Ida Gerhardt, docent en dichter

Ida Gardina Margaretha Gerhardt (Gorinchem 1905 - 1997 Warnsveld), classica en dichter, werd in 1939 aangesteld als docent klassieke talen aan Stedelijk Gymnasium in Kampen. 

1939: aanstelling in Kampen

Na haar aanstelling betrok zij twee huurkamers bij mevr van der Werff, die ook voor de maaltijden zorgde. Vanaf haar kamers had zij uitzicht op de school (kamers met balkon op de foto hierboven). Deze aanstelling kwam na zes jaren van onbetaald werk, privélessen geven en tijdelijke leraarsbaantjes. Een periode van grote armoede, waar Ida haar leven lang last van hield en haar heel schraperig maakte met geld. Ida Gerhardt was geen makkelijke persoonlijkheid en in Kampen voelde zij zich niet thuis. Ze vond de sfeer in de stad deprimerend en beklemmend. Een groot deel van de bewoners was gereformeerd en op cultureel gebied viel er weinig te beleven. Doordat Ida buiten schooltijden een teruggetrokken bestaan leidde en vooral bezig was met haar literaire werk en wandelingen in de omgeving, bleef zij een buitenstaander. Op de Kampenaren kwam zij afstandelijk en angstig over.

Op 10 mei viel Duitsland Nederland, België en Luxemburg binnen. Begin juni bleek Ida's vader het bombardement op Rotterdam te hebben overleefd. 

Ida's twee directe collega's (klassieke talen) waren dr. Sam Blankert en dr. Maurits Theodoor Hillen. Hillen was een actieve NSBer. Waarschijnlijk werd op basis van zijn informatie haar vaste aanstelling aan het stedelijk gymnasium teruggedraaid. Het bezorgde haar bijna een zenuwinzinking (weg zekerkheid van inkomen). Er werd zelfs een poging ondernomen om haar in kamp Vugt vast te zetten.

In de zomer van 1942 verscheen bij uitgeverij Kok Ida's proefschrift over Lucretius' De rerum natura. Ida was vooral gegrepen door de natuurbeschrijvingen van Lucretius. Zij stelde zelfs dat Lucretius haar heeft leren kijken. Voor Ida was het voordeel van een Kamper uitgever dat zij zo kon binnenlopen voor overleg met Jan Steunenberg, uitgever bij Kok Kampen. 

Ida droeg het proefschrift op aan haar vader, directeur van de ambachtschool. In oktober verdedigde zij haar proefschrift aan de universiteit van Utrecht en slaagde cum laude. Een van de paranymfen was (waarschijnlijk) Marie van der Zeijden. Na de promotie verhoogde de gemeenteraad haar jaarinkomen.

Haar gymnasiumleerlingen brachten midden in de oorlog de moeilijk te verkrijgen ingrediënten voor een taart bijeen. Gait Berk, toen 13 jaar: ''De één droeg een klontje boter bij, de ander een theelepeltje bloem en zo schraapten we de ingrediënten bij elkaar.'' Zij vonden een bakker bereid de taart gratis te bakken. 

oktober 1945: Van der Hoogtprijs voor dichtbundel Het Veerhuis

In oktober 1945 verscheen de dichtbundel Het Veerhuis in een kleine en sobere na-oorlogse uitgave. Gedrukt bij Kok Kampen. De bundel lag al een jaar op de plank, maar omdat Ida zich niet had laten registreren bij de Kultuurkamer, mocht zij tijdens de oorlog niet publiceren. In 1945 ontving Ida de Van der Hoogtprijs, een penning en geldbedrag, voor de dichtbundel Het Veerhuis. Ida was vooraf niet ingelicht over de toekenning van de prijs, het kwam voor haar ''uit de lucht vallen''.

De Van der Hoogtprijs is een aanmoedigingsprijs voor beginnende auteurs, uitgereikt door de Maatschappij der Nederlandse Letteren. Oorspronkelijk de Lucy B en C.W. Van der Hoogtprijs, naar het echtpaar dat de prijs door een geldschenking mogelijk maakte. Minder bekend is dat naamgever Cornelis Willem van der Hoogt, Kampenaar van geboorte is.

1947: wonen in de schaduw van de Bovenkerk

In de loop van 1947 verhuisde Ida Gerhardt van de Graafschap naar de familie van Ulsen aan de Koornmarkt. Ida bewoonde de grootste kamer van het pand, voorheen de slaapkamer van het echtpaar Van Ulsen, aan de achterzijde, met een balkon dat uitzag op de tuin. 

Het huis van de familie van Ulsen was een huurwoning van de gemeente. Om inkwartiering te voorkomen was de moeder van Henk van Ulsen in de oorlog begonnen met het verhuren van kamers aan 3 tot 4 pensiongasten. Daar ging zij na de oorlog mee door. Ook aten er vaak betalende gasten mee aan tafel bij de familie van Ulsen. Ida hield zich afzijdig van de andere tafel- en pensiongasten en at alle maaltijden op haar kamer. 

In huize Van Ulsen gaf Ida in 1948 haar eerste interview met het chique damesblad voor de ontwikkelde vrouw ''De vrouw en haar huis''. Uit de beschrijving van haar kamer blijkt dat deze uiterst sober was ingericht.

Al in Kampen was Ida lid van de Soroptimisten, een serviceclub van vakvrouwen.  Voor de Kamper kring  hield Ida twee maal een lezing. In 1947 besprak zij in de Openbare Leeszaal enkele sonnetten van Martinus Nijhof en in februari 1949 vertelde zij over haar net verschenen bundel ''Kwartrijnen in opdracht''. Ida werkte zelden in opdracht. Wel was haar beleving dat niet zijzelf haar gedichten schreef, maar dat er een hogere macht was, die de gedichten aan haar doorgaf. Noem het inspiratie, in haar geval goddelijke inspiratie. Ida was een gelovig mens.

1951: het laatste jaar in Kampen

Haar laatste jaar in Kampen woonde Ida op Ijsselkade 31, een groot pand dat toen dienst deed als pastorie van de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden. Een dubbel leven als docent en dichter trok een wissel op Ida's gezondheid. Zij kreeg steeds meer fysieke kwalen. In december 1951 kreeg Ida bezoek van Kees Boeke, oprichter van De Werkplaats Kindergemeenschap in Bilthoven. Hij deed haar een aanlokkelijk aanbod: de leiding van een nog op te zetten gymnasiumafdeling. Een kans die zij met beide kansen aangreep. Ida hoopte aan de meest progressieve school van Nederland dingen te kunnen doen, die in het reguliere onderwijs onmogelijk waren. Bovendien kwam zij zo dichter in de buurt van Marie van der Zeijden (Utrecht) te wonen.

Aan de Ijsselkade schreef Ida in 10 dagen tijd haar 5e dichtbundel: Sonetten van een leraar. Directe aanleiding was de zelfmoord door verdrinking in oktober 1951 van haar geliefde collega Piet Nelck, de leraar Frans aan het stedelijk gymnasium. Ida: ''....op een koude morgen verdronk hij zich in de Ijssel, dicht bij school. Zijn tas, keurig voor de dag gepakt, lag op de kant.''