Embedded Files
Japan
Japan. Wat wist ik van dit land? Madame Butterfly, Pinkerton, Pucini, kamikazes, Samurais, Hiroshima en Nagasaki, judo, kimono´s, Decima. Opnieuw een ontmoeting met het onbekende.
Vijf dagen na vertrek uit Hongkong lopen we de haven van Yokohama binnen. Yokohama is de voorhaven van Tokio op het eiland Honshu. Eeuwenlang wist Japan zich buiten de Europese kolonisatie en expansiedrang te houden door zich min of meer van de buitenwereld te isoleren. In oorsprong is het een agrarisch land met weinig eigen delfstoffen. Vier vijfde van het land wordt ingenomen door hoogvlakten en bergketens. De modernisatie van het land begon omstreeks 1850, toen Japanse wetenschappers de westerse technieken begonnen te bestuderen en in zeer korte tijd werd het land een voorbeeld van technische en commerciële ontwikkeling voor niet-westerse landen.
Vooral door het gebrek aan grondstoffen namen gelijktijdig ook de imperialistische ambities van Japan toe, hetgeen tot conflicten leidde met China, de Sowjet Unie en Korea. De Eerste Wereldoorlog in Europa gaf Japan de gelegenheid haar expansiedrang nog verder op te voeren, min of meer getolereerd door de westerse mogendheden, geïntimideerd door de militaire en economische kracht van Japan als leidende natie in het Verre Oosten.
Japan bleef echter altijd innerlijk verdeeld tussen haar Aziatische achtergrond en de opdringende westerse industrialisatie en modernisering. Het nationalisme, gepaard aan de noodzaak om grondstoffen te importeren van buitenaf, leidde uiteindelijk tot de omstandigheden voor de aanval op Pearl Harbor en het begin van de Tweede Wereldoorlog, waarvan we de afloop kennen. MacArthur kreeg de vrije hand en introduceerde na de Japanse nederlaag een democratisch politiek systeem geschoeid op een Amerikaanse leest.
De oorlog was dus al ruim 15 jaar afgelopen, toen ik voor het eerst met de Tjisadane in Japan aankwam en het land was alweer druk op weg om een toonaangevende rol te spelen in de wereld. Na hun nederlaag hadden ze zich snel geschikt naar de wensen van hun nieuwe meesters en de Amerikanen hielden nog steeds een flinke vinger in de pap door het handhaven van een militaire bezetting en blijvende militaire vestigingen in Yokosuka en andere plaatsen.
Oppervlakkig gezien leek de Amerikaanse en westerse invloed enorm, vooral in de grote steden Tokio, Osaka, Yokohama en Kobe, maar al gauw werd het me duidelijk dat de Japanner zijn eigen cultuur en tradities heel handig wist te bewaren en dat de westerse methodiek en techniek alleen werd overgenomen als dit economisch voordeel bracht.
De komende jaren zou ik Japan vele malen bezoeken en de gelegenheid krijgen met de bevolking in contact te komen, zowel op het platteland als in de grote steden. Met de Straat Malakka werden vele bestemmingen in Japan aangedaan, zoals Niigata, Shimonoseki, Moji, Kochi, Hakodate op Hokaido, Yokohama, Kobe en Osaka.
Ik deed zelfs mijn best om zo snel mogelijk wat Japans te leren. Dat deed ik meestal aan de hand van eenvoudige Amerikaanse leerboekjes bestemd voor de Amerikaanse militairen in Japan en waarmee je met een beetje goede wil wel voldoende vocabulaire kon opbouwen om in combinatie met Engels een redelijk niveau van communicatie te bewerkstelligen, wat vaak tot verrassende situaties kon leiden.
Japan bleek een gezellig land te zijn, waar je je als buitenlander, ondanks de cultuurverschillen, al snel thuis ging voelen. In de opiniepeilingen aan boord kwam Japan altijd als eerste uit de bus als voorkeursbestemming. Dit had natuurlijk veel te maken met de spreekwoordelijke schoonheid en elegantie van het Japanse vrouwelijk schoon.
Het stamcafé van de KJCPL in Yokohama was de Checker´s Club. Foto´s van de RIL-schepen en groepsfoto´s van bemanningen hingen daar aan de wand, tezamen met foto´s van de feesten die daar hadden plaats gevonden. Je werd altijd heel hartelijk begroet door de Mamasan, die daarop instructies aan de dames gaf hoe wij verzorgd en bediend moesten worden. De dames waren gekleed in de traditionele kleurrijke kimono´s en schuifelden rond op hun houten Ketas (een soort sandaal). Een hoogtepunt was het gezamenlijk dansen en zingen van de “Tankabushi”. De dans moest het oogsten van het graan op het platteland uitbeelden en we leerden snel de tekst en de dans van onze bevallige gastvrouwen. De lompe Hollanders maakten er het beste van en de hilariteit onder de Japanners was altijd enorm. Vrouwen van officieren die zo nu en dan een reis met hun echtgenoten meemaakten, waren ook van harte welkom in de Checker´s Club en werden loyaal geaccepteerd door de Japanse dames. Aan de lange bar werden de laatste nieuwtjes uitgewisseld over de vloot en gebeurtenissen in Japan. De drank vloeide natuurlijk rijkelijk; vooral Kirim-bier en whisky (of Ierse whiskey) en er werd in die tijd flink gerookt.
