield. Vanaf najaar 1943 is dit goed voorstelbaar. De as-mogendheden (Duitsland, Italië en Japan) worden steeds meer in de verdediging gedrongen en moeten zich terugtrekken. In Europa rukken de Amerikanen en Canadezen via Italië op, aan het Oostfront heroveren de Russen steeds meer terrein en in de Pacific dwingen de Australiërs Japan tot het opgeven van steeds meer eilanden. In dit dagboek volgen we alleen de grote lijnen en bekende namen, met nadruk op Europa en Nederlands Indië.

1 sept. 1943

De hoofden van dienst van de gemeente Kampen ontvangen de volgende dienstmededeling van Eduard Sandberg: Ik ben ontslagen uit dienst bij de WaffenSS, ''wegens een in diensttijd opgelopen lichamelijk ongemak'' en treed weer aan als burgemeester van Kampen.

2 sept. 1943

Koningin Wilhelmina houdt vanuit Londen via de radio een toespraak en richt zich tot het Nederlandse volk. Zij pleit voor een militair bestuur na de oorlog. Waarschijnlijk gaat het om deze zinnen:

''Een aanzienlijk aantal landgenooten is opgeleid voor de uitvoering van den reeds eerder door mij genoemden staat van beleg. Zij zullen, onder de leiding van een militair, belast worden met de uitoefening van het militair gezag. Dit militair gezag zal op het uur der bevrijding aanwezig zijn. Het is voorzien van instructies omtrent de herleving van een gesaneerd burgerlijk gezag''.

Wilhelmina heeft dan al niet veel op met de Nederlandse regering in ballingschap, maar wil -naar verluidt- Prins Bernhard naar voren schuiven als opperste bevelhebber van de strijdkrachten. De (illegale) pers in Nederland reageert ontzet.

3 sept. 1943

vermoord omdat zij joods was:

Klaartje Morpugo (Den Haag 1930-1943 Auschwitz) 12 jr. Klaartje werd op 27/7/1943 gearresteerd op haar onderduikadres bij de fam. Post, Venedijk 3. Ook haar ouders kwamen in de oorlog om.

Operatie Baytown, geallieerde amfibische landingen in Reggio del Calabria (Zuid-Italië). De landing is een succes en nog dezelfde dag wordt het gehele kustgebied van Melito tot Bagnara door de geallieerden veroverd. De Duitsers bieden geen weerstand en trekken zich terug naar het noorden, onderweg bruggen vernietigend om de opmars van de geallieerden te vertragen.

De nieuwe Italiaanse regering onder Pietro Badoglio sluit een geheime wapenstilstandsovereenkomst met de geallieerden.

5 sept. 1943

De Sovjet-Unie verklaart Bulgarije de oorlog, aangezien er Duitse troepen in het land aanwezig waren en de Bulgaarse overheid weifelend en traag reageerde. Officieel behoorde Bulgarije tot de as-mogendheden. Op 8 sept. valt het Rode Leger Bulgarije binnen. Het Bulgaarse leger deed niets op last van de Bulgaarse regering en Bulgarije ruilt het partnerschap met Duitsland in vooreen partnerschap met Rusland.

6 sept. 1943

Grootschalig bombardement op de dubbelsteden Mannheim-Ludwigshafen aan de Rijn. Een groot deel van de stad Mannheim wordt verwoest.

7 sept. 1943

Heinrich Himmler beveelt dat als de Duitsers zich terugtrekken uit delen van Oekraïne, er een volledige 'verschroeide aarde' tactiek moet plaatsvinden met vernietiging van alle gebouwen en voorraden.

8 sept. 1943

Het gebied tussen de Donetsbekken wordt door de Sovjets veroverd en de BBC meldt de overgave van Italië. De Duitsers beginnen Operatie Achse, gericht op het ontwapenen van het Italiaanse leger en het bezetten van Italië. De Duitsers nemen Rome in en de Italiaanse regering is gedwongen te vluchten.

