VĂN HỌC NGHỆ THUẬT Liên Mạng

vhnt, số 325

28 August 1997

Ði Qua Chiều Tôi 

Góc đường quen đợi bừng sáng - em qua
Tà áo gió trắng hồng khung phố nhớ
Mây thả tóc cây si thề nghẹt thở
Nắng hanh chìm trong bóng nắng mong manh

Bắt gặp trộm nhìn, hai tai bừng đỏ
Quay mặt ngẩn ngơ, chiều sóng sánh nỗi niềm câm

Phố Khuya

làm sao về được mùa đông
mùa thu cây cầu đã gãy
thôi dành ru lòng mình vậy
vờ như mùa đông đã về

Chổi khuya khua khô phố vắng
Heo may lành lạnh giấc trăng
Rúc rích sao đêm đùa gió
Lao xao thở đỏ lá bàng

phố cũ - đêm đông,
trở mình ngái ngủ
như người tình xích lại mái đầu mơ
sương khuya mong manh mờ căn gác nhỏ
như tóc xoã buông xòa,
mờ gối, giấc tôi mơ

Nhớ Hà Nội, 7/97

Ðinh Thang

Chiều Nay Mưa Lại Nhớ

Chiều nghiêng nắng đưa hồn về chốn cũ
áo học trò trong trắng vội dần phai
đếm một giây là thêm những hình hài
đời viễn xứ trôi theo từng giấc mộng...

Từ lá nội đến giọt mưa lạc lối
lá vẫn xanh và mưa vẫn hoài trong
tháng ngày qua vẫn ôm ấp mộng lành
đời đổi mới giọt mưa về với lá

đồng nội xưa lá xôn xao trước ngõ
hạt mưa buồn trên đất mới mong manh
nhớ thuở xưa lá mưa chưa dám ngỏ
lén nhìn nhau mưa lá ngỡ vô tình

Chiều nay xuống mưa đang buồn ngoái cổ
bên ấy giờ này lá có nhớ mưa không???
bụi đường xa mưa dõi về đất tổ
một ngày về cho thoả những ước mong.

Kiều Lệ

Lá Me Xưa

Em nhớ chăng con đường xưa phố cũ
Hàng me già rụng lá những chiều mưa
Nắng lưa thưa vẽ buồn trên lá rũ
Dòng thời gian cuống quít đã mấy mùa

Ðường Tú Xương một thời tên tiếc nuối
Ngồi bên nhau đập muỗi thế là vui
Áo trắng xưa tóc thề vai nghiêng suối
Ngỡ giòng đời êm ã bờ vai xuôi

Sài gòn ơi!  những chiều mưa, sáng nắng
Ðèn hẹn hò mờ rọi vết chân hoang
Rọi nụ hôn len lén ngoài sân vắng
Tim cũng mềm giấc ngủ mộng thiên đàng

Ta dạo đó bình yên đời một thoáng
Thật hiền hòa êm ả chẳng tính toan
Ai ước mơ chạy theo đời hỗn loạn
Ai âm thầm ôm ấp mái tranh vàng

Những cuộc đời  rồi đèn xanh, đèn đỏ
Ánh đèn vàng lặng lẽ ở riêng ta
Chuyện ngày xưa lập loè trong nỗi nhớ
Bước buồn lay phiêu bạc kẻ không nhà

Màu xanh đỏ người quen xưa đã mất
Màu Bến Thành thoi thóp cõi hoang vu
Ở nơi đây thế kỷ nào quen mặt
Ðường về quê bằng nỗi nhớ xa mù

Lá me xưa xếp dài trong cát bụi
Lá me giờ xanh thẩm chuyện ngày xưa?
Em nơi đâu có còn chăng tiếc nuối
Tôi đi tìm xa lạ những thẹn thùa

Dấu bình yên vỡ tan trời mưa đổ
Một hạt bùn đọng lại giữa tim tôi
Nghe cay cay giòng sông xuôi mấy độ
Ngày lụn tàn bóng nhỏ một cuộc đời

Lá me ơi!  Lá me ơi!  chan chứa
Sài gòn ơi!  Sài gòn ơi!  năm xưa
Gió lung linh lá bay thời nào nữa
Thời không về chiếc lá những ngày mưa

Hàn Trân

Khúc Ca Người Gieo Hạt

Anh gieo hạt vào trong lòng đất
Hồi hộp chờ mong hạt nhỏ nảy mầm
Trồng nhiều lắm nhưng mọc lên ít lắm
Ðược vài cây anh đã lấy làm mừng

Người đời cười anh, họ cứ cười anh
Nào họ biết anh gieo mầm hạnh phúc
Nếu nó mọc lên sẽ nở hoa đời
"Dòng dư lệ" sẽ trở thành hoa cúc
Tiếng hát này giăng cánh biển khơi

Trời lạnh lắm nhưng đến ngày ấm áp
Gió se lòng rồi cũng mát lòng nhau
Cơn mưa lạnh sẽ đến ngày hữu ích
Bão táp qua rồi trời lại đẹp hơn

Ðiều Kỳ Diệu Trong Sương Mù

Trong màn sương mờ ảo sớm mai này
Dòng sông thức lặng lờ con đò nhỏ
Chiếc cầu kia mang hơi ấm lấp đi
Mặt trời thức trong mây rồi dần đỏ
Phút diệu kỳ trời đất giao hoan
Và thành phố vẫn âm thầm nhịp sống
Ngày chưa sang đêm lưu luyến chưa tàn
Và khoảnh khắc trong lòng anh nổi sóng
Ðiều kỳ diệu này cho bởi em thôi
Và bỗng chốc anh thành người hạnh phúc
Tâm hồn mình anh thả gió mây trôi

