Toen carnaval nog leefde in De Panne

Vandaag wordt carnaval in De Panne nog maar sporadisch publiek gevierd, maar ooit hoorde het feest helemaal bij het winterleven van onze badplaats. Oudere Pannenaren herinneren zich nog levendig hoe men, verkleed en vol plezier, van café tot café trok. De zogenaamde “masjers” vormden het hart van het carnavalsgebeuren.
Aan de hand van de expo "Carnaval in De Panne" in 2020 was het mogelijk een "Chronologie" op te stellen van dit verdwenen stuk folklore.

1. Mogelijke oorsprong bij de vissers

Het is niet uitgesloten dat carnaval aan onze kust verbonden was met de visserij. In kustplaatsen zoals Heist werd carnaval immers sterk gevierd door vissersgemeenschappen.

We weten dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog heel wat Heistse vissersfamilies in De Panne komen wonen zijn omdat er in Zeebrugge niet zoveel vaartuigen waren (de meeste waren uitgeweken naar Engeland). Ze mochten hier onder controle van de bezetter, haringen vissen zoals de Pannenaars van op het strand.  Zo is Kamiel De Vent hier blijven hangen. 

De periode vóór de vasten was voor vissers een belangrijk moment. Voor de vissers was de vasten een drukke periode, want vlees eten was gedurende die periode verboden. De bemanningen wisselden van schip en afspraken tussen reders en vissers werden vaak in de cafés gemaakt. Op de vooravond van de veertigdaagse vasten – de dag vóór Aswoensdag – werd dat alles uitbundig gevierd. Vissers trokken van café tot café en dronken samen een pint.

2. Carnaval vóór de Tweede Wereldoorlog

Reeds vóór de oorlog bestond het gebruik om verkleed in groep van café tot café te trekken. Deze zogenaamde “masjers” vormden een belangrijk deel van de carnavalsfeer.

Foto’s uit de jaren 1930, aangebracht door Martine Van Duüren (met Mevr. Simone Houtsaegher, Marcel Rosey en zijn vrouw Yvonne Dewulf samen met haar ouders, alsook van Charles Van Damme). tonen dat dergelijke groepen toen reeds bestonden. Voor de viering van 100 jaar Belgische onafhankelijkheid in 1930 werd bijvoorbeeld de Schelpeclub opgericht, een verklede groep die ook in andere binnenlandse en buitenlandse carnavalstoeten deelnam.

Van echte carnavalstoeten of prinsen was in die periode vermoedelijk nog geen sprake. Die traditie zou pas later opduiken, mogelijk beïnvloed door Duitse carnavalsgebruiken

Het is ook weinig waarschijnlijk of deze tradities ook reeds vroeger bestonden in de tijd van de vissers in de Kerckepanne en den Oosthoek. Hiervan geen sporen vanuit het Navigomuseum en ook niet uit de geschiedenis van de carnaval te Duinkerke.

3. Na de Tweede Wereldoorlog groeit het feest

Na de oorlog kreeg het carnaval in De Panne meer structuur.

• kort na den oorlog oprichting van de "Zeekring" door de vereniging van de handelaars van De Panne Bad. Hun lokaal was de dancing Littoral in de Nieuwpoortlaan (waar later de café Mundo). Zij richten er een carnavalbal in met prijzen voor volwassenen en ook een bal voor kinderen.

• einde van de jaren 40  liep een groep muzikanten van de familie Coffyn verkleed als fanfare in een carnavalstoet in Adinkerke. Dit was de aanleiding tot: in 1948 de oprichting van de fanfare de "Bolhoeden" in "Ons Huis" op de Markt. Stichtende leden: Gilbert Coffyn, Charles Renders, Marcel Lepla, Yves Tahon en Gilbert Mainil.

• Rond de jaren 1950 werd de fanfare "Nu of Nooit" opgericht (nog altijd het "Pullemuziekje" genoemd) . Ze kwamen enkel op straat wanneer geen van de twee reeds bestaande maatschappijen op straat kwamen. Lees meer>>>>

