Tijdens eerste meidagen worden alle losse vuurwapens in Kampen door politie-commissaris Van der Drift ingevorderd. In enkele dagen neemt de Kamper politie grote hoeveelheden wapens in beslag. Deze maatregel is bedoeld om te voorkomen dat NBS-ers van binnen uit de aanval openen

3 mei 1940

De vrijwillige burgerwacht wordt tijdens diensten bewapend met 35 M.95 geweren, dus alleen als zij in functie zijn. De geweren worden opgeslagen bij de politie. Leden van de burgerwacht worden niet beschermd door de Conventie van Genève.

dinsdag 7 mei 1940

• voor de tweede keer trekt het opperbevel alle verloven in

• voor de Ijssellinie geldt nu een ''verhoogde graad van strijdvaardigheid''
  
  
  

woensdag 8 op donderdag 9 mei 1940

Het Duitse Nieuwsbureau meldt: ''Wilde geruchten deden in den nacht van Dinsdag op Woensdag te Berlijn de ronde over een Duitse inval in Nederland. Daardoor werden de autoriteiten overstelpt met telefonische vragen om informatie, waarop dan als antwoord een categorische ontkenning wordt gegeven. De autoriteiten te Berlijn verklaren, dat er van de berichten over een dergelijke inval geen woord waar is."

• De dreiging is nu zo groot dat kolonel Dwars, de TBO, met zijn staf 's nachts in het hoofdkwartier te Apeldoorn aanwezig blijft. Op basis van Duitse troepenbewegingen en informatie van mensen in de grensstreek en reizigers vanuit Duitsland, verwacht hij de aanval al in deze nacht. Alle berichten stuurt hij door aan de Opperbevelhebber der Land- en Zeestrijdkrachten (OLZ = Winkelman).

donderdag 9 mei 1940:

In de avond van 9 mei waarschuwt de OLZ de troepen: ''van de grens komen zeer verontrustende berichten binnen. Wees dus zeer op uw hoede.''

• De in Kampen gelegerde militairen genieten van een voor hen georganiseerde cabaretvoorstelling. De sfeer in de zaal is beklemmend. De voorstelling is net ten einde, als van hogerhand het bericht komt de voorstelling te staken. 

• Kosmos, de eerste dichtbundel van Ida Gerhardt wordt gepubliceerd.

Begin Tweede Wereldoorlog in Nederland: het openbare leven ligt stil, scholen blijven dicht.

vrijdag 10 mei 1940:

Op 10 mei 1940 bestond het Kamper Lijntje 75 jaar, maar tot feestelijkheden komt het niet. In een poging de Duitsers tegen te houden wordt de spoorbrug over de Willemsvaart in Zwolle onklaar gemaakt door er een locomotief van een sneltrein achteruit in de geopende brug te rijden.

• 00.15 uur: kolonel Dwars besluit op eigen initiatief om de strijdvaardigheid te verhogen tot ''volledig''. Dit betekent dat alle eenheden op hun post moeten staan en alle voorbereidingen voor eventuele vernielingen gereed moeten zijn. Deze strijdvaardigheid moet  's ochtends om 03.00 uur gerealiseerd zijn. Het betekent ook dat het detachement politietroepen volledig onder beval van overste Dolleman komt.

De palen hindernis aan de noordzijde van de Stadsbrug wordt nu helemaal gesloten, verkeer over de brug is niet meer mogelijk. Alle slagsnoerleidingen en -ontstekingen in de Stadbrug worden volledig aangebracht. De brugbezetting bestaat uit korporaal Pieter Snijder van de politietroepen met 2 andere korporaals en 12 man van het R.I..

In de kazematten wordt de bezetting op volledige sterkte gebracht, de zware wapens geladen. In kazemat Kampen- Noord bestaat de bezetting uit sergeant der politietroepen P.H. Lucassen, 5 korporaals en 20 dienstplichtigen. De voorbereidingen gebeuren in het donker, omdat er geen licht ontstoken mag worden om de eigen standpaats niet te verraden. 

• 02.00 - 03.00 uur: er vliegen grote groepen vliegtuigen van oost naar west over de stad. Veel Kampenaren worden wakker van het gedreun van de vliegtuigen.