Trần Minh Hiền

Khi Xa Ðời Tôi Xa Luôn Tôi

gửi xuân mỹ PA

khi xa đời tôi xa rất xa
xa hơn sông núi lẫn quê nhà
xa hơn biển rộng cùng trời lộng
xa tít không cùng xa mênh mang

khi xa đời tôi thêm kinh qua
thêm bao nỗi nhớ lẫn nỗi buồn
thêm lên khổ ải đầy hung bạo
thêm nỗi tận cùng tôi đơn côi

khi xa đời em cũng xa tôi
xa như kinh tuyến chẳng đường về
xa như vô cực cùng vô vọng
xa ngát muôn trùng bao không trung

khi xa đời tôi xa luôn tôi
xa như chốn cũ bỗng hiện về
xa như cha mẹ ngồi đâu đó
xa đến gục đầu tôi rưng rưng

thôi tôi còn thân tôi đơn côi
thân như gió núi bỗng quên mình
trái tim còn nóng hồn cô quạnh
bóp nghẹt đường tim tôi chế t trân

nguyễn đăng tuấn

Thơ Tôi

Trong cõi không gian cyber này
Yên tĩnh làm sao
Tôi đang đi, đang bềnh bồng
như người phi hành  trong vùng không trọng lực
Thơ tôi chắc phải buồn
Vì không còn ga xép
Nhưng lòng tôi đầy ấp
Những nỗi ngọt ngào cô đơn
Ừ thì tôi đi đây
Những vì sao thầm lặng
Những triệu triệu mảnh đời
Hoen màu lệ úa

Khi thơ tôi được bay lên
Không còn nơi nương ẫn
Hãy mang dùm tôi trái tim
Hãy khóc dùm nỗi buồn của tôi
Hãy vui dùm hạnh phúc của tôi
Hãy vì tôi mà yêu dấu

Xin hãy vì tuổi thơ của tôi
Yêu thương tuổi thơ con cháu
Xin hãy vì tuổi trẻ của tôi
Gìn giữ hai người sum họp
Xin hãy vì những ngày lưu vong của tôi
Ðốt lên bếp lửa 

Khi thơ tôi thao thức hằng đêm
Tôi cúi đầu trên màn ảnh
Mắt mõi mệt làm sao
Tiếng gõ dội vào buồng tim buồng phổi
Tôi chỉ cầu xin tiếng thầm thì
Như những lời cầu nguyện 

Trần Hoài Thư

3/11/96

Rồi Có Hôm Nào

Rồi một ngày kia em sẽ đi
Bỏ lại khung viên một chút gì
Dáng Phượng buồn hiu màu máu đỏ
Ghế đá sân trường buổi học thi

Ta kẻ tình si mãi ngu ngơ
Ðạp xe theo gót em rồi mơ
Thấy dáng em cười trong nắng ấm
Tóc bay theo gió mãnh như tơ

Em vẫn hồn nhiên như sơn ca
Dệt mộng tương lai đầy lá hoa
Nào hay có kẻ vì em lụy
Bão tố ngòai trời hay trong ta?

Rồi có hôm nào em trở lại
Thăm ngôi trường cũ nhớ người xưa
Xin gởi theo mây chiều ánh mắt
Nụ cười hoa nở gió xin đưa

Lê Thanh Hà

Toan Tính

Ngày đi qua ngày
bận rộn
những lá thư trân trọng
tờ resume thẳng hàng
lề trắng
như cuộc đời
lạnh

Ngày đi qua ngày
benefits
salary
tính toán thầm thì
trong màu đen
u ám
trời mưa
cuối hạ
nhìn

Ngày đi qua ngày
em đi qua đường
con mắt không thánh thiện
nhìn
dưới cổ
vì
mặt không quen
em
đêm
về đâu?

Ngày đi qua ngày
khuya
sương rơi
từ khoé mắt
bầu trời
lặng

(đừng ngẫng mặt thằng tôi
hãy nhìn xuống, nhìn xuống tận cùng đáy vực)

trần thái vân

LÚA THẦN NÔNG, MỘT DÒNG ÐỜI

(Phần I)       

Thời tiết tháng ba oi bức.  Những đám mây đen cứ vần vũ.  Vạn vật như chìm vào cái khô cằn, nóng bức của khí hậu vùng nhiệt đới vào mùa nắng.  Mùa nắng là mùa của chuẩn bị cho mọi vụ mùa.  Người nông dân, kẻ cày người bừa, kẻ đốt đất, đốt đồng người săm soi lại những hạt lúa giống để sẵn sàng cho một vụ lúa mùa, lúa nổi vì tháng ba là tháng sạ tỉa, mùa màng như trong ca dao tục ngữ có nhắc:  "Tháng tám mạ trà, tháng ba mạ thóc".

Trong cái rạo rực giao mùa, những hạt lúa giống cũng chuyện trò, tâm sự về nắng, về mưa, về thân phận, về hành trình, về thăng trầm, về còn mất, về vui buồn trong những đổi dời của dòng đời.  Với mỗi loài, mỗi loại có mỗi cảnh đời.  Cây lúa cũng không sao vượt thoát được định luật sinh hóa, đào thải của vũ trụ, của thời gian.

Nghe trời gầm, trời chuyển, hạt lúa giống cũng chuyển, cũng rùng mình, cựa quậy.  Hạt lúa giống Thần nông vui cái vui của người trẻ.  Hạt lúa mùa, lúa nổi dàu dàu nỗi lòng của người cũ, người xưa.  Hai loại giống, hai mùa màng, hai thế hệ, hai thời đại, hai cách sống khác nhau, hai tuổi đời khác nhau nhưng có cùng số phận, có cùng những thăng trầm, có cùng bến đến trong dòng đời với đủ gia vị vui buồn, cơ cực của một mảnh đời, một kiếp sống dù là lúa thần nông hay lúa mùa, lúa nổi.  Ðôi khi, trong góc bồ một mình, trầm tư, suy nghĩ về sự biến hóa, đổi thay, những hạt lúa mùa muốn nói lên tâm sự của mình nhưng có còn ai là tri kỷ, tri âm để gởi gấm đôi điều.  Thôi thì đành vậy, chỉ biết tự sự với mình, chỉ biết nói với riêng mình và giữ lại trong lòng cho bây giờ, cho muôn đời về những bí mật của một loài lúa, mà đôi lúc vì cuộc sống cứ chạy về phía trước, người đời cũng dễ lãng quên những hạt lúa mùa với những tên gọi thân thương một thời như Nàng tây, Thâm đưng, Nàng thơm, Ba bụi, Ðuôi trâu, Nàng keo, Tàu binh, Móng  chim, Nàng quớt, Trắng lùn, Trắng lựa, vân vân...

