Huỳnh Tâm Hoài

Quê Ngoại, Quê Nội

Buổi chiều buồn vô cớ. Tôi nghe trong lòng nhung nhớ một cái gì đó không rõ rệt. Khi nhìn qua cửa sổ thấy mây lưa thưa bay ngang trời và đàn chim đang bay về phía xa xa tít. Từ cái máy hát CD đang chạy bỗng phát ra bài “Còn thương rau đắng mọc sau hè” của nhạc sĩ Bắc Sơn, tôi thấy lòng mình rưng rưng cảm xúc – Ôi! lời nhạc dạt dào tình tự quê hương làm lòng tôi thấy ray rứt nhớ làng quê một thuở nào đó, lúc còn thơ dại sống với ba má, anh em và bà con chòm xóm. “Ngồi buồn nhớ lũy tre xanh, dạo quanh khung trời kỷ niệm chợt thèm rau đắng nấu canh.” Tôi nghe như nước bọt trong miệng mình tiết ra. Tôi cũng đang thèm quá đi thôi…

Rau đồng chấm tộ cá kho

Đắng cơm gạo mới, ngọt vừa nhai lâu

Đồng sâu bùn đất bãi bờ

Rau bò mé ruộng em thò tay quơ

Rau đồng chấm tộ cá kho

Nhớ em miếng đắng, miếng vò ruột gan

Trong cuộc sống, mình ăn đủ thứ hết, nhưng những thứ hẩm hiu mà lúc còn thơ dại được má nấu từ những đặc sản miền quê, cây nhà lá vườn thì cứ y như là da diết nhớ thương. Từ những đặc sản đồng quê đó, từ những con giồng với lũy tre, cùng với những miếng ruộng bờ ao đã khắc sâu vào tâm khảm tôi với những nỗi niềm nhung nhớ về hai miền quê: Nội, Ngoại.

QUÊ NGOẠI

Quê ngoại tôi ở Quận Cầu Ngang làng Mỹ Hòa, còn quê nội thì ở Quận Trà Cú làng Long Hiệp mà bà con địa phương gọi là Trà Sấc. Trà Vinh nằm giữa hai con sông lớn là Sông Tiền, Sông Hậu và ăn tận ra biển. Quận Cầu Ngang gần biển, hơi xa Sông Tiền. Bến Đáy vài cây số là biển. Cầu Ngang đất đai hình thành bởi những giồng cát vì xa Sông Tiền nên những giồng cát chỉ là những giồng cát ròng. Ở đây có những động cát lớn như Đổng Cao, Ba Động, ra xa tí nữa về hướng Nam là những cồn như Cồn Ngao, Cồn Lợi, Cồn-Cù……

Một thuở bên trời mang gấm vóc

Chân lúa quê hương thấm nước nguồn

Mẹ hát ca dao miền châu thổ

Con lớn ngọt bùi nước phù sa

Đồng ruộng phăng diều căng cánh gió

Gốc cỏ nối liền cuối chân mây

Đường dây tuôn chỉ cao vời vợi

Nghĩa nước tình sông cũng xum vầy

Nước mặn đồng chua miền lưu xứ

Mảnh đất cheo leo giữa nước trời

Hồn nở năm vành sao muối trắng

Gió ướp thịt da đã mặn mòi

Cây đước, cây bần chân giữ đất

Kinh một, kinh hai rẽ mấy dòng

Cha đi ghe mướn qua thành phố

Chở muối đồng quê đổi lấy tiền

Con học nhấp nhem vần quốc ngữ

Mẹ vẽ I, T trên lá xanh

Lá chuối sắp trên vùng cát mịn

Lằn chữ in sâu tiếng vỡ lòng

Phênh sóng lá khô đan làm giạc

Chiếu lát mùng thô ấm giấc dài

Manh nóp đường xa cha cơ cực

Mẹ hát ngọt bùi con ngủ say

Sương khuya giọt vắn giọt dài

Đất cồn sóng vỗ đêm ngày thở than

Trùng trùng cát đổ sương tan

Lúa mọc lan tràn cây trái xanh tươi

Cố xưa bây giờ mây gió loạn

Cây trái về đâu đất tan tành

Mái lá xườn cây buồn nghiêng ngả

Người dạt phương nào lối cỏ hoang?

Cồn Cù ơi! xa rồi năm tháng

Giặc nước-tình sông đã nghẹn ngào

Sóng bổ Cồn xưa còn vọng mãi

Có tiếng quê hương tuổi ấu thời

Ta đứng bên trời nghe xa xót

Một thuở phù sa đẹp dấu người

Trên đất khai sinh hồn phấn đấu

Giờ đứng nơi nầy thương nhớ mong

(Đất Cồn)

Những láng như Láng Thé, Láng Sắc, láng Chim, Láng cò… Ăn qua Trà Cú là Láng Đôn Xuân. Trong bài hát “Trà Cú Trong Tình Thương Mật Ngọt” viết trong thời gian Nhạc Sĩ Trúc Phương sống tại Ngã Ba, Quận Trà Cú, có đoạn:

Anh lại theo em dzìa Láng Đôn Xuân

Hai mùa ngọt mặn ,

Rửa chân sông cạn ,

Rồi ngơ ngẩn tím bông bần”.

Mùa chướng trơ, đồng khô nắng cháy

Gánh lưng lưng gàu nước chia hai

Bưng ly dừa mát dạ những ai

Thương em quá buổi đường dài’

…………………………..

