foto boven: tijdens de installatie van NSB-burgemeester Sandberg (midden voor)

ma 1 sept, 2025:1)   op vr. 1 sept. 1939 begon W.O. II

Duitsland valt Polen binnen, twee dagen later verklaren Engeland en Frankrijk de oorlog aan Duitsland. Amerika herhaalt op 5 september neutraal te zijn en ook Nederland verklaart zich neutraal. Rusland steunt Duitsland, aan het eind van de maand verdelen Duitsland en Rusland het grondgebied van Polen.

Hitler maakt bekend dat hij, indien hij mocht uitvallen, zal worden opgevolgd door Hermann Göring en dat de daarop volgende in de lijn van opvolging Rudolf Hess is.  

2) ma. 1 sept. 1941, 8e verordening van Seys-Inquart: 

opheffing van de gemeenteraden, de bestuurstaak van B&W beëindigd. Burgm Oldenhof wil zich verzetten tegen de maatregelen, maar krijgt geen antwoord van de secr-gen. Binnenlandse zaken op de vraag bij welke instantie dit zou moeten.

3). di. 1 sept. 1942, Mej. C. J. Welcker herdenkt haar 25-jarig jubileum als gemeente-archivaris.

4). wo. 1 sept 1943, Eddie Sandberg is onslagen uit dienst bij de WaffenSS, 

wegens ''een in diensttijd opgelopen lichamelijk ongemak''. Hij treedt weer in dienst als burgemeester van Kpn. Dit meldde hij zelf aan de hoofden van dienst van de gemeente Kpn.

5), zo. 1 sept 1946: de eerste Ndlse dienstplichtigen vertrekken naar Ndls-Indie. 

Onder hen veel Kpr en Ijsselmuider jongens. In totaal vertrokken 800 jongwo. ens vanuit Kpn naar Indie, waarvan 13 omkwamen.

di 2 sept 2025: 1).  do. 2 sept. 1943, Koningin Wilhelmina houdt vanuit Londen via de radio een toespraak tot het Nederlandse volk. 

Zij pleit voor een militair bestuur na de oorlog. Zij heeft dan al niet veel op met de Nederlandse regering in ballingschap maar wil naar verluidt Prins Bernhard naar voren schuiven alls opperste bevelhebber van de strijdkrachten.
De pers in Nederland reageert ontzet.

De Dokwerker: In een tijdsbestek van anderhalf jaar werd Nederland dus voorbereid dat er direct na de bezetting een militair gezag zou worden ingesteld. Dat het er kwam, maar dat dat niet van een leien dakje ging, kwam voornamelijk doordat het linkse verzet en de pers zich bleven afzetten tegen een bestuur dat onder leiding stond van een militair.

2). op za. 2 sept. 1945 in de Baai van Tokio wordi op het Amerikaanse slagschip USS Missouri de Japanse overgave getekend 

enerzijds door de Japanners en anderzijds door de geallieerden. Voor Nederland werd getekend door Luitenant-admiraal Conrad E.L. Helfrich.

wo. 3 sept. 2025: 3 sept. 1944: Brussel en Antwerpen bevrijd; 

. trein Zwolle-Kampen beschoten (1 gewonde); 

. NSBer Bottenberg Gemeentesecr. Kpn; 

. Prins Bernard benoemd tot bevelhebber der strijdkrachten (zie 2 sept hierboven)

. laatste trein uit Westerbork naar Auschwitz met de fam. Frank aan boord.

do. 4 sept. 2025: ma.4 en di. 5 sept. 1944, in kamp Vught vindt een hele reeks executies van verzetsstrijders plaats. 

Zeker 450 mensen worden vermoord, waaronder de Kpr verzetsman Izaak van der Horst. Opdrachtgever tot de executies, SS-officier Friedrich Deppner, is hiervoor nooit bestraft.

vr. 5 sept. 2025: 5 sept. 1944, Dolle Dinsdag: ook in Kpn wordt de bezetter nerveus. 