Các bạn ơi!  Ðó là dòng đời, đó là sự hẩm hiu của tổ tiên chúng tôi, những giống lúa mùa, lúa nổi.  Còn chúng tôi đây là lúa Thần nông, là lúa ngắn ngày, là kẻ hậu sinh, là những loài lai tạo từ nhiều giống lúa, xin có đôi dòng tâm tình về một dòng đời, về một kiếp sống dù là kiếp sống của đời cây lúa.  Khi những hạt lúa giống được rút sạch, bỏ vào bao, buộc miệng, ngâm nước một đêm, rồi người nông dân vớt lên giặt giũ thật sạch chất bùn, chất chua, đem đi ủ mầm.  Những mọng lúa nứt nanh đều rang, trắng hếu.  Thường thường theo kinh nghiệm, lúa giống ủ mọng một đêm, cây giống sẽ lên rất mạnh.  Nếu ủ hai đêm, mọng ra dài quá, hạt giống sẽ yếu, vì khi mọng ra dài, rễ khó bám vào đất.  Những thửa ruộng được dọn rong sạch sẻ, được bò trâu hoặc máy xới trục đôi ba bận rồi trang bằng mặt.  Người nông dân phải mất nhiều công, nhiều sức để đánh những đường nước chánh, vẹt những đường nước phụ, làm thế nào cho các trũng nước rút thật khô ráo, lúa giống mới lên đều được.

Vì lúa giống mà nằm dưới những vũng còn nước, mọng sẽ bị con rệp nước cắn, hạt giống sẽ hư, thối, không đâm rễ vào đất, lúa sẽ thưa, không đều vì hao hớt.

Các bạn ơi!  Cuộc đời chúng tôi được bắt đầu từ đấy, từ những hạt lúa giống nảy mầm, ra mộng.  Rồi người nông dân, họ cắm rò, cắm lối vừa với tầm tay của những người thợ chuyên nghiệp để những nắm lúa giống từ tay họ có thể được rãi đều trên mặt ruộng theo lối đi của họ.  Họ mang trước ngực thúng lúa giống với sợi dây làm quai, choàng ngang vai qua cổ.  Tay trái giữ hờ lấy thúng.  Tay mặt họ bốc từng nắm lúa giống, đi chầm chậm, bước đều và hất tung những nắm lúa từ phải sang trái một cách nhà nghề, nghĩa là không dày, mà cũng không thưa.  Thoát ra khỏi bàn tay thô kệch của những nhà nông rành nghề, chúng tôi, mỗi đứa được họ dành cho một chỗ nằm trên mặt bùn, mặt đất với diện tích không hơn hạt lúa.  Lũ chúng tôi, theo luật sinh tồn, mỗi đứa tự cựa mình bám rễ vào mặt đất.  Nếu không tự tìm cho mình một đời sống có nghĩa là tự sát, tự mời mọc con rệp nước cắn mọng, tự đưa thân cho cò dẵm đạp, cho cua, cho ốc nhọn đít ăn tươi nuốt sống.  Vì lẽ sinh tồn, chúng tôi phải vượt qua những giây phút lạnh lẽo nơi bùn lầy này trong muôn ngàn khó khăn và có lẽ trong vũ trụ này chưa có loại hạt giống nào mạnh bằng hạt lúa.  Không biết có phải vì được người đời gọi là " hạt ngọc của TRỜI ", nên hạt lúa có sức mạnh vô địch chăng?

Các bạn ơi!  Bắt đầu cái đêm đầu tiên nằm trên cánh đồng vừa sạ xong còn ướt bùn, còn nghe róc rách đó đây tiếng cá rô, cá lóc mắc cạn đang rọt rẹt lóc bừa lên mình chúng tôi để xuống đường nước chánh, hầu tìm mọi cách thoát ra ngoài kinh, ngoài rạch, chúng tôi đã cố ghim được cái rễ duy nhất vào bùn, vào thế giới mới của mình.  Ngay sáng hôm sau, thân thể hạt lúa giống đã nằm im dưới mặt đất, khuất dạng, chỉ có chi chít những mũi kim nhỏ lú lên khỏi mặt đất bùn khoảng nửa phân.  Nằm dưới bùn, chúng tôi nghe tiếng nói chuyện vui cười của những nhà nông đi trên bờ bi ngắm ngắm, nhìn nhìn với gương mặt vui vui, vì vừa trải qua những ngày cực nhọc, lo lắng, mệt mỏi cho mùa sạ lúa.  Chúng tôi cũng nghe tiếng nhóc nhen, tiếng nhái, tiếng dế trụi, và cả những tiếng chim đi ăn đêm về ngang buông ra những tiếng kêu như to nhỏ về một cuộc lữ hành nào đó ở vườn tre, đám tràm, đám trâm bầu về hướng biệt ngàn.  Nghĩ lại thân phận mình, cuộc sống thời hiện đại, cũng phải cố chạy đua với thời gian vì có lẽ cuộc sống của một đời cây lúa ngắn ngủi hơn bất cứ loài cây cỏ nào.  Do đó, không thể chần chừ, chúng tôi cố vượt lên khỏi mặt đất càng nhanh càng tốt.  Và quả nhiên, sau ba ngày ba đêm, chúng tôi đã biến màu đất ruộng xạm đen vì bùn trở thành màu xanh của những thân lúa non với một đọt vừa mở ra bẹ lá nhỏ xíu.  Chúng tôi ra mọng cùng một lúc, được sạ xuống ruộng cùng một thời điểm và vượt lên khỏi mặt đất cũng cùng một hoàn cảnh.  Không đứa nào chậm chân được vì chúng tôi biết chúng tôi phải sinh trưởng theo một trình tự mà tạo hóa đã chọn sẵn, không thể nhanh hơn mà cũng không thể trễ hơn.

