توصیه هایی برای افزایش و تقویت اعتماد به نفس
اعتماد به نفس یعنی اینکه فرد، تواناییهای ذاتی و استعدادهای فطری و توانايي فكر كردن، درك نمودن، آموختن، انتخاب كردن و تصميم گيري خود را باور و قبول داشته باشد.
اعتماد به نفس، عامل اكتسابی است كه پایههای آن از بدو تولد در ذهن هر یك از انسانها گذاشته میشود و با مرور زمان گسترده و یا ضعیف میگردد.
متأسفانه مهمترین مسئله برای والدین در بسیاری از خانوادههای سنتی، حرف شنوی و تسلیم بودن فرزندان است که تحت تأثیر این طرز تفکر، اغلب با ایجاد محدودیتهای غیرضروری و مشكلآفرین، مانع رشد ابراز وجود كودكانشان شده و همین امر باعث عدم خودباوری و اتكای به نفس این کودکان در بزرگسالی میشود.
در واقع، افرادی دارای اعتماد به نفس ضعیف، بازتابي از واکنش هاي والین نسبت به خود هستند زيرا در کودکي با سرزنش و انتقادهای زيادی بزرگ شده اند. بيشتر آن ها، والدين خودشيفته اي داشته اند که براي بي تقصير جلوه دادن خود با ابراز خشم و سرزنش کردن فرزندان، خود را تخليه مي کرده اند.
بعضی از والدین نیز با انجام همه ی کار ها و وظایف فرزندانشان باعث سلب اختیار و استقلال آنها می شوند که در نتیجه، وابستگی و حس عدم اعتماد به نفس قوی را در این فرزندان بوجود می آورند.
حرف شنوی و تسلیم و ایجاد محدودیتهای مشكلآفرین در دوران جوانی و در محیط آموزش و کار نیز می تواند مانع رشد اعتماد به نفس گردد و وضعیت اعتماد به نفس صدمه دیده ی آنهایی که از کودکی چنین محیط هایی را تجربه کرده اند را وخیم تر گرداند.
البته بدیهی است چون انسان موجودی قابل تغییر و تكاملپذیر است در بزرگسالی نیز میتواند با كمك روانشناسان و روانپزشكان، عوامل ضعف اعتماد به نفس خود را شناخته و آنها را برطرف سازد و صاحب اعتماد به نفس قوی و پایدار شود.
اعتماد به نفس، عاملی قابل تغییر یعنی قابل افزایش یا كاهش میباشد و هر عاملی كه بتواند به بروز توانایی های ما كمك كند و ما را به خودباوری برساند و هر اقدامی که ما را به احساس شایستگی و لیاقت در زمینههای مختلف زندگی برساند، به افزایش اعتماد به نفس ما كمك میكند و برعكس، هر موضوعی كه ما را از نظر جسمی یا فكری تضعیف نماید، به كاهش اعتماد به نفس ما میانجامد.
اعتماد به نفس واقعی از شناخت عمیق و همهجانبه ما نسبت به خود، محیط و دیگران ریشه میگیرد و هرچه این شناخت بیشتر باشد، بر روی اعتماد به نفس واقعی ما اثرات مثبت بیشتری میگذارد.
برای افزایش اعتماد به نفس روشهای مختلفی وجود دارد كه متخصصان روان شناس به موارد ذیل اشاره میكنند:
1- در دوره های بروز سختی در زندگی كه احساس می کنید در مقابله با مشکلات، ضعیف و ناتوان شده اید، به خاطر بیاورید که یگانه قادر متعال در كنار شما و یار و یاور شماست. به خداوند توكل كنید.
2- سعی کنید که ارزش خود را به عنوان یک انسان کشف کنید. انسان از دیدگاه آموزه های دینی دارای کرامت و جانشین خدا در روی زمین است.
شما اشرف مخلوقات هستید و به احسن تقویم خلق شده اید و خداوند از روح خود به شما دمیده است.
شما از فرشتگان برترید و هیچ موجودی در روی زمین بر شما برتری ندارد.
