Inleiding

Taalbeschouwing

De niveau’s van taal

1. Fonologisch niveau > Uitspraak van woorden > Fonologie

2. Morfologisch niveau > Opbouw van woorden > Morfologie

3. Syntactisch niveau > Volgorde van woorden > Syntaxis

4. Semantisch niveau > Betekenis van woorden > Semantiek

5. Pragmatisch niveau > Gebruik van woorden > Pragmatiek

6. Orthografisch niveau > Spelling van woorden > Orthografie

Wat zijn nou precies taalverschijnselen en wat voor soort taalverschijnselen zijn er? Ten eerste heb je het taalverschijnsel nieuwe woorden. Hierbij hoort van naamwoorden werkwoorden maken. Zoals "Ik ga vandaag Tiktokken." Dit hoort bij het semantische, pragmatische en het orthografische niveau van taal. Want de betekenis is eigenlijk 'ik ga vandaag een Tiktok opnemen'. Je gebruikt de woorden op een verkeerde manier en je spelt het anders. Ook hoort hierbij Neologismen, dit zijn woorden die voor het eerst in een taal worden gebruikt, kinderen zijn hier in het bijzonder heel goed in. Ze stellen vaak woorden samen doormiddel van woorddelen die ze al kennen. Mijn vriendinnen en ik zeggen bijvoorbeeld vaak 'ongeloofeloos' in plaats van ongelooflijk, dit hebben we een keer bedacht en nooit mee opgehouden haha. 'Ongeloofeloos' hoort bij het morfologische en syntactische niveau. De kinderen leren de regels voor de opbouw van woorden en ze combineren verschillende woorden. In dit geval maken wij van ongelooflijk het woord ongeloofeloos. Je neemt een ongelooflijk en veranderd 'lijk' in 'loos'.

Ook leenwoorden worden wel eens 'verNederlandst', wat trouwens ook een taalverschijnsel is. Dit gebeurd steeds vaker met Engelse woorden die we half vertalen naar het Nederlands. Zoals 'familyman' vertalen naar 'familie man'. Dit voorbeeld hoort bij het fonologische, pragmatische en orthografische niveau. Bij familie man wordt de uitspraak, het gebruik en de spelling van woorden veranderd. Een woord noem je een verbouwing wanneer bestaande woorden een achter- of voorvoegsel krijgen, dat niet bij dit woord past, maar wel bij een ander woord. Hier zou 'ongeloofeloos' ook goed bij passen. Hierbij horen weer het morfologische en het syntactische niveau.

Als tweede taalverschijnsel heb je verdraaiingen. Hieronder valt het begrip malapropismen. Een malapropisme is een onbewust verdraaid woord onder invloed van een daarop lijkend woord. Bijvoorbeeld: 'De dokter heeft mij onderzocht met zijn horoscoop.' Dit hoort bij het semantische en pragmatische niveau. Het woord wordt op een verkeerde manier gebruikt en de betekenis van de zin klopt niet want een dokter gebruikt geen horoscoop om iets te onderzoeken. Dan heb je het begrip contaminatie. Een contaminatie is een vermenging van twee woorden of uitdrukkingen met een verwante betekenis, waardoor een verkeerd nieuw woord of een verkeerde nieuwe uitdrukking ontstaat. Zoals bijvoorbeeld 'overnieuw', het is opnieuw of iets over doen. Dit voorbeeld hoort bij het syntactische en orthografische niveau. 'Overdoen' is namelijk een combinatie van 2 woorden, over en doen. Ook klopt de spelling niet.

Een spoonerisme is een omwisseling van letters in één woord of tussen twee of meer woorden. Bijvoorbeeld: stippelift in plaats van lippenstift. Dit voorbeeld hoort bij het fonologisch niveau en bij het morfologisch niveau. De uitspraak van 'stippelift' en de opbouw van de woorden kloppen dan niet. Bij een verspreking heeft de verspreker meteen door dat hij zich verspreekt. Deze versprekingen zijn meestal humoristisch. Bijvoorbeeld wanneer iemand door heeft dat hij 'spekrap' in plaats van 'speklap' zegt. Dit voorbeeld hoort ook bij het fonologisch en morfologische niveau. Eufemistisch synoniem, deze worden gebruikt wanneer je een 'krachtterm' wilt gebruiken, een soort scheldwoord. Bijvoorbeeld 'chips' in plaats van 'shit'. Ook worden eufemismen gebruikt voor taboe-onderwerpen zoals de dood (inslapen).

Deze voorbeelden horen bij semantisch en pragmatisch niveau. De betekenis van het scheldwoord wordt namelijk anders en de woorden worden op een andere manier gebruikt. Ze verdoezelen namelijk een 'lelijk' woord.

Het volgende taalverschijnsel is dubbelzinnigheid. Dit houd in dat je een woord of zin op 2 of soms meer manieren kunt opvatten. Dit komt vaak voor in krantenkoppen of in social media. Zoals 'Erop of eronder voor Utrechtse prostituees' of 'Vergis je niet, hij is echt hard.' Dit voorbeeld hoort bij het syntactische en het semantische niveau. Want de woorden kunnen op een verschillende manieren opgevat worden, dus het gebruik van woorden, de betekenis klopt niet.

Ook kun je zulke verschijnselen vaak in winkels vinden. Waar zinnen ook op 2 manieren opgevat kunnen worden.