Khi kinh nghiệm đến độ già dặn, người nông dân, bằng mọi cách họ ngăn ngừa cỏ lấn áp chúng tôi.  Những luồng nước, mới cách nay mấy hôm được bơm ra không còn một vũng, nay lại trở lại tráng đầy mặt ruộng.  Chúng tôi còn quá yếu ớt, quá mong manh nhưng cũng cố ngoi lên, ngoi lên theo mực nước.  Ðứa nào đứa nấy ốm tong, ốm teo như sợi chỉ, như cọng rong phất phơ theo làn gió thổi là đà trên đầu, trên mặt nước.  Dịp này cũng mang tới cho chúng tôi nhiều thảm họa.  Nào là cua kẹp, nào là cá lội, cá quẩy làm chúng tôi chưa kịp bắt rễ sâu xuống đất phải nổi lềnh bềnh, vất vưởng theo gió trôi giạt về bờ bi phía dưới gió, dồn đống trông thảm hại.  Biết làm sao hơn, khi cuộc sống của chúng tôi là cuộc sống vội, sống vàng, sống mà không kịp lớn là phải bị nhận nước, nhận bùn.  Nếu không hụp lặn như vậy, thì thôi đủ loại cỏ rượt đuổi, lấn chiếm, có nước chủ ruộng ngồi đó mà rầu, mà khổ vì mùa màng thất bát.  Ðặc biệt, giống cỏ có dáng dấp giống hệt chúng tôi, được gọi là cỏ gạo, tăng trưởng nhanh như chỗ không người.  Nông dân chuyên nghiệp phân biệt giữa cỏ gạo và lúa rất dễ dàng.  Còn người nào không có dịp sống với đồng ruộng hoặc lâu lâu mới ghé lại đám lúa một lần thì coi như nhìn lúa và cỏ gạo không khác nhau bao nhiêu.  Nếu có cơ hội nào đó,  hoặc dịp may mắn nào đó, mà được họ bước xuống ruộng và nhờ họ nhổ dùm vài bụi cỏ gạo, chắc chắn một trăm phần trăm là họ sẽ nhổ cả cỏ lẫn lúa là một cái gì tự nhiên như đi dạo, đi chơi, mà họ không thể nghĩ mình sao lại vô tình đến vậy.  Thật ra, gốc của cây lúa có màu xanh, hơi dẹp, còn gốc cỏ gạo màu trắng, tròn và lá cỏ gạo lại nhỏ bề ngang, dáng giống giống lá sã.

Các bạn ơi!  Sang tới ngày thứ năm, kể từ ngày được nằm dưới bùn đêm đầu tiên, chúng tôi được nhà nông rãi cho một ít phân lạnh, những hạt phân hóa học này bóng lưởng, tan nhanh trong nước như muối bỏ biển.  Thế nhưng, cũng đỡ khổ, dù nguyên diện tích đất ruộng trung bình một công tầm cắt, nghĩa là hơn một ngàn thước vuông của đơn vị đo lường mà loài người tự qui định, chúng tôi được năm ký phân hóa học này.  Tính ra mỗi gốc lúa được vài hạt phân là nhiều.  Nước thì vẫn lai láng, chúng tôi sặc lên sặc xuống gần chết, nhưng vẫn phải gượng dậy như người đau nặng mới mạnh.  Khi thời gian và mực nước đủ sức làm cho cỏ không mọc được, người nông dân từ từ rút bộng để tháo nước ra, cho chúng tôi hít thở, gượng gạo đứng ngồi cho quen những ngày thơ ấu này.  Từ những thân lúa như cọng chỉ, có chút phân, mực nước lấp xấp, chúng tôi xanh rì trở lại không mấy hồi.  Cả một cánh đồng đến ngày thứ mười, kể từ ngày xuống giống, những vạt lúa mới sạ mấy ngày trước đây trở thành những đám mạ xanh lặt lià, lượt ngọn, vờn vờn theo từng cơn gió lướt qua cánh đồng lúa bao la, bạt ngàn chạy tuốt đến tận chân trời về phía xa xa.

Mà khổ nỗi, các bạn ạ!  Tạo hóa đã sanh ra cây lúa, lại sanh thêm cỏ, sanh thêm muôn loại côn trùng, sâu bọ.  Dĩ nhiên, thân phận cây lúa là thân phận của một loài ngủ cốc yếu ớt so với cỏ, với sâu rầy, với mọi thứ côn trùng lân láng.  Cây lúa chúng tôi không một chút tị hiềm, nhỏ nhoi, ích kỷ.  Vì như các bạn, dù khó tánh đến đâu, cũng phải công nhận rằng cây lúa có mặt trên những cánh đồng là vì loài người, vì đời sống của con người, vì miếng cơm manh áo của các bạn.  Chúng tôi hiện hữu trong trần đời này chỉ với mục đích duy nhứt đó, không hơn không kém, một mục đích mà nghĩ cho cùng chẳng khác nào là một cứu cánh, một sứ mạng của đời tôi:  sứ mạng nuôi sống loài người.  Thành ra chúng tôi đâu có tị hiềm, bon chen với các loài cỏ, loài sâu rầy để làm gì.  Chỉ có các loài cỏ và sâu rầy là tấn công, lấn áp, bắt nạt, đục khoét, cắn ngọn, cắn đọt chúng tôi mà thôi.  Chúng tôi bao giờ cũng chỉ là nạn nhân của mọi biến động, từ mưa bão đến nắng hạn, từ ruộng sâu đến ruộng cạn, từ đất cũ khô cằn đến đất phèn đất chua, từ nước kém đến nước rong, từ ốc cua đến chim chóc như cò, như vạc, từ sâu keo, sâu lá, sâu ống, rầy nâu, đến bịnh tiêm, bịnh đạo ôn vân vân...  Trăm muôn ngàn thứ như sẵn sàng phủ chụp lên đầu chúng tôi những tai ách nhiều hơn là thân thiện, cùng những dằn vật, những bầm dập.