3- بدانید هدفتان از زندگی چیست و آگاه باشید چه انتظاراتی از خودتان، زندگی و آینده تان دارید. پوچی و بلا تکلیفی و سردرگمی در زندگی، ایجاد ناامیدی کرده و به اعتماد به نفستان صدمه وارد می کند.
4- هیچ گاه هدف های خیلی بزرگ و معمولاً دست نیافتنی را برای خود انتخاب نکنید؛ چرا که احتمال شکست در رسیدن به آن اهداف خیلی زیاد است و انرژی روانی شما را تخریب می کند.
در زندگی واقع بین باشید و به دنبال اهداف و آرمان های تخیلی نباشید.
اگر خود واقعی شما با خود آرمانی اتان خیلی متفاوت باشد، شما خودتان را حقیر احساس خواهید کرد و اعتماد به نفستان تخریب می گردد.
5- اگرشغل مفید اما سختی دارید که گاهی شما را ناراضی می کند و اعتماد به نفستان را می آزارد، بدانید که شغل شما فی نفسه ارزشمند است حتی اگر ارزش آن خیلی بر سر زبان و جلوی چشم مردم نباشد.
بدانید هر کسی مثل شما در این مسیر پر زحمت شغلی قدم بر نمیدارد و از ایثار و فداکاری شما برخوردار نیست.
6- خود ملامت گری مکرر و بی مورد عامل مهم تخریب اعتماد به نفس است.
بنابراین از عادت به سرزنش کردن خود در مشکلاتی که شما مقصر اصلی پیش آمدن آنها نیستید بپرهیزید.
ملامت خود به معنای نارضایتی ازخود است . مردم در مشکلات ایجاد شده، به دنبال مقصر میگردند و بعضی فقط خود را به عنوان بدشانس و بداقبال یا بی عرضه و بی لیاقت، مقصر ناملایمات زندگی می یابند و خودگویی های مکرر باعث ضعف اعتماد به نفس می گردد.
خود ملامت گري» جزو دسته بيماری هاي اضطرابي است زيرا فرد، دايم مضطرب است، احساس گناه زيادي دارد، از اشتباه کردن مي ترسد و براي کوچک ترين خطايي خود را سرزنش مي کند.
شعار خود ملامت گرها این است که « همیشه تقصیر من است » و با تسلیم به دروغی که خودشان به خود میگویند به تخریب اعتماد به نفسشان می پردازند.
7- از مقایسه كردن خود با دیگران جداً بپرهیزید . هیچ کس حتی دو فلوهای هم شکم ، مثل هم نیستند. هر کس ویژگی ها و خصوصیات خود را دارد.
انسانها با هم متفاوت اند و دلیلی ندارد که همه ما تواناییهای یکسانی داشته باشیم و کارهای مشابهی انجام دهیم.
اگر خود را با هر کسی که به ظاهر در بعضی ویژگی ها از شما برتر است مقایسه کنید، خیلی زود از خودتان دلسرد خواهید شد و دیگر اعتماد به خود برای انجام کارها را نخواهید داشت.
8- در مشاهده دیگران و مقایسه خود با دیگران فقط امتیازات آنها را نبینید .
توجه داشته باشید که هیچ انسانی، کامل و بی عیب و نقص نیست و همه مردم دارای نقاط ضعف هستند.
9- از وابستگیهای غیرضروری به دیگران پرهیز نمایید. وابسته شدن به دیگران، جلوی رشد اعتماد به نفس شما را خواهد گرفت.
10- سخت گیری ها وتنبیه های والین و یا معلمان را خصومت ورزی و تحقیر شخصیت خودتان تلقی نکنید .
تنبیهات مکرر، اعتماد به نفس فرد تنبیه شده را تضعیف میکند اما در نظر داشته باشید که برخورد های تند و اعمال تنبیهات توسط والدین و معلمان، در اکثر موارد، جنبه ی آموزشی و تربیتی دارد و شما برای والین و مربیان، عزیز و گرامی هستید.
