Poajmos: wegvoeren Sinti en Roma

Razzia 16 mei 1944

De razzia (klopjacht) van 16 mei 1944 vond plaats op bevel van het hoofd van de Duitse Sicherheitspolizei en Sicherheitsdienst. In het per telegram verstuurde Duitse bevelschrift stond dat alle “zigeuners” en “naar zigeuneraard rondtrekkende personen” diezelfde dag uiterlijk om 20.00 uur in Westerbork moesten zijn. In een aantal gemeenten is hier niet of nauwelijks uitvoering aan gegeven. In andere gemeenten werd dit bevel gezien als een kans om van woonwagenbewoners af te komen. Maar er zijn ook enkele gevallen bekend waarin de politie de mensen vooraf heeft gewaarschuwd voor de razzia of hen op die 16e mei bewust over het hoofd heeft gezien en met rust gelaten. 

Op 16 mei 1944 werden in 19 Nederlandse gemeenten 578 “zigeunerachtige personen” opgepakt en afgevoerd naar Westerbork. Voor de gevangen genomen Sinti en Roma en woonwagenbewoners was op 16 mei 1944 een barak vrijgemaakt, die zij voor de helft moesten delen met Joden. De volgende ochtend werden allen kaalgeschoren, in bad gedaan, ontluist en gedesinfecteerd. Ook kregen zij een medische keuring. In Westerbork werd de selectie gemaakt wie op transport moest en wie niet, er bleven uiteindelijk 245 ''echte'' Sinti en Roma over.

19 mei 1944, op transport

Op 19 mei 1944 vertrok het “zigeunertransport” naar het speciale “Zigeunerlager” in Auschwitz-Birkenau met 246 Nederlandse Sinti en Roma en 446 Joden uit Westerbork. Bijna iedere Nederlander kent het beeld van het meisje met hoofddoek in de deur van de goederenwagen bij Westerbork: Anna Maria (Settela) Steinbach. De hoofddoek bedekte haar kaalgeschoren schedel, waarvoor Settela zich diep schaamde. Settela keek nog even door de kier van de deur naar een langslopende hond.

Omdat de familie ''heilig'' is voor Sinti en Roma worden zij met gehele families opgesloten. Het ''Zigeunerlager'' werd daarom ook wel het ''Familienlager'' genoemd. De Nederlandse Sint en Roma werden opgesloten in het Holländer Block (Barak 18). De mensen kregen een tatoeage op hun linker onderarm, een -Z- gevolgd door vijf cijfers. Daarna kregen ze gevangeniskleding.

Van het totaal van bijna 23.000 Sinti- en Romagevangenen in Auschwitz, zijn er bijna 21.000 daar gestorven. Van de 245 Sinti en Roma uit Nederland keerden slechts 32 weer terug.

met dank aan: 

https://romasinti.eu/nl/archive/

https://www.hktegelen.nl/het-tegels-woonwagenkamp-en-johannes-rose/ 

Op beide websites is meer te lezen over deze vrij onbekende geschiedenis van de Roma en Sinti)

© cultuurZIEN 2025