Mở đầu một trong những tai nạn là nạn sâu keo, một loại sâu được sinh sôi, nẩy nở nhanh nhất khi cây lúa có chút phân lạnh ở dưới rễ, vào ngày thứ mười.  Sâu keo màu xạm đen, con nào con nấy như con nhọng, bóng lưởng, lớn bằng ngón tay út, trông chúng đeo theo thân lúa hoặc bò lểnh nghểnh đến mà phát lạnh xương sống.  Sâu keo ăn chúng tôi không thương tiếc.  Nó cắn lúa cụt đọt, sát gốc thành từng chòm, từng lõm, từng vạt, từng vạt như bò ăn, bò gặm.  Nhưng coi vậy, mà không đến đổi nào.  Dường như, tạo hóa cũng dành ra một điều lệ là " loài nào bạo phát thì thường cũng bạo tàn ".  Ðiều lệ ấy, rất đúng trong trường hợp này.  Người nông dân chỉ cần dùng bất cứ loại thuốc sâu nào với lượng dùng bình thường và xịt qua một lần là đám sâu keo hàng hàng, lớp lớp này ngả lăn ra chết như kiến, chết mà không kịp trối.  Và rồi, chúng tôi lại lai tỉnh, bắt đầu lại, chuẩn bị tư thế lại để còn kịp lớn, kịp đón nhận những ngày còn lại với bao khó khăn, bất trắc.

Rồi cũng kể từ ngày thứ mười ấy, chúng tôi được nhận thêm một đợt phân bón nữa sau khi sâu keo chết hết.  Thật lòng, có thêm phân bón hay không, cây lúa vẫn là cây lúa, không ai có thể gọi cây lúa là cây cỏ được.  Nhưng nhiều lúc, khi đời mình gắn liền với đời của mùa màng, của đất trời, của nắng mưa, của người làm ruộng, chúng tôi cũng băn khoăn trong lòng khi mình quá èo uột, quá thất bát, quá sập xệ, không bằng ai.  Buồn cho thân phận mình thì ít nhưng chia xẻ với người nông dân về nỗi lo lắng thì nhiều.  Các bạn không ở trong cảnh đời tay lắm chân bùn của họ, các bạn khó mà cảm thông chia xẻ với họ, khó mà thấy họ bấn loạn khi tới trong nhà không tiền, không một hạt phân.  Ngó trước, dòm sau, không còn một thứ gì để bán, ngoài bộ lư đông trên bà thờ ông bà.  Nhiều lúc, họ không có đến bộ lư đồng để một lần vương mang những ý nghĩ tội tình này như có được một lần hy vọng, dù hy vọng đó hết sức tội lỗi với tổ tiên.  Thôi thì, họ đành chạy ngược, chạy xuôi vay nợ, bán đổ bán tháo "lúa già lúa non" cho có chút tiền còm, để có vài hạt phân cho chúng tôi.

Hỡi ơi!  Có ai thấu cho nỗi lòng của những nhà nông nghèo túng như vậy bằng chúng tôi, những cây lúa sống giữa đồng, giữa ruộng.  Chúng tôi dù không nói nên lời, nhưng chúng tôi biết rằng chúng tôi đang sống một đời đáng sống, vì chúng tôi đang sống cho tha nhân, cho loài người kia mà.  Ý thức rõ điều đó, những chùm rễ lúa bám nhẹ nhàng trên mặt đất vui vẻ hít thở dưỡng khí, hút nước lạnh, nước bùn, hút chút phân bón khiêm nhường, nuôi sống chính mình và hy vọng trả chút nợ với đời.  Thế là, chúng tôi đã đến ngày thứ mười lăm, ngày những cánh đồng lúa bắt đầu lượt ngọn, yên ổn với dáng dấp những thân mạ non đủ sức trang trải cho bạn bè những chòm, những vũng nào bị hao hụt, bị cua kẹp, bị cò dẫm đạp tìm tép tìm cá mà chịu cảnh chết non, chết yểu.  Ðến ngày thứ hai mươi, mạ rất vừa để cấy dặm.  Chúng tôi được người nông dân chiết từ những đám lúa dày đem dặm lại các chỗ hư hao.  Và chậm nhanh thế nào, đến ngày tròn tháng, chúng tôi không còn nhỏ nữa, không còn được gọi là mạ nữa, mà đã bắt đầu một thời kỳ khác trong đời chúng tôi.  Ðó là thời kỳ"con gái".   Thật dễ thương các bạn nhỉ!  Các bạn có tưởng tượng ra thời kỳ này là ngày chúng tôi được người nông dân, sau khi dặm vá đàng hoàng, sạ đợt phân thứ ba gồm có một số lượng phân lạnh và phân tiêu sữa, tổng cộng khoảng mười lăm ký cho một công tầm cắt.  Có lẽ, các bạn nghe tên gọi phân tiêu sữa này hơi lạ.  Riêng chúng tôi, mùa nào chúng tôi cũng có nhấm nháp chút ít, nên nhiều lúc như ghiền, không có nó lúa không xanh lâu, không tốt lâu, không chắc hột.  Ðó chẳng qua là một hợp chất của nhiều chất hóa học, có hạt tròn tròn như hạt tiêu với màu cà phê sữa, nên nhà nông gọi loại phân này là phân tiêu sữa.  Các bạn thấy không, người nông dân rất giản dị mà thực tế, mộc mạc mà chân tình.  Họ không để ý công thức hóa học làm gì thêm rườm rà, thêm khó nhớ.  Họ chỉ lấy cái kết quả thực tế là quan trọng, giống hạt tiêu, giống màu sữa là gọi tiêu sữa, rồi cứ thế mà xử dụng, mà dùng.  Giản dị như chính cuộc đời của họ.  Một cuộc đời nông dân đầu đội trời, chân đi đất mà phóng khoáng, rộng lòng và phảng phất một chút hưởng nhàn trong cái cực, một chút vui trong cái đắng cay, một chút trầm tư trong lúc ngồi nhìn cánh đồng lúa đang vào thời kỳ con  gái.