11- در همه کارها و وظایفتان نظم و انظباط را رعایت کنید. نظم سبب آرامش خاطر و انظباط باعث اجتناب از توبیخ و تقویت اعتماد به نفس خواهد شد.
12- سعی کنید روی کارهای خوبی که در آن موفق بودهاید متمرکز شوید و آن کار ها را ادامه بدهید.
اگر خطاط، نقاش یا شاعر نسبتاً خوبی بوده اید یا در یک رشته ورزشی یا حرفه ای مهارت داشته اید آنها را در مواقع فراغت یا در فرصت هایی که فراهم می شود دنبال کنید.
شاید توانایی در شما وجود داشته باشد که هنوز کشف نکردهاید.
13- موفقیت ها و استعداد های گذشته و حال حاضر خود را کوچک و شکست ها و ناتوانی هایتان را بزرگ نشمارید.
در تعریف از خودتان فقط بر روی شکست ها تمرکز نکنید
توجه محض به ناتوانی ها و به حساب نیاوردن توانایی ها اعتماد به نفستان را ضعیف می کند.
14- نسبت به مشکلات خود، خانواده و اجتماع واقع بین باشید و وجود بعضی از مشكلات حل نشدنی را بپذیرید و بدانید كه هیچ فردی نیست که هیچ ناکامی نداشته باشد.
مشکلات و ناکامی ها ممکن است اعتماد به نفستان را خراب کند، اما بدانید فقط شما نیستید که مشکلاتی دارید. ناکامی ها جزء جدا ناپذیر زندگی همه انسان ها هستند. تمام افراد با چنین مشكلاتی روبرو هستند.
15- از شوخیهای توهینآمیز با دیگران كه باعث توهین متقابل به شخصیت شما میشود، یا باعث تمسخر و تحقیرشما توسط دیگران و هتک عزت نفستان میگردد، خودداری كنید.
16- افراد با صلاحیتی که مورد قبولتان هستند را به عنوان الگو و سرمشق خود قرار دهید.
17- زندگی نامه و شرح حال قهرمانان و افراد مشهور و موفق را مطالعه نمایید.
18- اگر عادت یا ویژگی در شما وجود دارد كه باعث آزارتان میشود و بر اعتماد به نفستان تأثیر منفی می گذارد، با برنامهریزی درست و اصولی آن را از خود دور كنید.
19- در مواقعی که خیلی احساس عدم اعتماد به نفس می کنید به مشاوران و متخصصان روان شناس مراجعه نمایید.
اگر ایرادی یا مشكلی دارید كه خود به تنهایی قادر به یافتن راه حل مناسبی برای مقابله با آن نیستید از مشاوران كمك بخواهید.
20- با کسانی که شما را به عنوان دوست خوب خود قبول دارند و شما را مورد تأیید قرار می دهند ارتباط مداوم داشته باشید تا اعتماد به نفستان تقویت شود.
دوستان واقعی شما سرمایههای پرارزشی هستند، آنها را حفظ كنید و به دلیل كدورتهای بیاهمیت و بیارزش ارتباط خود را با آنها قطع نكنید.
با افرادی مراوده کنید که میتوانند شما را شاد کنند. اطرافیان ، دوستان نزدیک و اعضای خانواده که شما را قبول دارند، میتوانند سبب شوند که شما هم خودتان را قبول داشته باشید.
21- در مقابل منتقدان خود و کسانی که از شما خوششان نمی آید همواره به یاد داشته باشید که هیچ کس نیست که مورد تأیید همگان باشد و هرکس منتقد و مخالف دارد. و لازم نیست همه از ما خوششان بیاید تا احساس اعتماد به نفس کنیم.
22- از ارتباط با افراد منفی نگر که به القاء و تلقین منفی می پردازند اجتناب کنید.
هیچ گاه اجازه ندهید افراد منفیباف با عقاید ناسالم خود، ذهن و اعتماد به نفس شما را تخریب كنند.
