Medea

Por causa disto, as historias presentan rasgos distintos. Un exemplo disto é a morte dos fillos de Medea, da que xa se atopan referencias na literatura grega arcaica, pero a forma de morrer destes rapaces cambia según as diversas fontes. Para uns, os nenos morreron no templo de Hera en Corinto ao intentar que se fixeran inmortais. Para outros serían as mulleres de Corinto as que os mataron, en vingaza polos asesinatos realizados previamente por Medea. Outra versión conta que foron os parentes do rei de Corinto, Creonte, quen, ante o asesinato do seu rei, matarían aos rapaces, divulgando logo o rumor de que os nenos morreran a mans da súa propia nai. Esta última opción foi a elixida por Eurípides, que fixo que Medea matara aos seus propios fillos para vingarse de Xasón da forma máis dolorosa posible.

Medea (1868) por Henri Klagmann (1842-1871), museo des Beaux-Arts de Nancy. No cadro vemos a Medea cos seus fillos | Wikipedia

Tamén é propio de Eurípides darlle maior importancia na escena a personaxes non relevantes, como sucede no caso de Medea cos personaxes da nodriza e do pedagogo. Neste último caso non olvidemos tampouco a importancia que lle concedía Eurípides á educación, pois era partidario de unir educación e natureza.

Eurípides centrouse nas capas máis deprimidas e baixas da sociedade de forma que mesmo foi reivindicada a figura do escravo dentro dunha sociedade escravista, afirmando que o único infame no escravo é o nome, pero que humanamente pode ter tanto valor como un home libre.

Eurípides está máis achegado ao pensamento ilustrado, racionalista dos sofistas que á corrente tradicional, representada por Esquilo e Sófocles. O seu pensamento progresista está reflexado nas súas traxedias, e iso causoulle moitas veces non ser apreciado polos seus contemporáneos. Mesmo en Medea, no enfrontamento e discursos dos personaxes nótase a influencia retórica do seu tempo.

Hai dúas características típicas euripideas que marcan a Medea: o tema do amor e o tema da muller. O amor, Eros, presente dende Homero, na lírica e na traxedia preeuripidea, recibe no noso autor un impulso decisivo, como determinante da conducta humana. En Eurípides vemos o amor levado ao límite, ben sexa no caso das mulleres casadas (Fedra) cara homes solteiros e que fan da virxinidade unha bandeira (Hipólito), ben sexa o caso dunha muller bárbara, que traicioou a súa terra e a súa familia (Medea) por un novo matrimonio máis ventaxoso no aspecto económico e social. O amor en Eurípides é unha paixón fundamental na vida do home, que arrastra, confunde, tiraniza, que afecta a todos os sexos, sendo unha enfermidade involuntaria, pero forzosa, capaz de aportar os maiores males como tamén os maiores bens. Pola importancia do amor na súa obra, vese a Eurípides como un precedente da época helenística.

No relacionado coa muller, Eurípides ocupouse dela como ningún outro tráxico antes. Estuda a alma feminina e os seus sentimentos máis íntimos. Mais non nos enganemos, a posición de Eurípides non se pode deducir só a partir de Medea. Sabido é que os tráxicos participan, en liñas xerais, da tradición misóxina e da subordinación feminina ao varón, aínda que figuras como Medea, Clitemnestra, Antígona ou Deianira se puxeran como exemplos da posición oposta, máis avanzada. Pero Eurípides, non nos olvidemos, presenta un poliperspectivismo respeto á muller nas súas traxedias. El era consciente da posición da muller na sociedade da súa época, marcado pola misoxinia e na subordinación, pero tamén era consciente de que en determinados círculos intelectuais esta visión tradicional estaba sendo revisada, e disto faise eco a bárbara Medea. Eurípides, como home, realmente prefire á muller tradicional, atenta á súa casa e complacente do seu esposo, como se reflexa nas traxedias do tipo de Alcestis, Andrómaca, Heracles, Electra, Heráclidas, Troyanas ou Ifixenia en Áulide. Máis ben faise eco da dor da muller ante esta situación e solicita mesmo ao varón fidelidade, non só á muller. En Medea (8230 ss.) temos un marabilloso exemplo da muller nas diversas etapas da súa vida: antes do matrimonio, problemas da dote, subordinación ao varón, relación co marido, etc.

Medea non só lamenta o seu infortunio persoal, senón que tamén se fai eco de todas as mulleres, fala en nome de elas por vez primeira dunha forma tan extensa e profunda na traxedia grega. Medea rebélase contra os sufrimentos ligados á condición feminina, á que está vinculada, dende a perspectiva do mundo antigo, o problema do ‘leito’, a loita por el, polo varón, contra outras contrincantes. O ‘leito’ significaba para a esposa naquela época a seguridade social e económica, aparte de vinculala coa natureza, animalidade que homes e mulleres compartimos. Medea loita polo seu ‘leito’. Este aspecto primario en todo ser humano é unha forza incontible que pode provocar, como é o caso da rebelión de Medea que pode inducir ás accións máis terribles, como é matar aos seus propios fillos. Medea fai un absoluto do que é só unha ruptura nunha relación sentimental. Para ela, como muller, é o fracaso máximo, e por iso quere revisar e eliminar todo o seu pasado e todo o seu presente vinculados a esta relación, mesmo eliminando aos froitos do amor con Xasón, os fillos. Por tanto, dende este punto de vista, Medea, hoxe en día, aínda gozando de simpatías, dende o século XIX, dos movementos feministas, non deixa de aportar, na súa feminidade así entendida, desventura e morte, como Fedra en Hipólito ou Pandora no mito hesiódico.