Opnieuw springladingen aan de Stadsbrug en huizen in de nabijheid ontruimt; NSBers verlaten met hun gezin de stad, later keerden de mannen weer terug.

za. 6 sept 2025: wo. 6 sept. 1944, vermoord in Auschwitz omdat zij Joods waren: 

Jacob Boektje, 51 jr, en zijn vrouw Vrouwtje Schaap, 53 jr. Zij woonden Oudestraat 39-1 (nu Etos) en werden verraden op hun onderduikadres in Den Haag. Ook Kalman Gans, 65 jr, overleed op deze dag. Hij kwam uit Amsterdam en zat in Kpn ondergedoken bij de fam. Urban in de Jan van Arkelstr. Zijn vrouw Hendrina overleefde de oorlog door een spectaculaire overval op het Huis van Bewaring in Arnhem op 11 juni 1944. Zie Oorlog dag tot dag 1-30 juni.

di. 9 sept 2025:  op ma. 9 sept 1940 werd de Vrijmetselaarsloge verplicht de sleutels van het gebouw in te leveren op het politiebureau; 

op wo. 9 sept 1942 werd agent Tuijp ontslagen wegens het uitlokken van zwarthandel en werd Henk Brunt benoemd tot agent in Hengelo; 

op za. 9 sept 1944 werden spijkercontroles ingevoerd o.l.v. Dhr G. Bos, die zijn winkel had moeten sluiten wegens ''onheuse'' behandeling van Duitsers. Wie werkloos was werd aan het werk gezet en dhr. Bas kreeg dit onplezierige baantje opgedragen. Tijdens spijkercontroles werden de Kamper straten (vooral de IJsselkade) gecontroleerd op aanwezigheid van spijkers. Deze werden op straat gegooid, zodat de Duitse voertuigen lekke banden kregen.

wo. 10 sept. 2025: zo. 10 sept. 1944 wordt de stad Luxemburg grotendeels bevrijd door het 1e en 3e Amerikaanse leger, 

maar pas op 12 febr. 1945 verlieten de laatste Duitse militairen de stad. Ook worden op deze dag de plannen voor operatie Market Garden goedgekeurd.

do. 11 sept. 2025: do. 11 sept. 1941: Hilbert ter Steeg, 24 jr, 

als matroos ter koopvaardij gesneuveld op de Atlantische Oceaan. Woonde aan de Slagersweg in Brunnepe.

ma. 11 sept. 1944: voorlopig de laatste trein vanuit Zwolle rijdt Kampen binnen.

Op 17 sept. begon officieel de Spoorwegstaking. Daarna reden nog door Duitsers bestuurde goederentreinen over het Kamperlijntje. Daarmee werden ook wel mensen vervoerd, die graafwerkzaamheden voor de bezetter moesten verrichten in de polder Mastenbroek, zoals het graven van een tankgracht die ook onder de spoorlijn doorliep. 

Bij de inundatie van de polder Mastenbroek op 23 september 1944 bleef het water net voor de spoorlijn staan. 

bron: www.kamperlijntje.nl

vr. 12 september 2025: op di. 12 sept 1944 werd het passagiersschip de Ijssel bij Zalk beschoten door een geallieerde jager

Eén passagier, Gerrit Stigter uit Amsterdam, kwam om. Gerrit Stigter (Maasluis 8/1/1914-12/9/1944 Zalk) was op terugreis vanuit Nieuw Buinen, waar zijn vrouw en zoontje verbleven. Vanaf Zwolle nam hij het beurtschip op Amsterdam. Gerrit werkte als chef radio-centralehouder bij de posterijen. Gerrit was pas 30 jr en liet en vrouw en zoontje achter.

In de oorlog werd vaak 's nachts gevaren om zo aan beschietingen te ontkomen. Of dit op 12 september ook het geval was, is niet bekend. Het schip werd gebouwd als vracht-passagiersboot voor de beurtvaart Amsterdam-Zwolle, als stoomschip onder de naam ss "IJSSEL", later "IJSSELSTROOM". Na de oorlog verkocht en onder verschillende namen in de vaart gehouden. Het schip bestaat nog steeds.

hieronder ss De IJssel, toen en nu

za. 13 sept. 2025: wo. 13 sept. 1944: terwijl Maastricht bevrijd wordt, vertrekt de laatste trein uit Westerbork naar concentratiekamp Bergen Belsen.

zo. 14 sept 2025: vanaf za. 14 sept 1940 mogen Joden niet langer met kramen op markten staan; 

  op zo. 14 sept 1941 vond een razzia plaats in Twenthe; 

  op do. 14 sept 1944 moesten 250 Kamper mannen voor de Wehrmacht graven aan de overzijde van de Ijssel

ma. 15 sept. 2025:  ma. 15 sept. 1941, de beruchte plakkaten met het opschrift ‘Verboden voor Joden’ verschijnen massaal. 

