51

Zuid-Afrika

 Ik ben in een land waar sinds 1949 de politiek van “Apartheid” regeert. Vanaf 1960 ontstaat onder leiding van Mandela georganiseerd verzet tegen de regering en er doen zich herhaaldelijk ernstige incidenten voor. Het is herfst 1962 en zo langzamerhand is de conflictsituatie op een kookpunt geraakt. In het normale dagelijkse leven in Durban is er op straat nog weinig van te merken. De scheiding tussen de rassen is echter totaal en aan overtreders worden zware straffen uitgedeeld.

De politiek van “Apartheid”, helaas één van de weinige Nederlandse woorden waarvan de gehele wereld de betekenis kent, is natuurlijk schrijnend onrechtvaardig en wanneer je zo recentelijk uit een vrij democratisch land deze situatie instapt, overvalt je een gevoel van beklemming. 

Sinds de stichting van de Kaapkolonie in 1652, dus nog voor die van Nieuw-Amsterdam, zijn de inheemsen altijd gebruikt als goedkope arbeidskrachten en van integratie is nooit echt sprake geweest. Daar is in de moderne tijd natuurlijk geen excuus meer voor te vinden. Je kunt alleen zeggen dat toen de inheemse culturen door de Europeanen als minderwaardig werden gezien en als zodanig werden behandeld. De Europese mogendheden beschikten over economische en militaire middelen, die op alle niveaus superieur waren. Holland was destijds een machtige natie en had een basis nodig in Zuid-Afrika om de schepen van de VOC van verse groenten te kunnen voorzien voor de lange en gevaarlijke overtocht over de Indische Oceaan naar Oost-Indië en dus werd de Kaapkolonie gesticht, voordat de Engelsen op hetzelfde idee zouden komen. Dat ging zo in die tijd. 

De verdere en latere ontwikkelingen in dit gebied zijn interessant, omdat ze laten zien hoe de vrijheids- en onafhankelijkheidsdrang van de kolonisten, tezamen met een rotsvaste Calvinistische levensovertuiging, hebben geleid tot het ontstaan van twee onafhankelijke republieken, Oranje Vrijstaat en Transvaal, na de befaamde “Grote Trek” van 1834 tot 1846. Twee republieken met een eigen nationaliteitsgevoel en het Afrikaans (Nederlands) als moedertaal. Zij zagen zich niet langer als kolonisten van dat verre en kleine Nederland. Voor hen waren hun onafhankelijke republieken het Vaderland geworden. Bij de strijd om deze nieuwe grondgebieden vielen de slachtoffers, die later als nationale helden vereerd zouden worden. Piet Retief werd tijdens onderhandelingen met de Xhosa stam vermoord in 1838 en in een beslissende slag bij de Bloetrivier in hetzelfde jaar werden de Zoeloes verslagen door de Boers onder leiding van Andries Pretorius. 

Na het ontdekken van enorme goud- en diamantreserves in de onafhankelijke Boeren republieken werd het de Britse expansiedrift te machtig en werd door Groot-Brittannië een aanleiding gezocht om deze gebieden in te lijven bij het Empire. Bij de Boerenoorlogen die hierop volgden, leden zowel de Boers als de Britten enorme verliezen. De oorlogen die drie jaar duurden, konden ten slotte alleen door de Britten gewonnen worden, nadat een enorme legermacht was gemobiliseerd uit alle delen van het Britse Empire. Het paradoxale van deze kwestie is, dat ondanks de nederlaag van de Boeren republieken, het Afrikaanse nationalisme zodanig was aangewakkerd dat het Afrikaans als taal behouden bleef en de blanke verliezers uiteindelijk de overhand kregen in de regering van Zuid-Afrika. Het was het Vaderland dat zij hadden verkregen na een roemrijke strijd tegen hun Europese tegenstanders. Natuurlijk zou op den duur de mogelijkheid, dat een blanke minderheid van enige miljoenen de wet zou kunnen blijven voorschrijven aan de zwarte meerderheid op de proef worden gesteld en leek de “Apartheidspolitiek” op langere termijn ten dode opgeschreven. Dat was al duidelijk te onderkennen ten tijde van mijn bezoeken aan Zuid-Afrika tussen 1960 en 1964, maar het zou ten slotte tot 1994 duren voordat Nelson Mandela werd uitgeroepen tot de eerste zwarte president van Zuid-Afrika.

52

Index