23- به کارهای خیر و انجام اعمال نیک بپردازید. انجام کار خوب، رضایت خاطر شما و تحسین دیگران را به دنبال داشته و در نتیجه احساس خوب بودن را در شما تقویت می کند.
24- تا جایی كه مطلوب است به دیگران محبت كنید تا از موهبت محبتهای كلامی و عملی آنها نیز برخوردار شوید.
وقتی كه به دیگران محبت میكنید و احتیاجات مادی و معنوی آنها را برطرف میكنید هم احساس رضایت از خودتان به شما دست میدهد و هم رضایت و تشكر دیگران، باعث افزایش اعتماد به نفس شما میشود.
25- سعی کنید با پیرایش و آرایش و استفاده از لباس مناسب، آراستگی ظاهر داشته باشید چرا که آراستگی ظاهر، اعتماد به نفس شما را افزایش میدهد.
26- اگر ظاهرخیلی زیبایی ندارید وبر اعتماد به نفستان اثر گذاشته است، سعی کنید باطن زیبا داشته باشید. مردم صفات زیبای درونی و طینت نیک را بیشتر از ظاهر زیبا تأیید می کنند و به این ترتیب به افزایش اعتماد به نفس شما کمک می شود.
*امروزه با انجام عمل های زیبایی روی چهره مثل عمل کوچک سازی بینی و ... می توان چهره ی بهتری پیدا کرد.
27- داوطلب گرفتن مسؤلیت شوید. مسؤولیت هایی مثل نماینده ی کلاس یا سرپرستی یک شغل که باعث فرمان دادن شما و اطاعت دیگران خواهد شد به تقویت اعتماد به نفس شما کمک خواهد کرد.
از مسئولیتهایی كه به شما محول می شود شانه خالی نكنید و سعی كنید وظایفتان را به بهترین نحو انجام داده و به نتیجه برسانید.
28- در حضور جمع با صحبت از اطلاعاتی که از موضوعات مختلف دارید مشارکت فعال داشته باشید.
اظهارنظر كردن و سخن گفتن در جمع ،عاملی است كه در ساختمان اعتماد به نفس شما نقش اساسی ایفا میكند.
29- اگر در به انجام رساندن یک کار خوب و مثبت، موفق نبوده اید فقط به موفق نشدنتان در انجام آن فکر نکنید. شما به خاطر نیت خیرتان که در آن کار داشتید نیز ارزشمندید.
دانشمندان و محققانی که برای رفع مشکلی از مردم تلاش می کنند ولی هنوز موفق نشده اند انسان هایی عزیز و ارزشمندند.
30- در مواجهه با مشکلات، به جای نشان دادن واکنش احساسی و هیجانی از تفکر و استدلال منطقی استفاده کنید.
مثال:
تفکر احساسی: «والینم مثل برده با من رفتار می کنند و به من کارهای سخت محول می کنند.»
تفکر منطقی: « والدینم، من را برای روی پای خود ایستادن و روز مبادای گرفتار شدن در مشکلات آماده می کنند».
تهیه کننده: س. شایسته، کارشناس ارشد روان شناسی
- شامل مطالبی از منابع مطالعه شده و مطالب و توضیحات تهیه کننده
مهرماه نود ودو
منابع برای مطالعه بیشتر و دسترسی به مستندات:
1- بیابانگرد، اسماعیل؛ روشهای افزایش عزت نفس در کودکان و نوجوانان؛ انتشارات انجمن اولیاء و مربیان، 1373.
2- لیندنفیلد، گیل؛ فراتر از اعتماد به نفس؛ ترجمه محمود امینی؛ تهران: كتابدرمانی، 1384.
3- لیندنفیلد، گیل؛ اعتماد به نفس برتر؛ ترجمه حمید اصغریپور و نگار اصغریپور؛ تهران: جوانه رشد، 1383.
4- نینوایی، ژیلا؛ اعتماد به نفس و تقویت آن ؛ انتشارات تهران، ۱۳۷۲.
5- طاهری، نورالله، راههای افزایش عزت نفس: 1387 20/8/1387
5. http://www.hawzah.net