Joden mogen geen bezoeken meer brengen aan parken, dierentuinen, cafés, restaurants, hotels, pensions, schouwburgen, cabarets, variétés, bioscopen, sportinrichtingen, concerten, openbare bibliotheken, leeszalen of musea. De facto worden Joodse Nederlanders uitgesloten van het openbare leven.

di. 16 sept. 2025: za. 16 sept 1944, Theodora School, de vrouw van politie-agent Klaassen weer terug 

na 3 maanden in concentratiekamp Vught. Haar man was op 14 juli ontkomen aan arrestatie, maar zij werd meegenomen. Hij had zich ziek gemeld en was ondergedoken, daarna volgde ontslag. In 1958 werd hoofdinspecteur Gerrit Willem Klaassen commissaris van politie in Kampen.

wo. 17 sept 1944: zo. 17 sept 1944, per KB instelling van het tribunaalbesluit: 

iedereen die op dat moment ouder dan 18 jr was en zich op enigerlei wijze had ingezet voor de bezetter of zich tijdens de oorlog had verrijkt, werd voor een tribunaal gebracht. Via Radio Oranje op 17 september 1944  afgekondigd door de Nederlandse minister van Justitie in Londen, G.J. van Heuven Goedhart. Dit Tribunaalbesluit was bedoeld om hen die gecollaboreerd hadden met de Duitse bezetter te kunnen berechten. De eerste vooraankondigingen over de nieuwe bijzondere rechtspleging bereikten Nederland in 1943. Daarnaast was in de ondergrondse Nederlandse pers al uitgebreid geschreven over een toekomstige berechting van ‘misdadigers en landverraders’ na de oorlog. 

start Operation Market Garden/de slag bij Arnhem: 

Geallieerde troepen beginnen aan een groot opgezet en gewaagd offensief om snel te kunnen doorstoten naar Duitsland. De actie begon in het zuiden met operatie Garden (grondtroepen) en moest eindigen door de inname van bruggen in het noorden door para's (operatie Market). De opmars van de geallieerden werd tot staan gebracht. Reactie regering in Londen: uitroepen spoorwegstaking en dus geen treinverkeer meer. Resultaat: de hongerwinter.

do. 18 sept 2025: ma. 18 sept 1944: Johan Herman Polder, commies bij de gemeentesecretarie, 

keert na 3 maanden terug uit kamp Vught. Op 9 juni 1943 waren drie onschuldige ambtenaren gearresteerd wegens de mislukte brand in de kluis met het bevolkingsregister. De werkelijke dader was voortvluchtig

Johan Polder was de zoon van een boekdrukker in Zwolle. Voor Kampen was hij werkzaam bij de gemeente Appingedam. Daar trouwde hij in 1925 met schoenmakersdochter Grietje Engelsman. Het stel woonde in de Emmastraat. Na de oorlog hervatte Johan Polder zijn werk als hoofdcommies bij de gemeente en administrateur bij het weeshuis. Ook was hij voorzitter van de Kamepr afdeling van de Nederlandse Vereniging van Ex-politieke Gevangenen uit de Bezettingstijd.

Hendrikus Hermanus Kok, matroos, 

bevond zich op ma. 18 sept. 1944 aan boord van de Junyo Maru, toen het schip door een Britse onderzeeboot getorpedeerd werd. Er waren 6500 dwangarbeiders, aan boord, waarvan 5620 omkwamen, onder hen Henk Kok. De ondergang van de Junyo Maru is één van de grootste scheepsrampen uit de geschiedenis. Lees hier het huivering wekkende verhaal van ooggetuigen. 

Henk Kok was de zoon van Cornelis Gerardus Kok en zijn ex-vrouw Aukje Tietema. Het gezin woonde voor de oorlog enkele jaren in de Buiten Nieuwstraat.

vr. 19 sept. 2025: di. 19 september 1939, de gemeente IJsselmuiden koopt de villa Stadswijk aan de Nieuwe weg 

(= nu Van Engelenweg) om te verbouwen tot nieuw gemeentehuis (zie ook 21 juli 1941).

vr. 19 september 1941, het 29e Legerkorps van het 6e Duitse Leger neemt Kiev in 

(zie ook 26 en 29 september 1941)

Op di. 19 sept 1944 wordt Eindhoven, een dag eerder bevrijd, gebombardeerd 

door Duitse vliegtuigen. Er vielen 227 doden.

