Embedded Files
Wie afbeeldingen van de Cellesbroedersweg rond 1900 bekijkt, ziet dat er op het voormalige tracé van het grachtje de Cellespijp een groenstrook werd aangelegd. Begin 20e eeuw werd daarin een rij boompjes gepland. Dertig jaar later waren deze boompjes uitgegroeid tot flink uit de kluiten gewassen beukebomen. Het is heel goed voorstelbaar dat dr M.Th. Hillen in 1940 op Cellebroedersweg 16 (rechter zijde) last had van te veel lichtafname in zijn huis door een beuk voor zijn woning.
Maurits Theodoor Hillen
Maurits Theodoor Hillen (Utrecht 1892) was het 5e en jongste kind in het gezin van onderwijzer Abraham Hillen en Sara Johanna Swagers. Naast dit redelijk omvangrijke gezin, bestierde zijn moeder een kosthuis voor studenten. Theo Hillen was zijn gehele jeugd omringd door ''gasten'' en dienstpersoneel.
Zijn vroegste jeugd bracht hij door in Utrecht. In 1910 verhuisde het gezin naar Zeist, waar Theo's moeder in 1914 overleed. Theo was toen 13 jaar oud. Zijn vader hertrouwde binnen 5 maanden. Deze vrouw droeg de zelfde achternaam als Theo's moeder, waarschijnlijk was zij een nicht van moederskant. Dit huwelijk duurde maar kort: op 13 januari 1916 overleed de 2e echtgenote van Theo's vader. Bijna twee jaar later, op 27 december 1917 stapte vader Hillen opnieuw in het huwelijksbootje.
studie klassieke talen
Zijn studie klassieke talen zal Theo Hillen in Utrecht hebben gevolgd. Op 7 september 1921 vestigde dr. Maurits Theodoor Hillen zich vanuit Hengelo in Zutphen. Hij was in Zutphen aangesteld als leraar klassieke talen. Een maand na zijn vestiging in Zutphen trouwde hij met Adelheid (Adèle) Behrendt (Wenen 1894), dochter van een graveur en dan wonende in Utrecht (zie foto hieronder uit 1921). Het echtpaar kreeg geen kinderen. Ook waren zij niet kerkelijk aangesloten.
Kampen, 1928-1942
Vanaf 1928 woonde het echtpaar Hillen in Kampen. In Kampen is Theo leraar klassieke talen en tussen 1932 en 1936 conrector van het Stedelijk Gymnasium. Ook geeft hij enkele jaren les in Klassieke Culturele Geschiedenis. Volgens zijn leerling Hans Sluzewski was Theo Hillen een heel precieze man. De leerlingen moesten letterlijke vertalingen maken van Latijnse en Griekse teksten. Voor de klas speelde Hillen in zijn eentje alle rollen in de klassieke verhalen (brief van Hans Sluzewski aan Jeroen Kummer in 2004, KA 2005).
bestuursfuncties
Het echtpaar Hillen was actief in het maatschappelijk leven. Samen met andere lokale prominenten bestuurden zij Kamper afdelingen van landelijke organisaties. Theo als voorzitter van de Kunstkring, vice-voorzitter van de Buiten-Sociëteit, 2e secretaris van de Nederlandse Vereniging voor de Bescherming van Dieren en bestuurslid van ''Kampen Vooruit'' (afd. Vereniging voor Vreemdelingen Verkeer). Ook zat Theo in het actie-comité voor de Algemene Vereniging Radio Omroep (AVRO), waarvoor hij ook klassieke hoorspelen bewerkte. Opvallend is dat Theo in 1929 en 1930 voorzitter was van de Vrijzinnig Democratische Bond, afd Kampen. Een progressief-liberale politieke partij, die zich inzette voor meer internationale ontwapening, emancipatie van de vrouw en invoering van een staatspensioen. Het bleef een kleine partij, die zich in de jaren 1930 fel keerde tegen het nationaal-socialisme en tegen de toenemende maatschappelijke invloed van de Rooms-Katholieke zuil. De partij werd, net als alle politieke partijen, in 1941 verboden, met uitzondering van de NSB.
Adèle Hillen-Behrendt was van 1938 tot en met 1940 vice-presidente van de Kamper afdeling van de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen. Mevrouw Oldenhof was hiervan de ere-voorzitter en mevr Van Ulsen de secretaris. In 1941 was Adèle gewoon bestuurslid.