Ở những vùng giáp biển, cây đước, cây mắm, cây bần, rễ thân tua tủa bám vào đất để giữ đất, bên trong tí nữa là đám ô rô, cóc kèn, ráng, lát thêm chân giữ cho phù sa đổ từ sông Cửu Long từ các nhánh của Sông Tiền, Sông Hậu làm cho thềm lục địa lấn dần ra biển.

Lúc còn nhỏ được má đưa về thăm quê ngoại vào những dịp Tết hoặc hè, tôi thích chạy trên những bãi cát với mấy người anh em cô cậu tìm moi những củ khoai còn sót lại qua mùa vụ, ăn nong nóng dòn dòn và ngọt lịm..Có khi đi đào hang bắt dế đá, hoặc dế cơm. Những chiều ông ngoại hun khói bằng phân cứt trâu phơi khô, bọ rầy bay tứ tung. Bọn tôi thường tìm bắt bọ rầy trên những nhánh sầu đâu hoặc trên những cây đào lộn hột. Ấu trùng của bọ rầy là đuông đất.

Mỗi khi ông ngoại cuốc đất làm rẫy, chúng tôi tha hồ bắt đuông và dế. Loại đuông đất và dế cơm đem rang muối, ăn cơm chan với nước canh rau thì cũng rất bắt miệng. Dế thì chỉ lặt đầu, bẻ càng, còn đuông thì phải ngâm vào nước muối cho đuông nhả đất, sau đó bỏ cái bọng cứt của đuông. Dế và đuông đem rang trong cái chảo với muối. Sau nầy dì Tám của tôi mua thêm đậu phọng nhét vào đít con đuông, con dế đem chiên dòn ăn rất đã miệng. Nói đến đuông phải nhớ đến đuông chà là.

Hồi nhỏ tôi không thích loại nầy vì trông nó to gần bằng ngón chân cái lại ngo ngoe thấy gơm gớm. Nhưng sau nầy khi lớn lên, biết nhậu lai rai rượu đế Xuân Thạnh, thì cái món nầy xem ra độc nhất vô nhị. Loại đuông nầy là những ấu trùng của con kiến dương. Mỗi đọt chà là thường thấy một con. Cây chà là mọc bạt ngàn ở Bến Giá, Long Toàn. Người ta nhìn thấy cây nào mà đọt bị quắp gãy thì chắc ngay là có con đuông ở trong. Cây chà là được chặt ngã và lấy dao đẵn khúc gần ngọn, cột bó lại. Cứ 10 ngọn thành một bó, đem ra chợ bán. Mấy anh chị, bà cô cậu của tôi còn làm thêm cái món khô cá khoai trộn giấm với lá sầu đâu xắt nhỏ, nhậu cũng thấy tới lắm…..

Hồi đó bữa cơm trưa thường khi tôi ăn cơm với ông ngoại ở cái chòi nhỏ ngoài rẫy cất gần bụi tre gai. Ông ngoại ít nói, lại điếc tai nên tôi ít khi nói chuyện với ông mỗi lần được má dắt về ngoại. Khi vừa xuống xe đò vào nhà trong cởi áo ra là chạy liền ra ngoài rẫy. Ông ngoại đang cuốc đất nhìn thấy tôi, ông ngừng tay và nói:

- Cháu mới qua hử….

Rồi lại tiếp tục công việc. Suốt thời thơ ấu, hình như tôi không có chuyện trò gì nhiều với ông, có lẽ vì ông khó nghe mà tôi thì nói quá nhỏ. Lúc đó tôi khoảng mười tuổi……Duy chỉ có một lần ông bị bịnh, má đỡ ông lên và mớm cháo cho ông. Tôi đứng gần trước mặt ngoại. Ông ngoại nhìn tôi và bảo:

- Cháu đấm lưng cho ông, ông mỏi quá.

Tôi hỏi đấm chỗ nào- ông chỉ cho tôi. Tôi đấm hai bên vai ông ngoại. Ông ngoại xoa đầu tôi và nói ông thấy khỏe quá…Sau đó tôi đi ngủ và hứa sẽ làm tiếp khi thức dậy…Nhưng tôi không có dịp nữa, khi chợt tỉnh giấc vì tiếng khóc thút thít của má.

- Cậu ơi, cậu bỏ con đi rồi…

Tất cả họ hàng bên ông, bà ngoại đều ở rải rác trong Quận Cầu Ngang và Long Toàn. Lúc còn nhỏ tôi chỉ biết các cậu mợ, cô dì quanh quẩn gần nhà ông ngoại, còn một số bà con ở xa, tôi chỉ nghe má nhắc tới nhưng chưa bao giờ gặp mặt. Sau nầy khi lớn tôi biết được số tản mát ở xa tận Mé Láng, Cồn Ngao… đa số các cậu, mợ, dì, dượng đều đi theo kháng chiến từ hồi năm 1945. Các cậu ở gần thì sau nầy đi lính Quốc Gia. Tôi nghĩ có lẽ do hoàn cảnh gần đâu thì ảnh hưởng đó, hoặc là ở thế chẳng đặng đừng chăng? Qua cuộc chiến cả bà con đi hai phía người còn người mất.

Sau năm 1975 thì những người bà con bên ngoại đi theo bên ngoài thì làm chức nầy chức nọ trong nhà nước ”Cách Mạng” còn những người theo bên trong thì khăn gói vào tù ”Cải tạo”. Cho dù bên nào. Cho dù bên thắng bên bại…họ hàng vẫn tìm đến nhau không có động lực chánh trị nào đẩy xa được tình quyến thuộc.

Quê Nội

còn tiếp

Huỳnh tâm Hoài

July 2021