oktober 1943

tweede huis van rechts: Oudestraat 160, manufacturenzaak van de fam. Eshuis (zie 30 okt 1943)

uit het ondergrondse Trouw van oktober 1943:

Het onderwijs in de Hebreeuwse taal werd door secretaris - generaal Van Dam geschrapt als facultatief leervak voor het openbaar gymnasiaal onderwijs. Voor het bijzonder onderwijs werd het geven van Hebreeuws afhankelijk gesteld van toestemming van Van Dam.

1 okt. 1943:  

• De geallieerden trekken Napels binnen.

• Verzetsman Wolter Brandligt (Kpn 14/5/1901) wordt gefusilleerd in de duinen bij Overveen. De fam. Brandligt komt oorspronkelijk uit Meppel, maar Wolters gelijknamige grootvader was sigarenmaker in Kampen. Wolter zelf was de zoon van Hendrik Aalte Brandligt, huisschilder x Jacoba Johanna Horst. Ook zijn jongere broer werd in 1903 nog in Kampen geboren, daarna verhuisde de familie naar Amsterdam. Het levensdevies van Walter Brandligt was: "’T brandt ligt maar dooft nimmer" 

7 okt 1943

Ds. Jacobus (Koos) Overduin (1902-1983) na '''afwezigheid'' van 1 jaar en 8 maanden weer vrijgelaten uit Dachau. Hij was tussen 1933 en 1939 dominee in Kampen geweest en keerde in 1943 terug naar de stad. Tijdens de vrijmaking bleef hij achter de Generale Synode staan en tegenover Klaas Schilder. 

Koos Overduin was een jongere broer van ds.  Leendert Overduin (1900-1976) , die tijdens de oorlog betrokken was bij het verbergen van 1100 joden.

10 okt. 1943, een mooie zondag, werd een zwarte dag

Vergis bombardement op Enschede door de Amerikaanse luchtmacht. Men dacht het Duitse Rheine te treffen. Er vielen 151 doden, 60 zwaar gewonden en 341 lichtgewonden. 

14 okt. 1943, 16.00 uur: opstand in Sobibor

Gevangenen in concentratiekamp Sobibor komen in opstand. De meeste bewakers worden vermoord en 200 gevangenen weten te ontsnappen. De helft van hen wordt alsnog gevonden en vermoord. Van de resterende 100 komt de helft om diverse redenen voor het einde van de oorlog alsnog om. Een van de Nederlandse overlevenden van Sobibor was de bekende Jules Schelvis.

15 okt 1943, arisering besturen instellingen in Kampen

De regenten van de Gast- en Proveniershuizen: Telder, Zalsman, van Bergen en van Ittersum op staande voet ontslagen, omdat zij niet van een nationaal-socialistische gezindheid blijk geven. Verbaars mag blijven, maar bedankt voor de eer. Opvolgers: Rijsewijk, Christoffels (NSB-er en hoofd Distributiedienst), Landman en Kok; voor Verbaars: Leen Bottenberg. 

De arts Bogaards was al eerder als regent van de Weeshuizen ontslagen. Ook de regenten Ekker en Franssen nemen ontslag. 

Tot regent Ziekenhuis benoemd: Eckhard en Wiersma.

Als regent over de Alg. Armengoederen wordt ontslagen Mr J. J. van Mell, die al geruimen tijd ondergedoken was. In zijn plaats komt H. A. J. Westerhof. Verder wordt als regent ontslagen J. M. J. Warnars, wegens gevangenneming; deze vacature werd niet aangevuld. (Waarschijnlijk verwijst deze opmerking naar de arrestatie van Warnars op 26 febr. 1944).

16 okt. 1943, grote razzia in Rome

Omdat paus Pius XII de Joden op grote schaal bescherming heeft aangeboden in het Vaticaan en diverse kloosters in de stad, worden slechts 1259 in plaats van de geschatte 8000 Joden gearresteerd. Na verdere bezwaren van de paus worden hiervan bovendien 218 christenen van Joodse afkomst weer vrijgelaten. De anderen worden gedeporteerd naar Auschwitz.

17 okt. 1943

De Burmaspoorweg, een Japanse spoorweg van Bangkok naar Rangoon, is af.

19 okt. 1943

Arrestatie  vrijwel voltallige provinciale top en een paar landelijke kopstukken van de LO (Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers) in Hoorn.  

22 okt. 1943

• Abraham Cornelis Kuiper, 21 jr,; Johan Ludwig Kemper, bijna 21 jr; Willy van Breukelen, 22 jr; Antonius Otto Hermanus Tellegen, 36 jr;  Johan Schimmel, 24 jr; Herman Ruys, 20 jr. en nog 2 verzetsmensen gefusilleerd in de duinen bij Overveen.

• Een grootschalig geallieerd bombardement verwoest Kassel, ca. 10.000 mensen, bijna 1/20 van de bevolking, komt om.

23 okt. 1943

De Sovjets bevrijden Melitopol en 2 dagen later volgt Dnjepropetrovsk, beiden in de Oekraïne.

29 okt. 1943

Koop Tiemen van der Veen (Oldemarkt 1896-1955 Heerenveen, 59 jr) na bijna 5 maanden terug uit kamp Vught. 

30 okt 1943: inval bij de fam. Eshuis

manufacturenwinkel, verzetshaard en onderduikadres op Oudestraat 160.  De joodse Sophie Anna Dreesde (Rotterdam 1901 - 19/11/1943 Auschwitz, 42 jr); Emanuel Andriesse en de niet-joodse onderduiker Adrianus Cornelis Mendel worden opgepakt. De jonge Joodse onderduiker Eddy wordt ongemoeid gelaten, omdat hij werd aangezien voor de zoon van Arend Eshuis en Anna Stutvoet. Eddy werd nog de zelfde avond naar een ander adres buiten Kpn gebracht. Hij overleefde de oorlog. Mendel was niet Joods en werd of weggezonden of ontsnapte. Bij de razzia van Putten op 2 okt 1944 werd hij opnieuw opgepakt. Arend Eshuis zelf was tijdens de overval niet thuis.

© cultuurZIEN 2026