De Checker´s was eigenlijk niet meer dan een eerste aanlegplaats en meestal werd later de uitgaansavond elders voortgezet. Op straat was het altijd druk en veilig en de bars en restaurants waren gezellig verlicht met lampions. In de hoofdstraat van Yokohama bevond zich de Peanuts Club, waar soms twee bands gelijktijdig speelden, zo enorm groot was de plaats. Rock & Roll op z´n Japans. Met de Engelse tekst werd het niet zo nauw genomen. Het bleef Japans klinken. Het leek wat vreemd en bijna ongepast, die opdringerige Amerikaanse cultuur. Dit vond vooral plaats daar waar de Amerikanen over een basis beschikten en in de grote steden. Op het platteland en in de dorpen en kleinere steden hield de Japanse traditie goed stand. Kabuki en de thee ceremonies bleven een grote rol spelen.
Anton Geesink was als eerste buitenlander judo kampioen alle categoriën geworden in het Mekka van de Japanse judocultuur, de Kodokan in Tokio.
Dit tot grote schaamte en vernedering van de gehele Japanse natie. Als de Elfstedentocht gewonnen zou worden door een Congolees, dan zou een vergelijkbare situatie in Nederland kunnen ontstaan. Gesinko was nu een soort huishoudwoord geworden in Japan en als een Japanner hoorde dat je uit Nederland kwam, werd er onmiddellijk Gesinko geroepen. Over promotie gesproken. Ik scheen een zekere gelijkenis met Kennedy te hebben en ik werd soms met “Kennedy-san” aangesproken.
Kortom, het was een veelheid van nieuwe indrukken die om plaats vroegen in je beleving van deze nieuwe wereld. Op de langere oversteken kreeg je tijd om over het een en ander na te denken.
Vaak stond ik dan ´s nachts op de brug, alleen of een praatje makend met de stuurman van de wacht. Soms was de zee rustig en vlak als een spiegel en hoorde je alleen het geluid van de boeggolf en het verstikte gedreun van de machinekamer en de schroefas van ver beneden. Het schip ploegde zich een weg door de donkere massa voor ons, waar hemel en zee aaneengesmeed leken.
Het ochtendgloren was dan een magisch spektakel, wanneer de scheiding tussen water en lucht zich weer geleidelijk begon af te tekenen. Het was altijd geruststellend om weer een nieuwe dag te zien ontstaan. Een dag die voorbij was, kwam nooit meer terug en zulke gedachten gaven dan weer aanleiding voor verdere bespiegelingen en gesprekken. Het leek of de tijd toen langzamer verliep dan nu en dat kwam misschien door de intense beleving van ieder moment.
Vanaf Yokohama nam ik een trein naar Tokio om een indruk te krijgen van deze wereldstad. De Ginza is hèt winkel- en amusementscentrum van Tokio; een brede winkelstraat geflankeerd door hoge gebouwen van tientallen verdiepingen met neon reclames van enorme afmetingen, enigszins te vergelijken met Times Square in New York.
Langzaam maar zeker beginnen alle wereldsteden op elkaar te lijken; de hotels, de gebouwen, het amusement. Alleen de gezichten van de mensen op straat zijn niet zo eenvoudig te veranderen, maar ook hun kleding begint een zekere internationale uniformiteit te vertonen. Het globaliseringsproces is ingezet. De Amerikaanse invloed is groot. Amerika, King of Marketing. Als een stoomwals raast de Amerikaanse invloed over de wereld. Niets is er tegen bestand. Andere culturen worden opgeslokt of opzij geduwd. Het is de moderne wereld van consumptie die zich aandient, ongenuanceerd, direct, schaamteloos. Economische groei en expansie, gebaseerd op een vrije markt en marktprincipes, ambities en succes. Geld en macht.
De socialistische en communistische ideologiën spartelen nog wat tegen (en hoe), maar uiteindelijk blijken ook zij ten dode opgeschreven.
Het kapitalistische systeem bewijst keer op keer haar capaciteit om iedere andere ideologie te neutraliseren en te annuleren. Tegen dit geweld schijnt niets opgewassen en we doen er allen gewild of ongewild aan mee. Binnen het systeem is het individu een zekere vrijheid gegund, maar waag het niet je daar buiten te begeven. Het is een evolutieproces dat zich manifesteert op deze wijze, op deze plaats en in deze tijd.
Ik stijg met een lift naar de top van de Tokio Tower, net iets hoger dan de Eifeltoren. Tokio ligt aan mijn voeten, oneindig als een grote lichtgevende vlek; opnieuw tot leven gebracht na de bijna totale vernietiging in 1945. De houten huizen brandden als fakkels tijdens de bombardementen van de Amerikaanse luchtmacht. De namen van Nagasaki en Hiroshima doemen als boze schimmen in mijn gedachten op. Het is nog maar 15 jaar geleden, maar de littekens aan de oppervlakte zijn aan het verdwijnen. Zelfs de miljoenen slachtoffers lijken te zijn vergeten. Een interessant studieobject voor latere generaties.
Na ruim tien dagen vertrekken we uit Yokohama met nieuwe passagiers en verse lading voor Zuid-Afrika en Zuid-Amerika via Hongkong en Singapore.
Voor aankomst Singapore ontvang ik een telegram: “Bij aankomst Singapore melden bij Inspectie RH voor aanmonsteren Stanvac Sunda”. Ik heb negen maanden aan boord van de Tjisadane doorgebracht en word nu kennelijk in staat geacht de verantwoordelijkheid voor de radiodienst alleen te kunnen dragen.
Page updated
Google Sites
Report abuse