za. 20 sept 2025: za. 20 September 1941, in Den Haag overlijdt op 77~jarigen leeftijd Jan de Quack,

de bekende architect en sierkunstenaar. Vanaf zijn twaalfde jaar zat hij in Kampen op kostschool. Over zijn Kamper jaren publiceerde hij in de Kamper Almanak.

zo. 21 sept. 2025: do. 21 sept 1944: wanneer er niet genoeg mannen opgekomen voor graafwerkzaamheden voor de Wehrmacht

en wordt er een razzia gehouden in polder De Koekoek achter IJsselmuiden. Johannes Kalter wordt daarbij neergeschoten en overlijdt. Hij was 30 jaar.

ma 22 sept.: vr. 22 sept 1944: Gerrit Huisman, 

machinist van het Mastenbroeker gemaal deserteert en de gasuren in Kampen worden opnieuw ingekort. 

Een Oostenrijkse machinist en zijn leerling komen om bij Nijezijl in Friesland, wanneer de trein in dichte mist tegen de opengedraaide spoorwegbrug rijdt. De Spoorwegstaking is begonnen en de Duitsers moeten zelf voor personeel zorgen. Uit angst voor represailles vluchtten alle mannelijke bewoners van Ijlst het veld in.

di. 23 sept 2025: Op za. 23 sept 1944 worden vernielingen aangericht in de havens van Amsterdam en Rotterdam. 

In het bevrijde zuiden worden de stoottroepen opgericht, een samenwerkingsverband van verzetsgroepen. De Mastenbroekerpolder staat tot aan de spoordijk onder water. Op Duits bevel wordt Arnhem geëvacueerd.

wo. 24 sept. 2025: op vr. 24 september 1943 voer­den piloot sergeant Peek en navigatie-officier Williams, 

twee R.A.F.-militairen, een fotoverkenningsvlucht uit in een twee-motorige houten Mosquito. Het werd voor hen een fatale vlucht, beiden waren pas 23 jaar.

wo. 24 sept 1947: het stoffelijk overschot van Henk Brunt

in Rathenauw is opgegraven geidentificeerd.

do.25 sept. 2025: ma. 25 sept 1944, Barend Schrijver, 41 jr, omgekomen 

toen de Wehrmacht het vuur opende in het Distributiekantoor voor de NOP aan de Broederweg. Hij woonde in de Fred. Hendrikstraat en liet een vrouw en 4 kinderen na. Het doel van de inval was om wachtmeester Bick uit Genemuiden te arresteren, maar deze wist te ontkomen.

vr. 26 sept. 2025: wo. 26 sept. 1945, geldzuivering: alle papiergeld ongeldig verklaard 

en alle banktegoeden bevroren.  Doel was de Nederlandse economie te stabiliseren en het zwartgeld uit de oorlog uit circulatie te halen.

zo. 28 sept 2025: do. 28 Sept.1944, per megafoon roept NSB-burgemeester Sandberg Kamper mannen op 

zich voor 11 uur met spade en schop aan de Ijsselkade te melden voor graafwerkzaamheden. Om een voorbeeld te stellen worden die dag drie mannen doodgeschoten bij de muur van de Koornmarktkazerne: Egbert Altena, 36 jr; Pieter Cornelis Blokker, 29 jr; Johan Asuerus Vredeveld, 39 jr. Zij worden de volgende ochtend vroeg in het bijzijn van een enkel familielid begraven.

Gerrit Post stierf op 16 mrt 1945 in Bergen-Belzen omdat hij tijdens de razzia van 28 sept 1944 weigerde zijn huis af te staan aan de Wehrmacht.

ma. 29 sept 2025: do. 29 sept 1938, Johan Dwars, Kampenaar van geboorte, werd benoemd tot Territoriaal Bevelhebber Overijssel. 

Hij was belast met de verdediging van het gebied ten oosten van de Ijssel en de Ijssellinie.

di. 30 sept 2025: vr. 30 sept. 1938, Jantje/Jennigje Bultman uit Zalk, 13 jr, keek toe bij het schoonmaken van een mitrailleur. 

Het wapen van de 20-jarige Kpr soldaat Bertus Schrijer, van het 2e bataillon van het 20 R.I ging daarbij onbedoeld af en trof Jantje recht in het hart. Het meisje was op slag dood.

Zij werd op 5 okt begraven, haar kist werd door Ndl militairen gedragen. De soldaat werd door de marechaussee opgepakt en in febr 1939 tot 6 maanden cel veroordeeld.

© cultuurZIEN 2025