4. De reuzen Aloïs en Zenobie

• 11 september 1949 was er de doop door de Zeekring van de nieuwe reuzen Alois en Zenobie, een hergeboorte van het vroegere zeeroversechtpaar met dezelfde naam, die reeds in 1908 in het leven was geroepen. Alois werd gekleed als een visser met kazuifel en zuidwester. Zenobie als vissersvrouw. Ze droeg een puntmuts. Het gezicht van Alois is gebaseerd op een oude visser uit De Panne ,Vyaene (vader), in de volksmond Moones genaamd.
  De originele kledij en accessoires van de reuzen werden bewaard op de bovenste verdieping van de beenhouwerij in de Zeelaan 178. Daar stonden ook de plaasteren koppen opgesteld. Wanneer er een stoet werd voorbereid, haalde men alles weer tevoorschijn en werden de reuzen opnieuw aangekleed. Vervolgens trok men met de reuzen in stoet door de wijk. Het parcours liep langs de Nieuwpoortlaan, de Zeelaan en de Sloepenlaan. Rond de reuzen werd er gedanst en gezongen, terwijl leden van het bestuur, gekleed in dezelfde kledij, mee opstapten.
  De moeder van Jacky Launoy verkleedde zich elk jaar o.a in bader-redder samen met de moeder van Lesley Wittevronghel (Acou) of ook alleen. Haar bekendste vermomming was in de vissersvrouw Gusta Krokke waarbij ze echte oude klederen was gaan halen in Ghyvelde (tot het ondergoed toe). Lees meer over Gusta>>>
  Het bestuur bestond toen onder meer uit voorzitter Mémé Acou en schatbewaarder Firmin Launoy. Ook bestuursleden zoals André Brysse, Michel Vandermeeren, Plovier (van de Terrasse), Georges Timmerman (van de wasserij) en André Decuman (drukker) namen eraan deel. Er waren nog andere medewerkers bij betrokken, al zijn hun namen ondertussen wat in de nevel van de tijd verdwenen.
  Het zijn zulke kleine herinneringen die tonen hoe sterk het carnaval toen leefde in de wijk en hoeveel mensen zich vrijwillig inzetten om de traditie levendig te houden. Meer tekst + foto's van de reuzen op>>>>

5. Eerste stoeten

• Eerste carnavalstoet wordt ingericht door de Zeekring 1950(?). Zo'n stoet, maar op dinsdagavond,  bestond ook reeds te Heist vanaf 1951 (tot heden maar nu op de zondag).

• In 1958 eerste kindercarnavalstoet door de "Bolhoeden" door Marcel Lepla (bijgenaamd nonkel fritte), en Leopold Coffyn. Deze stoet werd 40 jaar door hen georganiseerd. Ook in Heist werd op zondagnamiddag in 1959 voor het eerst een kindercarnavalstoet georganiseerd.

• Kindercarnaval, georganiseerd door de Liberale vrouwenbond, was elk jaar een groot succes! 

6. De Bloeitijd

In de jaren zestig en zeventig beleefde het carnaval zijn hoogdagen.
De CIT (de voorloper van de dienst voor Toerisme) neemt de carnavalsactiviteiten over. 

• In 1963 werd voor het eerst een Prins Carnaval verkozen in den Armorial.

• Enkele jaren later ontstond de "Orde van de Panharing." 

• Mede door "Toerisme De Panne", tijdens het bezoek van 'Het Groot Keuls Karnaval Gezelschap' (men richt de "Zomercavalcade" in op 21 juli...). traditioneel werden haringen rondgedeeld. Ze nemen in 1998 de kindercarnavalstoet over van de Bolhoeden. Voorzitter Honoré Dehouck. In Heist eerste carnavalorde pas in 1972.

• 1967 herneming Carnavalstoet

• Een bijzonder moment kwam er in 1973 toen Leopold Coffyn, na drie prinsverkiezingen, tot eerste keizer van het carnavalsgebeuren in De Panne werd uitgeroepen.

In die periode ontstonden ook verschillende carnavalsverenigingen zoals:

• de 1980 oprichting van de Orde van de Beren

• in jaren 80 oprichting van de Panneridders

• ook in jaren 80 oprichting van de Musketiers

• 1981 verkiezing van Prins Carnaval in de Meli

• 1985 oprichting van de Buishoeden door Leon Goessey. Bal in de zaal Athena in de Sloepenlaan.

• 1986 eerste verkiezing van de Prins op de Markt  in een tent. Ooit waaide deze tent weg maar dank zij alle inspanninge konden de festiviteiten toch doorgaan

• oprichting van de Carnavalszotten

• in de jaren 90 oprichting van de Nasty Vivaldy Boys

• 1990 einde van de fanfare De Bolhoeden

• vanaf 1995 jaarlijkse tekenwedstrijd voor kinderen voor de affiche van carnaval

• 1999 Ronny Vandekerckhove is Prins West-Vlaanderen

• 16 juni 2001 werd de nieuwe reuzin ,met de naam " Gusta " gedoopt in de Sint Pieterskerk als dochter van de reuzen Aloïs en Zenobie. Het was het feestcomité Panne-Centrum die naar aanleiding van hun 50 -jarig bestaan ,de reuzin " Gusta " liet maken. Dit met een volks figuur als voorbeeld, Gusta Pollefeyt ,beter gekend als Gusta Krokke.