9 sept. 1943

Geallieerde landingen bij Salerno, nabij Napels, en Tarente (in de hak van de laars). Tarente wordt zonder problemen ingenomen.
Het Italiaanse slagschip Roma, onderweg om zich over te geven aan de geallieerden, wordt door een Duitse bommenwerper tot zinken gebracht. De aanval kost het leven van 1.351 Italiaanse zeelieden en officieren.
De Duitsers nemen de Italiaanse posities in Athene over. Alle Italiaanse soldaten worden in krijgsgevangenschap naar Duitsland gevoerd.

10 sept. 1943

De Italiaanse vloot geeft zich op Malta over aan de geallieerden.
De Duitse troepen rond Salerno trekken zich terug naar het noorden, barrières opwerpend om de geallieerde opmars te vertragen.
De Soviets bevrijden Marioepol.

11 sept. 1943

Na de afkondiging van de staat van beleg in Denemarken door Duitsland op 28 aug. 1943, verslechterde de positie van de Deense Joden. Op 8 sept. 1943 stelde SS-generaal Werner Best, de leider in Denemarken, aan Hitler voor om de ongeveer 7.800 Deense Joden te deporteren. Georg Ferdinand Duckwitz, een Duitse diplomaat, waarschuwde de Deense autoriteiten voor een razzia door de Gestapo. Daardoor konden de meeste Deense Joden onderduiken. Het grootste deel van hen werd via de Sont naar het neutrale Zweden gesmokkeld. Het is een van de meest succesvolle reddingsoperaties tijdens wo2. Een kleine 500 Deense Joden (1%) lukte het niet om te ontsnappen. Zij waren te oud of te ziek of door de Gestapo opgepakt en werden overgebracht naar concentratiekamp Theresienstadt. Daar overleefden de meesten van hen de oorlog door voortdurende steun vanuit Denemarken en het Rode Kruis (voedselpakketten).

Duckwitz, de hoogste Duitse officier die direct betrokken was bij de redding van Joden op deze schaal, werd in 1971 door Yad Vashem onderscheiden met de titel “Rechtvaardige onder de Volkeren”.

12 sept. 1943

Mussolini wordt door een Duits commando, onder leiding van Otto Skorzeny, bevrijd uit zijn gevangenschap. Vervolgens zou Mussolini in een klein vliegtuig met alleen ruimte voor de piloot en één passagier worden afgevoerd. Maar Skorzeny zag zijn moment van glorie voor zich en hij wurmde zijn boomlange lijf (1.92 m) achter de stoel van Mussolini. Een levensgevaarlijke en idiote actie die op de een of andere manier niet in de dood voor alle betrokkenen eindigde, en daardoor juist de mythe van Otto Skorzeny ten goede kwam. Zelfverheerlijking was hem niet vreemd en daarbij mocht de waarheid best wat geweld worden aangedaan.

13 sept. 1943

Chiang Kai-shek wordt gekozen tot president van de Chinese Republiek.
In reactie op verzetsacties, omsingelt de Wehrmacht Viannos (op Kreta), en maakt bekend dat iedereen die zich buitenshuis bevindt gedood zal worden.

14 sept. 1943

Met hulp van de Duitsers wordt in Albanië een Italiaanse tegen-regering gevormd, die de onafhankelijkheid (van Italië) uitroept.
De Duitsers verwoesten en brandschatten 19 dorpen in Viannos. In weerwil van hun uitspraak de vorige dag dat wie in huis blijft, gespaard zal worden, worden alle mannen van 16 jaar en ouder vermoord. De overlevenden krijgen bevel het gebied te verlaten.

16 sept. 1943, einde van de Slag bij Salerno.

Albert Kesselring, opperbevelhebber van alle Duitse landmachttroepen op de Balkan en in Italië, geeft de Duitsers rond Salerno opdracht zich terug te trekken. Britse en Amerikaanse troepen maken in Italië contact met elkaar. Zwaar geallieerd bombardement op Napels.
De Britten landen op diverse door de Italianen bezette eilanden in de Egeïsche Zee.
Het eerste transport van Italiaanse Joden vertrekt met bestemming Auschwitz.

19 sept. 1943

De Duitsers ontruimen Sardinië.

