ضربالمثل (د - ر)
د
دادن به دیوانگی، گرفتن به عاقلی
دارندگی است و برازندگی
داری طرب آن، نداری طلب آن
داشتمداشتم، حساب نیست؛ دارمدارم حساب است
دانا داند و پرسد، نادان نداند و نپرسد
دانا گوشت میخورد و نادان، چغندر
دانهی فلفل سیاه و خال مهرویان سیاه هر دو جانسوز است اما این کجا و آن کجا
دایهی از مادر مهربانتر است
دختر، تخم ترتیزك است (اشاره به رشد سریع)
دختر تنبل، مادر کدبانو را دوست دارد
دخترمیخواهی ماماش را ببین کرباس میخواهی پهناش را ببین
دختر همسایه هر چه خلتر، برای ما بهتر
دختری که مادرش از او تعریف کند، برای آقادائیاش خوب است
درازی شاهخانم به پهنای ماهخانم در
در بیابان، گرسنه را شلغم پخته به ز نقرهی خام
در بیابان، لنگهکفش (کفش کهنه) هم نعمت خداست
در پس هر گریه آخر خندهای است
در جوانی مستی، در پیری سستی، پس کی خداپرستی؟
در جهنم عقربی هست که از دستش به مار غاشیه پناه میبرند
در چهلسالگی تنبور میآموزد؛ در گور، استاد خواهد شد
در حوضی که ماهی نیست، قورباغه سپهسالار است
در خانهات را ببند، همسایه را دزد نكن
در خانه اگر کس است، یك حرف بس است
در خانهی مور، شبنمی طوفان است
در خانه هر چه، مهمان هر که
درخت پربار، سنگ میخورد
درخت کاهلی، بارش گرسنگی است
درخت هر چه بارش بیشتر بشود، سرش پائینتر میآید
درد دل خودم کم بود، این هم غرغر همسایه
درد، کوهکوه میآید، مومو میرود
در دروازه را میشود بست، اما در دهن مردم را نمیشود بست
در دنیا همیشه به یك پاشنه نمیچرخد
در دنیا یک خوبی میماند، یک بدی
در دیزی باز است، حیای گربه کجا رفته است؟
در زمستان، الو (آتش)، به از پلو
در زمستان، یک جُل بهتر از یک دستهگل
در زیر این گنبد آبنوسی یك جا عزاست یك جا عروسی
درس معلم ار بود زمزمهی محبتی جمعه به مكتب آورد طفل گریزپای را
در شهر کورها، یکچشمی پادشاه است
در شهر نیسواران باید سوار نی شد (اشاره به همرنگی)
در عفو لذتی است که در انتقام نیست
در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست
در مسجد است، نه کندنی است نه سوزاندنی
درویش از ده رانده، ادعای کدخدائی میکند
درب، همیشه به یك پاشنه نمیگردد
در هفتآسمان، یك ستاره ندارد
دزد، بازار آشفته میخواهد
دزد باش و مرد باش
دزد به یك راه میرود، صاحب مال به هزار راه
دزد ناشی به کاهدان میزند
دزدی، آنهم شلغم؟!