Những lá lúa thời kỳ này một lần được nở lớn như vậy.  Sáng sáng, khi sương mù tắm ướt chúng tôi trong đêm, chúng tôi im lìm bất động như ngũ vùi, ngũ dập, không một chút thẹn thùng, phơi lộ hết hình hài.  Trên bờ bi, một con đê nhỏ chạy quanh vạt lúa chúng tôi, tiếng chân bước chậm đến độ êm êm, không nghe động nhẹ trên đất của người nông dân, chúng tôi hãnh diện đã mang lại cho họ niềm vui khi họ nhìn chúng tôi trong cái rạng rỡ của buổi sớm mai.  Hạnh phúc thay được mang hạnh phúc đến cho người nông dân dù ít ỏi, khiêm nhường của giai đoạn này trong đời của cây lúa!

(Còn tiếp)

Lương Thư Trung

Boston, 24/08/97

Quà  Tặng 

 Mùa hè năm nay không biết sao mà cái xứ Ðức nầy trời lại mưa liên miên.  Mưa từ sáng tới chiều, trên bầu trời những áng mây đen như nối nhau bay về không ngớt.  Rồi mưa, mưa đan trắng xóa, mịt mùng.  Buổi chiều, tôi ngồi nhìn mưa đang trải xuống không gian từng sợi ngọt.  Phía sau nhà, vài cụm hoa Iris màu tím nhạt đang đứng khép nép như dáng người con gái khi nhà có khách lạ, nữa như muốn chào hỏi, nữa như muốn lẫn tránh vì ngại ngùng.  Càng về chiều, mưa càng nặng hạt và giọ  Gió chở hơi lạnh từ Bắc Âu qua, để xoa dịu mùa hè hay đang làm cho khách ly hương chợt thèm chút nắng ấm?  Mưa gợinhớ thật nhiều những ngày cuối thu, của những ngày xa xưa nơi xứ Huế.  Gió cũng hơi lành lạnh, nhưng cái lạnh dễchịu,đằm thắm.  Chỉ có mưa mới dầm dề, dai dẳng,mưa đến lụt lội.  

Mưa trên dốc Nam giao
Mưa tràn ngập Ðập đá
Anh chừ biết làm sao
Ða em về Vỹ dạ?...

Mưa thì chúng ta có thể đợi đến lúc tạnh, hay cùng lắm thì nghiêng vành nón lá để che chung.  Chỉ sợ nghìn trùng xa cách mới không biết mần răng để đưa em về thăm ngoại!  Mùa hè ở Huế đẹp lắm phải không anh?  Kìa hoa phượng đã nở, những con đường trong Thành Nội phượng cũng đã trổ  hoa, chạy dọc theo đường Lê Lợi phượng đang che cho bóng em về ngang qua trường Ðồng Khánh.  Hướng lên Kim Long, xe đạp em cũng lăn tròn trên bóng phượng.  Không chỉ thấy một cành, mà hai, không chỉ thấy một cây mà từng hàng, từng dãy.  Ðứng bên ni sông Hương ngó qua bên tê thì lại thấy hai hàng soi bóng.  Bóng phượng soi xuống dưới lòng sông mới thấy đẹp tuyệt vời, bởi vì nó lung linh, nó huyền ảo, nó mơ màng như các nàng thiếu nữ ngồi xõa tóc bên song chờ nắng gội.  Vì phượng thì một màu xanh mướt, đan chen những chấm đỏ hồng.  Nhưng trời cứ mưa lê thê thì làm sao để cho phượng còn khoe sắc thắm?  

Mưa sao rơi rơi mãi
Không tạnh hạt mưa rơi
Ðể em về quên hái 
Chùm hoa phượng đỏ trời!  "

Tiếc lắm phải không anh ?  

Ừ, mà còn nhãn nữa, mùa nầy thì nhãn trong Thành Nội đã lồng hết rồi đó.  Nhãn lồng thì hột nhỏ, tựa  dày, ngọt hơn nhãn không lồng ( nghe mạ em nói rứa đó).  Nhưng mà trời mưa như ri thì chắc nhãn cũng phải ủ rủ, thấy cũng tội nghiệp lắm phải không?  

Mưa ướt từ Thành Nội
mưa ngược lên Kim Long
chim quyên về hái vội
ăn hết trái nhãn lồng!

Uổng thiệt!  

Mưa đôi khi thấy cũng dễ ghét, nhưng đôi khi thấy cũng dễ thương lắm chứ?  Nhất là những lúc ngồi trong nhà nhìn ra, thấy mưa rơt trên ngọn rau tần, nước bung lên trắng xóa, rơi ngược lại từng tia tung tóe:

Nhớ lúc anh đưa em
lên chơi trên Bến Ngự
ăn bánh bèo, ngồi xem
mưa rơi trên bông sứ
Ðẹp lắm phải  không anh?

Bông sứ mà ướt mưa mới đẹp, từng búp trắng lại trắng thêm lên, nhụy hoa màu vàng nhạt cũng lóng lánh như mĩm nụ cười xinh.  Còn cành và lá nữa, nhất là cành non, trông bụ bẫm như cánh tay của em bé, đang nằmtrong nôi đưa lên huơm huơm đòi mẹ!  