Van VDB naar NSB
Van extreem links naar extreem rechts is niet zo'n heel grote overstap. Wanneer Theo Hillen de ommezwaai van de Vrijzinnig Democratische Bond naar de NSB maakte, is niet goed duidelijk. Net als veel prominente lokale NSBers, wordt hij niet genoemd in de NSB-ledenlijst. Ook is niet duidelijk of Theo alleen lid van de NSB was, of samen met zijn vrouw. Theo Hillen werd wel een fanatieke NSBer, wat weer duidt op een late ''bekering''.
Theo Hillen was ook lid van het Opvoedersgilde, de onderwijsorganisatie van de NSB, opgericht op 21 september 1940. Doel was het onderwijs op nationaal-socialistische en volkse leest te schoeien.
In zijn vrije tijd droeg Hillen een WA-uniform, wat eigenlijk niet goed paste bij deze hoogontwikkelde, cultureel onderlegde man.
foto: reverspin met embleem van het Opvoedersgilde
Hillen en Gerhardt
Vanaf september 1939 waren dr. Theo Hillen en drs. Ida Gerhardt directe collega's aan de Stedelijk Gymnasium in Kampen. Beiden doceerden klassieke talen. In 1941 en 1942 schreef Hillen voor het ministerie van Opvoeding, Wetenschap en Cultuur rapportages over zijn collega's. Daarvan zijn bij het NIOD twee rapporten bewaard gebleven. Eén bevat allerlei persoonlijke gegevens van al zijn collega's aan het gymnasium, het andere rapport is uitsluitend aan Ida Gerhardt gewijd. Kennelijk stond zij voor alles waar Theo Hillen van gruwde. Net alleen Ida zelf deugde niet, ook haar houding in de klas en haar wijze van lesgeven bevielen Theo niet. Hillen concludeerde dan ook: ‘zij is door haar geestelijk peil en geslepenheid een docente, die voor de nieuwe orde gevaarlijk kan zijn.’ Het resultaat was dat Ida's vaste aanstelling werd teruggedraaid, omdat men niet zeker was van een loyale houding van Ida ten opzichte van de bezetter. Hillen ondernam zelfs een poging Ida naar kamp Vught te laten sturen, maar dit werd door invloedrijke mensen uit haar Leidse kennissenkring voorkomen.
Apeldoorn, september 1942
Het moet een grote opluchting voor Ida Gerhardt (en waarschijnlijk iedereen aan het gymnasium) zijn geweest, toen Theo Hillen werd benoemd tot rector aan het gymnasium in Apeldoorn. Daar ging hij in september 1942 aan de slag. Zijn doel was om de school en de bibliotheek in nationaal-socialistische geest te hervormen. In Apeldoorn trof Theo een NSBburgemeester, die onteigende en ontruimde Joodse panden gebruikte om NSBers en gelijkgezinden in het dorp te bevoordelen. Op 24 december 1942 meldde Hillen aan de pas geinstalleerde burgemeester dat hij dringend een ander huis nodig had. Op dat moment verrichtte hij allerlei werkzaamheden voor nationaal-socialistische organisaties vanuit zijn slaapkamer. In de beleving van Theo een onhoudbare situatie. Daarop kregen Theo en Adèle een zogenaamde ''Jodenwoning'' op Frisolaan nr 28 toegewezen, het huis van de familie Wijler. Jacob Wijler was tot 22 november 1940 leraar Frans geweest aan de HBS en het gymnasium in Apeldoorn. Niemand van het gezin Wijler overleefde de oorlog.
Dolle Dinsdag, 5 september 1944
Theo Hillen was één van de vele ''foute'' figuren, die vanuit Apeldoorn op de vlucht sloeg op 5 september 1944. De Apeldoornse NSBburgermeester was hierover zo ontstemd, dat rector dr. M.Th. Hillen op staande voet ontslag kreeg. Zelf bleef de burgemeester tot de bevrijding op zijn post.
Na de oorlog werd Hillen veroordeeld en gevangen gezet. Het (categoraal) gymnasium in Apeldoorn bestaat nog steeds.
© cultuurZIEN 2025
Page updated
Google Sites
Report abuse