Jan Kanis, zo'n typische naam uit de contreien rond Kampen/Elbrug. Jan was tijdens wo2 ambtenaar en bleek de juiste man op de juiste plek, die het goede wist te doen. Na de oorlog ontving hij de Yed Vashem-onderscheiding, de titel "Rechtvaardige onder de Volkeren", de hoogste Israëlische burgerlijke onderscheiding voor niet-Joden, voor hen die tijdens de Holocaust hun leven waagden om Joden te redden, onderduiken of hielpen overleven. Tijdens de bezettingsjaren heeft Jan Kanis vanuit zijn toenmalige woonplaats Amersfoort ca. 40 joodse landgenoten geholpen aan een onderduikadres.

Jan Kanis werd op 25/12/1900, 1e Kerstdag, geboren in Oldebroek als oudste zoon van timmerman Hendrik Kanis en Aaltje Hoogland (vroedvrouw). In 1920 begon hij aan een baan bij de PTT in Amsterdam. Het gaf hem voldoende financiële basis om op 27 jan. 1927 te trouwen met Petronella (Nel) Paans. In 1932 werd Jan PTT-kantoorhouder in Oldebroek. Vanaf mei 1935 tot mei 1940 woonde het gezin Kanis daar in een huis aan de Noordweg. 

Kort voor het begin van de oorlog werd Jan bevorderd tot commies bij het postkantoor in Amersfoort. Daar raakte Jan in 1942 betrokken bij het verzet. Via zijn werk op het postkantoor kon Jan Kanis een ingenieus postsysteem ontwerpen waarmee onderduikers met elkaar konden corresponderen zonder hun verblijfplaats bekend te maken. In juli 1942 namen Jan en Nel drie dagen lang drie Joodse kinderen op in hun huis aan de Anna Paulownalaan: zusjes Maud (Mirjam) en Rita (Rebekka) Peper en Bertje Manasse. Maud en Rita gingen door naar Hendrik Spronk en Coba Flier aan de Zuiderzeestraatweg in Oldebroek. Bertje ging eerst naar broer Chris Kanis in Oldebroek en later naar broer Jaap. Ook de familie Weijel uit Amsterdam (ouders en 2 zoons) werd door Jan ondergebracht, net als het gezin van Jacob  van Zuiden.

Op 11 febr 1944 deed Jan mee aan de overval op het distributiekantoor te Amersfoort. Deze overval mislukte en Jan moest onderduiken. Niet veel later werd hij alsnog door de Duitsers opgepakt. Hij werd overgebracht naar het huis van bewaring in Amsterdam en verhoord door de SD, maar Jan bleef zwijgen. Jan Kanis werd daarna overgebracht naar kamp Vught en op 24 mei 1944 op transport gesteld naar Dachau. Op 18 juni ging hij door naar Natzweiler, maar kwam later weer terug in Dachau. Dachau werd bevrijd door de Amerikanen op 29 apr. 1945. Jan Kanis woog bij de bevrijding van Dachau nog maar 79 pond en had vlektyphus. Zijn herstel in een Amerikaans hospitaal ging maar langzaam en duurde 6 weken. Op 6 mei was hij in staat om eindelijk een briefje aan zijn vrouw en kinderen te sturen. 

Aan het einde van zijn leven woonde Jan Kanis in 't Harde, waar hij op 11 dec 1972 overleed.

(met dank aan https://www.verzetsmuseum.org/dachau/jan-kanis)

© cultuurZIEN 2026