22 sept. 1943

De Italianen op Kefalonia geven zich over aan de Duitsers na ruim een week van vechten en met een gebrek aan munitie. Een groot aantal van hen, hoewel formeel krijgsgevangenen, wordt geëxecuteerd (zie 24 sept. 1943, hieronder).
De Russen steken de Dnjepr over in Oekraïne.

23 sept. 1943

In Salò, aan het Gardameer, proclameert Mussolini de Italiaanse Sociale Republiek (ook de Republiek van Salò), een Duitse vazalstaat in Noord-Italië. De Republiek verklaart de oorlog aan het Koninkrijk Italië, dat zich aan de zijde van de geallieerden had geschaard. Pas in 1945 veroveren de geallieerden deze gebieden. Op 25 april 1945 verliet Mussolini Salò, op de vlucht voor de geallieerden. Drie dagen later werd hij gedood.
De Vrije Fransen olv van Charles de Gaulle bevrijden Bonifacio op Corsica.

24 sept. 1943

Piloot sergeant Peek en navigatie-officier Williams, twee R.A.F.-militairen, voeren een fotoverkenningsvlucht uit in een twee-motorige houten Mosquito. Waarschijnlijk is boven Groningen een motor uitgevallen, waarna de piloot op halve kracht probeerde weg te komen door naar het zuiden te vliegen. Tussen Genemuiden en Vollenhove werd het vliegtuig opgemerkt door Duitse jagers. Er volgt een kort en ongelijk gevecht. De mosquito explodeert in de lucht; romp en de motor komen neer in het land achter (nu) Kamperzeedijk 31. De beide piloten overleven de aanval niet; zij worden door de Duitsers in Westenholte begraven.

Na intensief onderzoek van IJsselmuidenaar Gerrit de Buiter werden op 22 mei 1993 de resten van het vliegtuig opgegraven.

De Wehrmacht executeert 5.000 Italiaanse soldaten op Kefalonia (zie 22 sept. hierboven). Ze worden niet als krijgsgevangenen maar als deserteurs beschouwd.

25 sept. 1943

Herbert Kappler, hoofd van de SS en SD in Rome, eist van de Joodse gemeenschap in de stad 50 kilogram goud en 100 miljoen lire binnen 36 uur. Gebeurt dit niet, dan zal de Joodse bevolking van de stad gedeporteerd worden naar concentratiekampen. Paus Pius XII biedt aan het geld renteloos te lenen, maar donaties van zowel Joodse als niet-Joodse Romeinen blijken reeds voldoende om het bedrag te voldoen.

26 sept. 1943

Nadat slechts een klein deel van de opgeroepen mannen (18-33 jr) in Napels opkomt om dwangarbeid te verrichten in Duitsland, nemen de Duitsers 8.000 inwoners van de stad in gijzeling. Dit leidt tot een volksopstand die bloedig wordt neergeslagen en grote delen van de stad worden door de Duitsers verwoest in vergelding. Op 30 sept. verlaten de Duitsers de stad.

27 sept. 1943

De ondergrondse krant Het Parool meldt dat Joden in Auschwitz vergast worden, de geruchten zijn nu harde feiten.

28 sept. 1943

mislukte overval op politieman Glasius om hem zijn revolver afhandig te maken.
het Joods Weekblad verschijnt vandaag voor het laatst en de Joodse Raad is zich aan het opheffen
Luxemburg wordt 'Judenfrei' verklaard nadat het laatste transport is vertrokken.

29 sept. 1943

Laatste grote razzia in Amsterdam: tienduizend Joden, waaronder de voorzitters van de Joodse Raad, worden opgepakt. Nederland is gezuiverd van Joden. In werkelijkheid zitten er nog een flink aantal ondergedoken
Eerste Silbertannemoorden in Meppel. Aktion Silbertanne was een serie moordaanslagen en sluipmoorden, die door Nederlandse SS'ers en Nederlandse oostfrontveteranen (een moordcommando, dus) werd gepleegd tussen september 1943 en september 1944. Het waren represailles voor acties van het verzet. De slachtoffers waren personen die bekendstonden als Oranjegezind of Deutschfeindlich. Zonder enige vorm van proces werden zij, na aanbellen, doodgeschoten in de deuropening van hun woning of ergens langs de kant van de weg.

Page updated

Google Sites

Report abuse