• ca. 03.00 uur burgemeester Oldenhof wordt wakker gebeld

• 03.55 uur: officieel steken Duitse troepen om 03.55 uur de grens over zonder waarschuwing of oorlogsverklaring vooraf. Op sommige plekken was de grensoverschrijding al eerder, zoals bij De Haandrik (een buurtschap in Drenthe enkele honderden meters vanaf de Duitse grens)  en bij De Lutte (een dorp in Twente vlakbij de Duitse grens). De Duitsers willen voorkomen dat een Britse troepenmacht in Nederland aan land komt. Daarom willen zij Nederland zo snel mogelijk en met zo weinig mogelijk troepen bezetten. Het zwaartepunt van de Duitse opmars ligt in Noord-Brabant. Het is gericht op de snelle verovering van de bruggen bij Moerdijk en over de Oude Maas bij Dordrecht,

Korporaal Pieter Snijder en zijn mannen krijgen de opdracht alle knopen van de palenhindernis voor de Stadsbrug door te knippen. Deze kunnen nu niet meer verwijderd worden. Ook brengen zij nog extra prikkeldraad aan. Zij controleren het ontstekingsmechanisme onder de brug.

• 04.35 uur: Jacob van Zuijlen, 28 jaar, sneuvelt als vliegenier bij Wassenaar. Jaap vloog in een Fokker DXXI nr 223. Bij Wassenaar werd hij ca 04.35 uur door afweergeschut van twee Duitse Heinkels beschoten.

• 05.00 uur: Jan Dolleman ontvangt op zijn commandopost het bericht ''Binnen 10 minuten springen''. 

• 05.15 uur: de OLZ geeft opdracht de bruggen over de Ijssel op te blazen.

• 05. 30 uur de Stadsbrug gaat de lucht in: sergeant-majoor Rinke van der Zee en korporaal Pieter Snijder ontsteken het vuurkoord. Zij hebben  2,5 minuut de tijd om van de brug te rennen en dekking te zoeken. 

05.30 uur: bij hoefsmit Hengeveld in De Graafschap wordt keihard aangebeld. Het is een groepje militairen met paarden. Enkele paarden moeten beslagen worden.  Zoon Arend, toen 7 jaar: ''Wij wisten toen nog niet dat hier paarden werden ingezet tegen tanks en hoe ongelijk die strijd was''. 

• 06.30 uur: terugtrekkende soldaten steken bij Zalk de Ijssel over. Alle materieel moeten zij daar achterlaten. Bussen, vrachtwagens, auto's, motoren en fietsen worden in brand gestoken. Daarbij brandt ook een woning af. Explosieven en uitrusting worden in de Ijssel gegooid. Politietroepen uit Hasselt komen bij Kampen aan.

•  ca. 09.30 uur klappen Stadsbrug definitief opgeblazen. 

• 10.00 uur: Dolleman en zijn reserve-commandant besluiten de commandopost in de Van Heutszkazerne te ontruimen en over te brengen naar het politiebureau aan de Botermarkt. De ligging van de Van Heutszkazerne aan het Ijsselfront wordt te kwetsbaar geacht.

Vooraanstaande NSBers, in totaal 13 personen, en een vrouw met de Duitse nationaliteit worden opgepakt en voor het grootste deel overgebracht naar het hoofdbureau van politie in Rotterdam. Men is bang voor een 5de colonne (van binnenuit aangevallen worden). Na de meidagen 1940 keren zij weer terug. 

• ca. 17.00 uur: de eerste Duitse verkenners rijden Wilsum binnen, zij worden vanuit Kamperveen door het Nederlandse leger beschoten. 

• ca. 19.00 uur: een eerste verkenningsgroep van Duitsers, bestaande uit 3 motoren met zijspan, elk met 3 man, o.l.v. SS-Obersturmführer Max Wünsche arriveert bij de Stadsbrug. Zij worden onder vuur genomen vanuit kazemat Kampen-Zuid, waardoor ook kazemat Kampen-Noord geallarmeerd wordt.

In ''Het Koekoeksnest'' vertelt Gerrit Schinkel hierover: ''De Duitsers gaven bij de IJsselbrug een salvo uit hun lichte mitrailleurs. Daarna trokken zij zich snel terug achter het station. De beide Nederlandse bunkers (Kampen-zuid aan De la Sablonierekade en Kampen-noord op Seveningen) antwoorden met zwaar mitrailleurvuur. Zelfs een leek kon zin hoe zinloos dit was. De IJssellinie bleek op papier beter te werken dan in praktijk.'' 

