Jóla- og áramótadansar

Á jólaföstu

1. Grýlukvæði - Upphaf: „Ekki linnir umferðum um fljótsdalinn enn." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Þetta er mögulega þekktasta grýlukvæði þjóðarinnar.

Dansað í kringum jólatréð

1. Adam átti syni sjö - Upphaf: „Adam átti syni sjö/ sjö syni átti Adam." Söngur sem Íslendingar kynnast í gegnum Danmörku. Söngurinn verður að jóladansi hér en hvergi annars staðar. Kvæðið er mjög gamalt og þekktist t.d. í Þýskalandi fyrir árið 1618. Þó hefur íslenska gerðin blandast við annað kvæði sem inniheldur „hann sáði/ hann sáði" o.s.fr. 

2. Gekk ég yfir sjó og land - Upphaf: „Gekk ég yfir sjó og land." Lagið er erlent en óvíst er um höfund eða þann sem þýddi textann.

3. Göngum við í kringum einiberjarunn - Upphaf: „Gekk ég yfir sjó og land. Óvíst með höfund. Lag líklega erlent.

4. Hún Þyrnirós var besta barn - Upphaf: „Hún Þyrnirós var besta barn." Kvæðið kynntust Íslendingar í gegnum Norðurlöndin en lagið kemur frá Þýskalandi. Í Þýskalandi er lagið sungið við „Dornröschen war ein schönes Kind“. 

5. Nú er Gunna á nýjum skónum - Upphaf: „Nú er Gunna á nýjum skónum" Eftir Ragnar Jóhannesson (f. 1913. d. 1976). Hann var Dalamaður, fæddist í Búðardal. Lagið er einnig eftir hann.

6. Nú skal segja - Upphaf: „Nú skal segja". Óvíst með uppruna lags og kvæðis. Lagið er að öllum líkindum erlent.

Á Þorláksmessu

1. Á Þorláksmessu - Upphaf: „Löng er nótt en ljósin björt." Lagboði: Máninn hátt á himni skín. Höf. óþekktur.

Á jólum (sjá einnig jólakvæðin)

2. Gilsbakkaþula - Upphaf: „Kátt er um jólin/ koma þau senn." Eftir Kolbein Þorsteinsson í Miðdal (f. 1731. d. 1783). Íslenskt þjóðlag.

3. Inni Kári sat í sal - Upphaf: „Inni Kári sat í sal/ silkiklæðin bar." Eftir Indriða Einarsson (f. 1851. d. 1939). Lagboði: Máninn hátt á himni skín.

4. Jólasveinar ganga um gólf - Upphaf: „Jólasveinar ganga um gólf/ með gylltan staf í hendi." Lagið er eftir Friðrik Bjarnason en það er keimlíkt laginu sem notað er við Sat ég á gylltum stól. Það lag er aftur á móti talið vera íslenskt þjóðlag.

5. Jólnasumbl - Upphaf: „Í heiðnum og í helgum sið." Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896)

6. Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla - Upphaf: „Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla/ eg skal gefa þér einn fisk/ og allt upp á einn disk." Íslenskt þjóðkvæði með íslensku þjóðlagi.

7. Konuríki - Upphaf: „Það var eina jólanótt/ að haninn tók að gala." Íslenskur sagnadans. Íslenskt þjóðlag.

8. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Þjóðkvæði undir vikivakakvæðahætti. Kvæði sem hefur sama bragarhátt: Barbörukvæði. Sjá vikivaka, vikivakakvæði, jólin og dýravísur.

9. Kvæðið af stallinum Kristí - Upphaf: „Nóttin var sú ágæt ein." Eftir síra Einar Sigurðsson í Heydölum (f. 1539. d. 1626). Lagboði: Kvæði af Greifa Gunelín eða lag eftir Sigvalda Kaldalóns.

10. Nú er jóla komið kvöld - Upphaf: „Nú er jóla komið kvöld/ kveikt á blysum verður." Íslenskt þjóðlag.

11. Óluvukvæði  - Upphaf: „Góða veislu gjöra skal." Lagboði: Máninn hátt á himni skín. Færeyskur sagnadans.

12. Sat ég á gylltum stól - Upphaf: „Sat eg á gylltum stól/ sá eg undrin mörg." Kristín Níelsdóttir frá Sellátri í Breiðafirði (f. 1910. d. 1986) kunni brot úr kvæðinu og söng það á segulband. Íslenskt þjóðlag.

Á áramótum og þrettánda

13. Álfadans - Upphaf: „Engan grunar álfakóngsins mæðu." Eftir Gest (f. 1864. d. 1937). Lagboði: Sænskt þjóðlag, sjá Íslensku fjárlögin, bls. xx.

14. Álfadans - Upphaf: „Í tunglsljósi á ís yfir Tungufljót ég reið." Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896).

15. Álfareiðin - Upphaf: „Stóð ég út í tunglsljósi/ stóð ég út við skóg." Íslensk þýðing Jónasar Hallgrímssonar (f. 1807. d. 1845) úr ljóði eftir Heinrich Heine. Lag erlent að uppruna.

16. Dans er hættur - Upphaf: „Dans er hættur/ höldum brott." Eftir Jón Ólafsson ritstjóra (f. 1850. d. 1916)

17. Himinstjörnur brosið blítt - Upphaf: „Himinstjörnur brosið blítt."

18. Kveikjum eld - Upphaf: „Kveikjum eld, kveikjum eld/ kátt hann brennur."

19. Kvæði af Ólafi liljurós  - Upphaf: „Ólafur reið með björgum fram." Íslenskur sagnadans. Íslenskt þjóðlag.

20. Máninn hátt á himni skín - Upphaf: „Máninn hátt á himni skín/ hrímfölur og grár." Lag upprunalega erlent, líklega danskt eða færeyskt. 

21. Nú er glatt hjá álfum öllum - Upphaf: „Nú er glatt hjá álfum öllum." Færeyskt þjóðlag

22. Nú er glatt í hverjum hól - Upphaf: „Nú er glatt í hverjum hól." Eftir Sæmund Eyjólfsson á Rauðsgili (f. 1861. d. 1896)