april 1943

hierboven de kop boven een artikel in de Twentsche Courant van 30 maart 1943

Nadat op 29 april 1943 het bevel kwam aan de Nederlandse officieren om zich in krijgsgevangenschap te melden, volgde vanaf 30 april een werkstaking in het gehele land.  Door de Duitsers werd de staking met grof geweld beëindigd. 

In Kampen staan vooral de melkrijders bekend om hun deelname aan de staking. Minder bekend is dat ook veel gemeente-ambtenaren staakten.

1 april 1943

• Arrestatie van vooraanstaande Nederlandse politici (Nationaal Comité van Verzet) als gevolg van verraad van Anton van der Waals.

• Zweden is bereid met Duitsland te onderhandelen over de vrijlating van 20.000 Joodse kinderen. De Verenigde Staten en Groot-Brittannië weigeren financiële hulp. 

2 april 1943

Jan Dieters, één van de leiders van de CPN (Communistische Partij Nederland) wordt gearresteerd na verraad. Op 9 okt werd hij gefussileerd op de Waalsdorpervlakte.

4 april 1943

• politiemannen Stavast, de Boer en Gunnink zonder meer ontslagen

• Alle Joden in de provincie moeten zich naar Vught begeven voor 15 april. Overijssel moet zo tegen 15 juni ''Judenrein'' zijn. Verblijf van Joden in Overijssel na die datum is illegaal en kan bestraft worden met deportatie. Hieronder het artikel, uit de Twentsche  Courant van 30 maart 1943, dat in vrijwel alle dagbladen verscheen.  

Er worden pogingen ondernomen om de zieke, achtergebleven mensen nog te laten blijven. Er volgen herkeuringen. 

• Gaskamer/crematorium V wordt in Auschwitz geopend.

•  Lou Jansen, één van de leiders van de CPN wordt gearresteerd.  Op 9 okt werd hij, tegelijk met Jan Dieters, gefussileerd op de Waalsdorpervlakte.

16 april 1943

• Vermoord omdat zij joods was:

Sophia Boektje (Blokzijl 7/11/1887-16/4/1943 Sobibor), 55 jr. Zij was de invalide zus van Sam, Jaap en Klara. Sophia woonde bij haar vader en zus in de Gasthuisstraat. Nadat deze waren weggevoerd tot 10 april 1943 bij fam. Van der Hoeden in de Okmastraat.

• Bij missers tijdens een raid van de RAF op de werkplaatsen van de Spoorwegen in Haarlem worden omliggende woonwijken getroffen: 85 mensen komen om, 84 huizen zijn verwoest. 

17 april 1943

Bij een grootschalig bombardement op een Skoda wapenfabriek in Pilsen (Tjechie) wordt de fabriek volledig gemist. In de fabriek werden Pantzertanks gemaakt. I.p.v. de fabriek wordt een psychiatrische inrichting gebombardeerd: 100 patienten, 60 soldaten en 35 burgers komen om. 

18 april 1943, Palmzondag

• De Japanse admiraal Isoroku Yamamoto sneuvelt als zijn vliegtuig wordt neergehaald door Amerikaanse vliegtuigen. Voor meer historische context lees  hier. 

• Palmzondagbloedbad: van een groep van 100 Duitse en Italiaanse transportvliegtuigen die vanuit Sicilië met voorraden naar Tunesië vliegen, wordt de helft door de geallieerden neergeschoten. De volgende dagen verliezen de Asmogendheden nog meer vliegtuigen.

19 april 1943

• Opstand in het getto van Warschau, die pas op 16 mei neergeslagen wordt.

• Drie leden van het Belgische verzet, Robert Maistriau, Jean Franklemon en Youra Livchitz, overvallen het XXste transport dat met Joden onderweg is van de Dossinkazerne in Mechelen (Belgie) naar Auschwitz: 17 mensen worden bevrijd en 232 weten zelf uit de trein te ontsnappen. 

• Diverse leden van de Duitse studentenverzetsgroep Weiße Rose worden ter dood veroordeeld voor het verspreiden van anti-nazistische propaganda.

20 april 1943

Verjaardag van Adolf Hitler:  de RAF bombardeert Berlijn en diverse andere Duitse steden. Ook een groot deel van het centrum van Stettin (Szczecin, Polen) wordt vernietigd. Doel waren de grote scheepswerven en industrie.

21 april 1943, Aberdeen Blitz

Als antwoord op de bombardementen van de vorige dag voeren de Duitsers een bombardement uit op Aberdeen (Schotland) waarbij een groot deel van het stadscentrum vernietigd wordt: 125 doden en 230 gewonden.

22 april 1943 

• Verbod voor Joden om zich te bevinden in de provincies Utrecht, Zuid- en Noord-Holland, met uitzondering van Amsterdam. In feite zijn hiermee alle Joden in Duitse gevangenschap, met uitzondering van een beperkt aantal Amsterdamse Joden, enkelen met een uitzonderlijke vrijstelling ("Sperre") en ondergedoken Joden.

• De Japanners waarschuwen de geallieerden dat ze alle luchtmachtpiloten die in hun handen vallen zullen doden.
  