دست بالای دست، بسیار است
دست به تنبك هر کس بزنی، صدا میدهد
دست بشكند در آستین، سر بشكند در کلاه
دست بیهنر، کفچهی گدایی است
دست پشت سر ندارد (اشاره به ناتمام گذاشتن کارها)
دست پیش را گرفته است که پس نیفتد
دستتنگی بدتر از دلتنگی است
دست خالی برای توسرزدن خوب است
دست در کاسه و مشت در پیشانی
دست، دست را میشناسد
دست دکاندار، تلخ است
دست راست را از چپ نمیشناسد
دستش به دم گاو بند شده است (اشاره به گرفتن مقام و مسئولیت)
دستش به دهنش میرسد (اشاره به داشتن وضعیت مالی مناسب)
دستش در کیسهی خلیفه است
دستش را به کمرش گرفته است که از بیگی نیفتد (اشاره به ایفای نقش)
دستش را توی حنا گذاشت (اشاره به گرفتار کردن افراد)
دست شكسته به كار میرود، دل شكسته به كار نمیرود
دستم نمك ندارد (اشاره به قدرنشناسی دیگران)
دست، کار دل را نمیكند و دل، کار دست را نمیكند
دستش کج است (اشاره به دزدی)
دست که بسیار شد، برکت کم میشود
دست ما کوتاه و خرما بر نخیل
دست ننهات درد نكند (طعنه زدن به فردی که خطایی کرده است)
دست و رویت را بشور من را هم بخور
دست و رویش را با آب مردهشوخانه شسته است (اشاره به رنگپریدگی دست و چهره)
دستی را که نمیتوان برید، باید بوسید
دشمنان، در زندان با هم دوست شوند
دشمن دانا بلندت میکند بر زمینت میزند نادان دوست
دشمن دانا که غم جان بود بهتر از آن دوست که نادان بود
دشمن نتوان حقیر و بیچاره شمرد
دعا، خانهی صاحبش را میشناسد
دعوا سر لحاف ملانصرالدین بود
دلاکها که بیكار میشوند، سر هم را میتراشند
دل بیغم در این عالم نباشد اگر باشد بنیآدم نباشد
دل سفره نیست که آدم پیش هر کس باز کند
دلش در و طاقچه ندارد (اشاره به سادهدلی یا عدم رازداری)
دلو همیشه از چاه درست درنمیآید
دماغش را بگیری، جانش درمیآید
دم خروس از جیبش پیداست (اشاره به وجود نشانههای کار اشتباه)
دمش را توی خمره زده است
دندان اسب پیشكشی را نمیشمارند
دنیا پس از مرگ ما، چه دریا، چه سراب
دنیا دمش دراز است
دنیا جای آزمایش است، نه جای آسایش
دنیا، دار مكافات است
دنیا را آب ببرد، او را خواب میبرد
دنیا را هر طور بگیری میگذرد
دنیایش مثل آخرت یزید است
دنیا محل گذر است
دو تا در را پهلوی هم میگذارند برای این است که به درد هم برسند
دو خروسبچه از یك مرغ پیدا میشوند، یكی ترکی میخواند، یكی فارسی
دود از کنده بلند میشود
دود، روزنهی خودش را پیدا میكند
دودستماله میرقصد (اشاره به خوشحالی زیاد)
دوری و دوستی
دوست همهکس، دوست هیچکس نیست
دوصدگفته چون نیمکردار نیست
دو صدمن استخوان باید که صدمن بار بردارد
دوغ و دوشاب در نظرش یکی است
دو قورت و نیمش باقی است (اشاره به طلبکاری بیجا)
ده انگشت را خدا برابر نیافریده است
ده درویش در گلیمی بخسبند و دو پادشاه در اقلیمی نگنجند
دهانش چاك و بست ندارد
دهان مردم را نمیشود بست
دیده میبیند، دل میخواهد
دیر آمده است، زود میخواهد برود
دیر زائیده است، زود میخواهد بزرگ کند
دیشب، همهشب کمچه زدی، کو حلوا؟
دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه
دیگران کاشتند ما خوردیم، ما میکاریم دیگران بخورند
دیوار حاشا بلند است
دیوار موش دارد، موش هم گوش دارد
دیوانه چو دیوانه ببیند خوشش آید
ذ
ذرهذره جمع گردد وانگهی دریا شود
ر
راه دزدزده تا چهل روز امن است
راه دویده، کفش دریده
رحمت به كفندزد اولی
رخت دو جاری را در یك طشت نمیشود شست (اشاره به عدم تفاهم بین افراد)
رستم است و همین یك دست اسلحه
رسیده بود بلایی ولی به خیر گذشت
رطبخورده منع رطب چون کند؟
رفت به نان برسد، به جان رسید
رفتم ثواب کنم، کباب شدم
رقاصه نمیتوانست برقصد، میگفت: زمین کج است
رنگم را ببین و حالم را نپرس
روبرو خاله و پشت سر، چاله (اشاره به انتخابهای تعارضبرانگیز)
رودهبزرگه رودهکوچیكه را خورد (اشاره به گرسنگی شدید)
روز از نو، روزی از نو
روزگار آیینه را محتاج خاکستر کند
روزگار است اینكه گه عزت دهد، گه خوار دارد
چرخ بازیگر از این بازیچهها بسیار دارد
روزهخوردنش را دیدهام ولی نمازخواندنش را ندیدهام
روزی به قدم است
روزی گربه، دست زن شلخته است
روغنچراغ ریخته را وقف امامزاده میکند
روغن روی روغن میرود، بلغور، خشك میماند
روی گدا سیاه است ولی کیسهاش پر است
ریش و قیچی هر دو در دست شماست