• 19.15 uur: reserve- eerste luitenant Siliacus arriveert met 2 secties infanterie in Kampen (zie 11 mei)

• 20.30 uur:  Duits vliegtuig neergeschoten boven de ijssel vanaf kazemat G25 bij de Zande en neergestort in de Koppelerwaard, ca 600 m ten oosten van Wilsum

• 21.30 uur: Dolleman in Kampen noteert: door het invallen van de duisternis werd van de vijand niets meer vernomen. De nacht verliep verder rustig. 

zaterdag 11 mei 1940

In het noorden van het land rukken de Duitsers snel op. Er is weinig tegenstand. Het gebied is voor de Duitse oorlogsdoelen van ondergeschikt belang. In het oosten van Nederland doorbreken de Duitse troepen de IJssellinie.

• SS-Obersturmfhürer Max Wünsche en zijn companen trekken zich vanuit IJsselmuiden terug op Oosterholt. Rond 01.00 's nachts zijn zij terug bij Zwolle.

• 02. 30 uur incident met eigen vuur ten noorden van Kampen en Brunnepe tussen de politietroepen uit Hasselt en de eenheden o.l.v reserve-1e luitenant Siliacus. Men was niet van elkaars aanwezigheid in Kampen op de hoogte. Geen gewonden.

• 05.00 uur: Kolonel Dwars geeft bevel om de Ijssellinie los te laten en terug te trekken op Amersfoort. Bij 9 Kamper firma's worden vervoersmiddelen gevorderd. Ook boeren moeten met paard en wagen soldaten richting Oldebroek brengen.

• 06.00 uur: Lucassen krijgt in kazemat Kampen-Noord van ordonnance in een bootje, namens de commandant, het bevel zo lang mogelijk stand te houden. 

• 7.30 uur: het zelfde bootje vaart opnieuw de Ijssel over naar kazemat Kampen-Noord met een korporaal van de politie, die op eigen initiatief de bemanning van Kampen-Noord komt ophalen. Eerst wordt alle aanwezige materieel in Kazemat Kampen-noord vernield. 

• 08.00 uur: de laatste militairen verlaten Kampen. Ook zij gaan richting Harderwijk en Amersfoort, maar omdat de wegversperringen inmiddels zijn aangebracht moeten zij hun weg zoeken door weilanden en tuinen. De Duitsers zijn op dat moment bij Zwolle en Deventer de Ijssel al overgestoken. Duitse eenheden slagen erin de voorposten van de Grebbelinie te veroveren. 

Nederlandse troepen teruggetrokken op Amersfoort en de Duitse troepen zijn nog niet aanwezig. Het is doodstil in de stad tijdens dit machtsvacuüm. 

zondag 12 mei 1940, 1e Pinksterdag:

Op 12 mei dringen de Duitse troepen door in het centrum van de Grebbelinie. De dag erna doorbreken de Duitse troepen de Grebbelinie. Daarna trekken de Nederlandse troepen zich terug achter de waterlinie. 

• Sleepboot de Hora is ingehuurd om een drijvende bok van Schokland naar Kampen te brengen. Daarmee moeten de klappen van de Stadsbrug uit de vaargeul worden gehaald. Het Nederlandse marineschip Z3 , patrouillerend op het IJsselmeer, denkt dat het om een vijandelijke actie gaat. De bemanning wordt gevangen genomen en de schepen vlak voor de Ketelmond tot zinken gebracht.

• De woning van de familie Soetendaal (stationschef ca 1938-1948) boven het station wordt door de Duitsers gevorderd. Zij verbleven er twee weken. Daarna waren allerlei eigendommen van de familie Soetendaal verdwenen. 

• omgekomen militairen uit Kampen:

Jan Edink, 28 jr, als militair gesneuveld te Culemborg. Jan was bakkersknecht en woonde aan de Koornmarkt, nr 11. Hij liet een vrouw en een dochter achter. In november 1940  werd een tweede dochter geboren en vernoemd naar haar vader.

Roelof Keppel, 36 jr, als militair gesneuveld bij Delft, woonde aan de Burgwal en liet een vrouw en vier kinderen na. Twee maanden later werd een vijfde kind geboren. 