  

23 april 1943 

De bezetter verklaart de Nederlandse provincies ‘judenrein’

27 april 1943

Heinrich Himmler geeft opdracht aan de concentratiekampen om iedereen die maar enigszins in staat is te werken niet direct te vermoorden, ook als ze verzwakt of mentaal gehandicapt zijn, maar tot hun dood aan het werk te zetten. Er worden meer dokters naar de kampen gezonden om de gevangenen langer in leven te houden.

28 april 1943, de ramp met het kruitschip

In het Zwarte water, achter de Hasselterdijk, lagen door de Duitsers gevorderde binnenvaartschepen, volgeladen met munitie. Op 28 april 1943 beschoten enkele Engelse jagers de schepen. Er volgde een enorme explosie. Het vliegtuig dat boven de ontploffende schepen vloog werd geraakt door de brokstukken en stortte neer. De piloot kwam om. Boerderijen in de buurt waren zwaar beschadigd. Door de drukgolf bleef in de stad  Zwolle vrijwel geen ruit heel. 

29 april 1943

• Heintje Heilbron  ('s Gravenland 1871-1943 Westerbork), 71 jr, overlijst in Westerbork aan een hartaanval. Zij was de weduwe van borstelmaker Koos Vos.  Heintje woonde tot haar wegvoeren op 10 april 1943 in de Boven Nieuwstraat. 

• In Indonesië worden de Seinendan (stelsel van jeugdorganisaties voor jongens van 14-23 jr) en de Keibodan (hulppolitie voor mannen van 23 - 35 jr) officieel ingesteld.

Seinendan was een onderdeel van de bredere 'Japanisering' van de samenleving in de bezette gebieden, om de bevolking in te zetten voor het Japanse Rijk.  Het was een Japanse paramilitaire jeugdorganisatie, opgezet door het Japanse leger om jongeren te trainen voor de verdediging van hun land. In 1945 had de Seinendan ongeveer 500.000 leden. 

Keibodan (letterlijk "Burgerwacht") was een grote, door de Japanners opgerichte hulppolitiemacht-naar-Japans-voorbeeld in Nederlands-Indië tijdens de Japanse bezetting (1942-1945).  In 1945 ha de Keibodan een ledenaantal van ongeveer 1,2 miljoen mensen.  

Na de Japanse capitulatie in aug. 1945 speelde de Keibodan  en Seinendan een rol in de daaropvolgende Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (Bersiap-periode). De leden, die militaire training en organisatie van de Japanners hadden ontvangen, gebruikten deze vaardigheden en bewapening in veel gevallen om te vechten voor de Indonesische onafhankelijkheid.

• Op 29 april 1943 kwam het bevel alle Nederlandse militairen af te voeren in krijgsgevangenschap; dus zowel het beroeps-, reserve- als dienstplichtig personeel. Van de 300.000 man die de Duitsers op het oog hadden, voerden ze er echter uiteindelijk ‘slechts’ ongeveer 8500 daadwerkelijk weg.

Gevolg: april-meistaking, begonnen  in  de Storkfabriek Hengelo breidde de staking zich als een golf over het land uit. Ongeveer 500.000 mnsen deden mee. Daarmee was de staking groter van omvang dan deFebruaristaking van 25 op 26 februari 1941. In totaal werden in 1943 ruim 200 mensen door de Duitsers gedood, 80 stakers werden standrechtelijk gefusilleerd.

30 april 1943 

• In Kampen wordt gestaakt bij diverse gemeentelijke diensten: de secretarie, de reiniging, Gemeente Werken, de Gasfabriek en het Waterleidingbedrijf. Onder bedreiging van een revolver dwingt politiecommissaris Boesveld zelf het personeel van de openbare bedrijven (gas, water en reiniging) de boel draaiende te houden

Daarnaast wordt er gestaakt bij particuliere bedrijven, zoals de zuivelfabrieken. Door te weigeren melk te leveren werd de ''export'' van zuivelproducten naar Duitsland  stil gelegd. Aan de Kamperzeedijk t.o. de Mandjeswaardbrug bij de boerderij van de fam van Oene escaleerde de situatie (zie verder bij 1 mei).

• reactie op stakingen: politie-standrecht afgekondigd voor Overijssel. Limburg, Noord-Holland en Gelderland.

• vermoord omdat zij joods waren:
  Mozes van Gelderen (Kpn 25/2/1875-30/4/1943 Sobibor), 58 jr, en koopman. Mozes was een jongere broer van Ezechiel van Gelderen.
  Vrouwke Elisabeth van Gelderen – van Raalte (Kpn 26/5/1881-30/4/1943 Sobibor), 61 jr, costuumnaaister. Zij woonden in de Hofstraat op nr 59. 

• Het verzet bundelt de krachten in de RVV (Raad van Verzet)

• Operatie Mincemeat: aan de kust van Spanje spoelt een lijk aan met bewust misleidende informatie over de aankomende geallieerde invasie, die de Duitsers moet overtuigen dat deze op Griekenland en Sardinië, en niet op Sicilië is gericht.

• De Britten spelen via Enigma onderschepte berichten door aan de Sovjet-Unie die aangeven dat de Duitsers van plan zijn een aanval vanuit drie richtingen uit te voeren in de omgeving van Koersk

• Het ''Aufenthaltslager für Juden'' te Bergen-Belsen wordt ingericht, in eerste instantie voor Joden die kunnen  worden uitgewisseld met Duitse krijgsgevangenen.