Anh thường nói mùa hè ở quê mình trời nóng quá, một ngày đi tắm mấy lần mà cũng còn bức, chịu không nổi!  Nhưng đã có bóng phượng che mát cho anh, cho em của một thời yêu mến.  Những hàng long nảo xanh non đã dấu che bóng nắng, cho những con đường.  Những con đường mà anh lẫn em đã đi qua thời tuổi nhỏ.  Một thời chất ngất yêu thương, chở đầy mơ ước.  Và còn nhãn nữa, nếu trời có nóng thì anh cứ hái nhãn lồng đem xuống ăn  cho  mát, cho ngọt.  Trời càng nắng thì nhãn lồng lại dày tựa, nhiều nước, bốc trái nhãn ra thấy một màu trắng xanh trông phát thèm, cắn vào thì tươm ra nước mật vừa ngọt vừa mát lạnh cả hàm răng!  Mà còn quýt Hương Cần nữa chi?  Quýt nổi tiếng ở Huế mà anh không nhớ sao ?  Cam cũng vậy, thường thì mới chín một lõm ở dưới nhưng người ta đã hái  (tiếng ngoài miềng gọi là chín hườm ), mới chín hườm nhưng đã ngọt lắm rồi, ngọt mà thanh nữa!  Hay là anh hãy lên Kim Long, ra ngoài vườn hái ít chùm dâu, anh thấy dâu mà trái nó bu xung quanh thân cây thấy có ham không?  Hay chúng mình đạp xe lên Long Thọ, Nguyệt Biều để ăn mít và xoài ?  Các vùng nầy, những loại cây ăn trái thì thiếu gì, còn bưởi, còn bòng, còn vã, còn su...  (Dù người xưa thường hay căn dặn:  Ra đi Mẹ có dặn lòng - chanh chua mua lấy, ngọt bòng đừng ham...  Nhưng anh đừng khi dể bòng ở Nguyệt biều, ngọt không  thua chi cam quýt Hương Cần mô!  Như vậy thì dù  mùa hè ở Huế có nóng một chút thì  "có răng mô mà sợ"  phải không?

Anh thường nói mùa thu ở Huế mới đẹp phải không?  Hay anh có nhiều kỷ niệm về mùa thu ?  Hay thu trong ca dao và  thu trong thơ, nhạc tiền chiến đã thấm nhuần vào tâm  hồn anh, khiến cho anh cứ mơ tưởng mãi về mùa thu?   Dù anh không trả lời, thì em cũng đã biết chắc chắn là  những thứ trên đây, nó đã theo anh như hình với bóng.   Anh mong chờ mùa thu, tà áo xanh còn về trong giấc mơ, màu áo xanh là màu anh trót yêu...  (Ðoàn Chuẩn và Từ Linh ) Sao mùa thu mà anh lại đi yêu màu xanh?  Anh có mâu thuẩn lắm không ?  

Vì gió chuyển mùa đã làm cho màu xanh úa tàn hết cả rồi, chỉ còn lá vàng bay mà thôi! ,, Thu đi cho lá vàng bay,lá bay cho đám cưới về... hay là Em không nghe mùa thu - lá thu kêu xào xạc... (Lưu Trọng Lư ).  Hay anh sợ màu úa vàng, sợ những chiếc lá sắp lìa cành, mà cảm thấy thân phận mỏng manh như chiếc lá?  Sợ mà lại yêu mới là một điều lạ, có can đảm lắm mới làm cho nỗi sợ được nhạt phai, để tin yêu lên ngôi!  Hành trình đi tìm lại mùa thu của anh thấy cũng trăm cay ngàn đắng, nó cũng mong manh như giọt nắng cuối chiều, nó cũng vô vọng như người đã đánh mất niềm tin.  Nhưng anh đã yêu thì anh cứ đi tìm...
Thu còn rớt nắng vàng lên yêu mến
hay đã chìm theo ngày tháng phôi pha
anh mong đợi một ngày mai sẽ đến
về kiếm tìm nơi có bóng thu qua... 

Em nghĩ, anh tìm lại được hay không, và tìm lại để làm gì chắc anh cũng không bao giờ cần giải thích.  Có một lần nghe anh nói: ,, Ði tìm là ý nghĩa của cuộc đời, là công việc của cuộc đời...  Như vậy thì công trình đi kiếm tìm của mọi người đều được hợp thức hóa, như một nghề nghiệp phải không anh?  Vì có đi tìm mới còn hy vọng!  Hy vọng sẽ vươn lên, cho dù cuộc đời còn trong khốn khó, nhưng còn niềm tin yêu thì chúng ta còn bước đi, chúng ta sẽ cùng nhau đến nơi hoài vọng.  

Em nghĩ anh đã nói đúng!  Yêu dấu làm nguôi ngoai...  Nguôi ngoai những nhung nhớ, ngày tháng vẫn trôi đi vô tình, như chúng ta đang vô tình quên đi những kỷ niệm.  Kỷ niệm thì lúc nào cũng đẹp, lúc nào cũng ân cần như đang dỗ dành chúng ta vơi đi những khắc khoải!  Thì quên  sao đành, phải không anh?  Dòng sông trầm lặng,, đã  tắm mát tuổi thơ anh, tuổi thơ em vẫn còn đây, nó vẫn chảy luân lưu trong tiềm thức, hình như  có một lần nào đó chúng ta đã tắm lại?

Ngày thường, tôi lặng yên nghe ông tôi nói và không hiểu gì cả.  Chú tôi thường chê tôi viết chữ như... mèo quào.  Bây giờ nhìn thái độ của cha tôi khi viết bức hoành, tôi mới hiểu thế nào là công phu hàm dưỡng.  Công phu là một sự rèn luyện lâu dài, suốt đời.  Mình phải biết cái chính, cái khó của nó để mà tự rèn luyện.  Rồi trong cuộc đời lức nào mình cũng nhớ đến nó để ăn ở với người khác, cho nên mới gọi là hàm dưỡng...  (trích Bài Học Vỡ Lòng của Mạnh Bích).  

Bây giờ có người nhắc lại, anh có cảm thấy bâng khuâng và nhớ về dòng sông thơ ấu của anh không?  Riêng em, em yêu tha thiết dòng sông của anh, và hình như cũng của em nữa!  Nó chẵng những đã tắm mát tuổi thơ của chúng mình, mà nó còn hiện hữu mãi mãicho ngàn sau!  

Bởi vì dòng sông kia là ân nghĩa, là dấu yêu, là tha thiết muôn đời.  Dòng sông kia là ân dày, là nghĩa trọngthì làm sao mà không yêu cho được, phải không ?  