Jan Willem van Lenthe uit Zalk, 29 jr, als militair gesneuveld bij de Grebbeberg, Rhenen. Liet een vrouw en dochter achter.

12 op 13 mei 1940:

In de nacht van 12 op 13 mei vindt de evacuatie van het prinselijk paar  -Juliana en Bernhard,  en de prinsessen Beatrix en Irene-  plaats. Zij zijn de toekomst van het Koninklijk Huis. 

maandag 13 mei 1940, 2e Pinksterdag:

• Omgekomen militair uit Kampen:

Kornelis Sleurink, 25 jr, als militair gesneuveld te Ochten (gemeente Echteld)

• Duitse pantserwagens verschijnen aan de overzijde van de IJssel

De bezetting bestaat uit een klein aantal mensen, zij nemen als "Hafen-überwachungstelle" (= havenpolitie) hun intrek in het perceel IJsselkade 21. Doel is het scheepvaartverkeer in en rond Kampen in de gaten te houden. Enkele dagen later komen er grotere afdelingen militairen, die ondergebracht werden in de Koornmarktkazerne en de Van Heutzkazerne.

• Door de Gemeentelijke dienst Sociale Zaken worden bonnen van f 1 in omloop gebracht, voor het kopen van levensmiddelen.

• de scholen beginnen weer

woensdag 15 mei 1940, capitulatie

19.00 uur: Door het bombardement op Rotterdam besluit het opperbevel tot overgave. Generaal Winkelman maakt de capitulatie van Nederland op 14 mei om 19.00 uur via de radio bekend. Generaal Winkelman tekent nog dezelfde dag voor de overgave van Nederland, maar weigert zelf iedere vorm van medewerking. 

De overgave geldt niet voor de provincie Zeeland. Hier bieden vooral Franse troepen nog tot 17 mei verzet. 

donderdag 17 mei 1940

• ''Bombardement'' op Middelburg. Ook de strijd om Zeeland wordt opgegeven

• De eerste boot na het uitbreken van de oorlog komt vanuit Amsterdam in Kampen aan. De boot is geheel volgeboekt en er is een grote hoeveelheid post aan boord.

• De gas-toevoer met Ijsselmuiden, die door het opblazen van de IJsselbrug was verbroken, is door het aanbrengen van een noodleiding weer hersteld. 

18 mei 1940

• De gemeente-secretarie is, vanuit de zalen van de Burgwalkerk, weer teruggebracht naar het stadhuis.

• De Oostenrijker Seyss-Inquart wordt door Adolf Hitler benoemd tot Rijkskanselier van Nederland, in feite dezelfde positie die Hitler in Duitsland heeft. Officieel heet de functie: Rijkscommissaris.
  
  

22 mei 1940

De klappen van de Stadsbrug, die bij het opblazen daarvan in de IJssel waren terecht gekomen, zijn door een kraan verwijderd. De doorgang is voor de scheepvaart weer vrij.

25 mei 1940

De IJsselkade krijgt weer zijn oude aanzien. Schepen uit Amsterdam, uit Zutphen, uit Zwolle, van Urk komen weer aan. Goederen worden geladen en gelost.  Het spoorwegverkeer is nog niet op zijn oude capaciteit hersteld, waardoor er meer ladingen dan gewoonlijk per schip gaan. De vaart door de IJssel is vrijwel onbelemmerd.

27 mei 1940

 Gemobiliseerde Nederlandse militairen keren in grote getalen terug naar huis.

28 mei 1940

Na ruim 14 dagen kan voor het eerst weer in de stad worden getelefoneerd; ook het interlokale telefoonverkeer is hersteld, al is het nog lang wachten op een aansluiting.

29 mei 1940

• De macht over het land wordt officieel overgedragen aan de Duitsers, van enige vrijwilligheid is natuurlijk geen sprake. Op 29 mei 1940 beloven de Duitsers nog de rechten van alle Nederlanders geen geweld aan te zullen doen. Het burgerlijke gezag wordt overgedragen aan Arthur Seyss-Inquart, een nazi uit Oostenrijk. Het militaire gezag komt in handen van generaal Friedrich Christiansen. 

• De krijgsgevangen genomen Nederlandse militairen worden per decreet van Hitler vrijgelaten.

31 Mei 1940

Nieuwe zilverbonnen van f 1 en f 2.50 worden in omloop gebracht.

© cultuurZIEN 2025