Verduidelijkingen. Wanneer we duidelijk willen zijn gebruiken we soms subtiele herhalingen in een zin. We zeggen dan soms twee keer hetzelfde, een tautologie of we benoemen nog eens extra de eigenschap van een woord, een pleonasme. Een voorbeeld van een tautologie is bijvoorbeeld: 'Natuurlijk zullen we vanzelfsprekend snel reageren.' Tautologie hoort bij het semantische en syntactische niveau. De betekenis is namelijk fout, de woorden worden dubbel gebruikt. Pleonasme hoort bij het semantische niveau. Omdat cadeaus altijd gratis zijn (Het gratis cadeau).

Dit is zijn voorbeelden van een pleonasmes. Op een fietspad zijn fietsers namelijk altijd toegestaan. En een cadeau is altijd gratis.

Alliteratie is vorm van rijm waarbij er gebruik wordt gemaakt van dezelfde beginletters of woorden die rijmen en wordt veel in reclametaal gebruikt. Zoals ‘Voel je fit, voel je Vifit’. Dit begrip hoort bij het fonologisch en syntactische niveau. Je spreek het namelijk op een rijmende manier uit en als je de volgorde zou veranderen hoeft de zin geen alliteratie meer te zijn.

De etymologie houdt zich bezig met de herkomst van woorden. In bepaalde woorden zijn restanten van de geschiedenis ervan te herkennen. Je kan bijvoorbeeld woorden met de ei of ij verkeerd schrijven omdat die woorden vroeger wel op die manier werden geschreven. Dit begrip hoort bij het pragmatische en orthografische niveau.

Wanneer je een product niet meer bij de naam noemt maar bij het merk, vervang je het originele woord als het ware. Zoals 'Labello' voor lippenbalsem. Dit noem je metonymia. Dit hoort bij het semantische niveau omdat een lippenbalsem niet altijd van het merk Labello hoeft te zijn en andersom hoeft Labello niet altijd lippenbalsem te zijn.

Personificatie gebeurd wanneer je bij een levenloos voorwerp menselijke eigenschappen gaat toevoegen. Zoals: “Die stoel doet mij pijn!” Dit hoort bij het semantische niveau, een stoel kan namelijk niet echt pijn doen.

Omkering is wanneer je een woord omdraait. Zoals bijvoorbeeld 'waterkraan' omkeren in als 'kraanwater'. Dit hoort bij het syntactische en semantische niveau de volgorde van woorden/letters klopt namelijk niet en als je de twee woorden in waterkraan omdraait krijg je een ander betekenis namelijk kraanwater.

Een hypallage is een verwisseling van woorden. Het is een combinatie van een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord mee bedoeld. De relatie van de woorden verschuift. Zoals 'De warme bakker' of 'een luie stoel'. Deze voorbeelden horen bij het semantische niveau omdat de bakker zelf niet warm is en de stoel niet lui.

Bronnenlijst

A. van den Brand (Red.). (2015). Een verzameling taalverschijnselen. Geraadpleegd van https://adrivandenbrand.nl/app/uploads/Een-verzameling-taalverschijnselen.pdf

De warme bakker - Google zoeken. (z.d.). Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://www.google.com/search?q=de+warme+bakker&tbm=isch&ved=2ahUKEwjszuS7spnuAhUS_6QKHYP3A-8Q2-cCegQIABAA&oq=de+warme+bakker&gs_lcp=CgNpbWcQAzICCAAyAggAMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYOgQIIxAnOgUIABCxAzoICAAQsQMQgwE6BAgAEEM6BwgAELEDEEM6BAgAEAM6BggAEAgQHlCZPViBTGD-TGgAcAB4AIABqgGIAfMIkgEEMTQuMZgBAKABAaoBC2d3cy13aXotaW1nwAEB&sclient=img&ei=eyj_X6ylKZL-kwWD74_4Dg&bih=821&biw=1440

Huizenga, H. (2001). Taal & didactiek Taalbeschouwing (1ste editie). Groningen, Nederland: Noordhoff.

Kennisplatform taaldidactiek - Semantiek. (z.d.). Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://lesintaal.nl/documents/doc_32979.htm

Metonymia - Google zoeken. (z.d.). Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://www.google.com/search?q=metonymia&tbm=isch&ved=2ahUKEwi_0I_BspnuAhXUs6QKHRtqCoUQ2-cCegQIABAA&oq=metonymia&gs_lcp=CgNpbWcQA1C4twdYuLcHYMS3B2gAcAB4AIABAIgBAJIBAJgBAKABAaoBC2d3cy13aXotaW1nwAEB&sclient=img&ei=hij_X7_1NNTnkgWb1KmoCA&bih=821&biw=1440

Niveaus van taal. (2016, 29 december). Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://educatie-en-school.infonu.nl/taal/155721-niveaus-van-taal.html

Onze Taal. (2011, 9 mei). Hypallage. Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://onzetaal.nl/taaladvies/hypallage/

Paus, H., & Brand, A. V. D. (2018). Portaal (5de editie). Bussum, Nederland: Coutinho.

Wat is een personificatie? (z.d.). Geraadpleegd op 13 januari 2021, van https://www.poezieverrijkt.nl/poezie-encyclopedie/personificatie/

Page updated

Google Sites

Report abuse