Thời gian đã đưa đẩy chúng ta về đến đâu rồi, em cũng không cần biết tới.  Vì em đang nghĩ rằng, chúng ta đang tìm lại thuở vàng son, thì dẫu tháng ngày có trôi xuôi nhưng đâu có thể mang chúng ta theo được?  Và không gian nữa, cho dẫu bây chừ chúng ta đang nghìn trùng xa cách, nhưng làm sao có thể cách xa chúng ta với quê hương?  Bởi vì quê hương đang nằm trong lòng chúng ta đó, phải không?  

Hiện tại chúng ta đang ở xa quê hương vạn dặm, nhưng không phải,, cách mặt mà xa lòng!  Vì như một nhà văn người Ðức đã nói: ,, Erst wenn Du in der fremde bist, 

weisst Du wie schoen die Heimat ist...  (Ðến khi nào Anh ở vùng đất lạ,  Anh mới biết Quê hương đẹp tựa bao!).  

Chắc anh cũng đồng ý với em quan điểm ấy chứ, như vậy thì  chúng ta đang có tất cả, phải không anh?

Hãy chìm đắm trong yêu dấu, để thời gian không kéo chúng ta theo.  Ðể không gian chẵng bao giờ đẩy chúng ta xa dần nguồn cội!  Cần gì phải trở về mới tìm được dấu yêu?  Cần gì phải trở về mới tìm lại quê hương và nguồn cội?  Bởi vì tất cả những thứ ấy đang nằm trong tâm thức của chúng ta, khi chúng ta còn thấy,, nó đẹp hơn hết!  

Xin cám ơn anh đã vẽ lại cho em bức tranh tuổi nhỏ.  Trong ấy có quê hương và tình nghĩa.  Nơi đó có những tháng ngày chất ngất yêu thương.  Và những dòng sông, tuy trầm lặng nhưng thỉnh thoảng lại gợn lên trong lòng em  từng cơn sóng nhỏ, làm thôi xao những trầm lắng vì đau buồn, làm rạng ngời những phút giây trầm mặc.  Khi chiều  xuống, khi đêm về, cũng có lúc thấy lòng mình chùng xuống vì cô đơn!  Mà gió trăng xa lạ, nơi chốn không quen, đâu dễ gì làm phôi phai được lòng mình băng giá?!

Em yêu tha thiết dòng sông trầm lặng của anh, và hình như của em nữa!  Dòng sông ấy, chẳng những đã tắm mát cho tuổi thơ chúng ta, mà còn sẽ hiện hữu cho ngàn sau, cho tuổi thơ được tìm về soi bóng.  

oOo

Anh đến thăm em một chiều mưa...  Em ngỡ ngàng như trong giấc mộng, nhưng chuyện mộng mà lại hóa thực!  Kìa anh đang đến, trông dáng anh cũng như ngày nào, vẫn đạo mạo nhưng trẻ trung, vẫn uy nghiêm nhưng giản dị, và thiết tha với tình người như những tâm hồn đại giác.  

Anh đang đi vào lòng em như mt luồng gió mát, xua tan những cơn nóng bức ngày hè, như ngọn nến hồng thắp sáng đêm đông!  

Buổi chiều, trời vẫn còn mưa, cơn mưa mùa hè sao mà dai dẳng.  Ðường xa, thế mà anh cũng lặn lội đến thăm, và còn cầm trên tay một đóa hồng nữa!  Chắc là để tặng em?

Nhìn đóa hồng mà em chợt nhớ...  mà em chợt yêu...  mà em như được vỗ về, an ủi...  chắc anh biết là em sung sướng đến mức nào?  

Nhưng anh cảm thấy hơi thất vọng khi thấy em phụng phịu:  Em đâu có yêu hoa hồng mà anh mang đến tặng em?  Em chỉ yêu hoa phượng của xứ Huế thôi!

Anh không giận mà lại ôn tồn, anh không buồn mà anh lại hòa nhã, bao dung: Hoa phượng của em đã trôi theo dòng sông trầm lặng, về miền biển xanh!  Nơi đó hoa phượng đã trở thành chất dinh dưỡng để cho đóa hồng nầy trổ  hoa, như vậy trong đóa hồng nầy đã có phượng của em rồi đó.         

Em chưa hiểu được ý anh, nên vẫn ngoan cố, sôi nổi:  Anh nói như vậy đâu có được, hoa hồng là hoa hồng, hoa phượng là hoa phượng, chứ đâu có thể lẫn lộn được?  

Anh vẫn kiên nhẫn:  Như em đã nói, dù chúng ta đang ở chân trời gốc bể nào đi nữa, nhưng trong tâm tưởng chúng ta, quê hương luôn hiện diện đó sao?

Lúc em vừa chợt hiểu, thì anh đã từ giã để trở về...  làm em nhìn theo như còn lưu luyến:  Lòng bồi hồi nhìn theo chân anh vừa khuất ngàn xa...  em ước mơ một chiều phai nắng, anh đến thăm quên niềm cay đắng, và quên đường về... (Tô Vũ).

Bây giờ viết lại những dòng nầy cho anh, em cảm thấy hối hận vì vội vã trách anh!  Nhưng em nghĩ là anh sẽ tha thứ.  Hay hơn thế nữa, anh cảm thấy là một niềm vui vì đã dắt được em ra từ mê muội?  

Nhớ lại đóa hoa anh trao tặng, nhớ lại những nông nổi của chính mình.  Nghĩ lại những tấm lòng bao dung của người, mà em thầm nhủ là em sẽ cố gắng.  Công phu hàm dưỡng.  Ðóa hoa anh trao tặng vẫn còn đây, em sẽ cất giữ nó mãi mãi, nó sẽ không bao giờtàn phai theo ngày tháng.

Thế nên đã: 
Em xin thay bằng một "đóa hoa lòng"
Ðể yêu mến ''đóa hồng'' anh trao tặng, 

Ðan Hà