7. Een traditie die vervaagt

Vanaf en na de jaren negentig veranderde het carnaval stilaan van karakter. Nieuwe initiatieven probeerden het feest opnieuw leven in te blazen.

• begin jaren 2000 oprichting van Kort en Goed. Oprichters Micha Maes, Veronique Vanneuville, Olivier Tillie en Bruno Pyliser. Men wou het uidovend carnaval nieuw leven inblazen. Kort en Goed organiseert jaarlijks "Miss Drag Queen De Panne". 

• Kort en Goed organiseert de kindercarnavalstoet op de maandag van de Krokusvakantie

• vzw Carnaval De Panne werd in 2016 opgericht om de carnavalsstoet opnieuw tot leven te brengen met half-vasten, nadat er jarenlang geen stoet meer was in De Panne. Het initiatief kwam o.a. van lokale carnavalisten zoals Dieter Devos, die met een klein team een vzw oprichtten om het evenement opnieuw te organiseren. De organisatie gebeurt in samenwerking met de gemeente De Panne, Toerisme De Panne en lokale carnavalsverenigingen: de Orde van de Beren en de carnavalsvereniging Kort en Goed

• februari 2020 expo "Carnaval in De Panne" Lees DE BLIEDEMAKER>> 

8. Slot 

Toch verdween geleidelijk een deel van de vroegere sfeer. De “masjers” die van café tot café trokken, zijn vandaag bijna uit het straatbeeld verdwenen.

Maar wie oude foto’s bekijkt of verhalen van vroeger hoort, beseft dat carnaval ooit een levendig stukje volkscultuur was in De Panne.

Souvenirs van José Debliedemaker

"...Ikzelf heb nog mooie kinderherinneringen aan carnaval. Het waren feestdagen! De enige dagen van het jaar dat we mochten "opblijven" tot NA middernacht (op voorwaarde dat we 's namiddags "gebaarden" van een beetje te slapen ). ..en dan naar grootvader "pette smet" in de Mon Bijou. Ik denk dat we daar reeds om 8 uur met ons neus tegen de vensters zaten te loeren naar de "maskers" die in de Zeelaan passseerden...en dan kwam het. Een drukte van jewelste van cafébezoekers die zich kwamen installeren en een andere drukte van maskers die binnenkwamen om die gezette burgers eens hun "zaligheid" te geven. Je kreeg er zowel enkelingen als groepen carnavalvierders binnen. De meesten waren onherkenbaar met een "mulle" en meestal in oude lompen. Maar allen trachtten ze een pint af te troggelen van de deftige burgers. Van zodra ze hun pint met een rietje al dan niet gedeeltelijk opgeslurpt hadden snelden ze naar het volgende café. Het was dan de discussie tussen de kijkers om te trachten uit te maken "wie" dat waren. Velen werden direct herkend aan hun gebaren, handen of andere typische kenmerken, maar toch waren er een paar specialisten, die je in het burgerleven nooit zou vermoeden, maar die onherkenbaar bleven en ongelooflijk veel "dingen" wisten over de aangeklampte burger. Het was soms op het randje van vulgair, maar de waarheid werd gezegd en de betrokkenen probeerden ermee te lachen en tracteerden de "masjer" nog een pint. 

Na een boeiende beroepsloopbaan ben ik in 1993 terug komen wonen in De Panne. Natuurlijk heb ik geprobeerd die sfeer van destijds terug te vinden. Zat carnaval reeds in de visserscultuur? In Veurne was vroeger geen straatcarnaval maar overal aan de kust werd dit nog gevierd (vooral de dinsdag vóór aswoensdag). Nu ook nog in Heist en Oostduinkerke. En inderdaad carnaval was ook dan (1993) in De Panne nog traditie. Een zeer bloeiende club de "Orde van de Beren" + nog anderen zorgden voor ambiance in de nog resterende café's. De geest was wel een beetje geëvolueerd van kapmantels naar chique kostuums, want in de Rialto werden zeer mooie prijzen uitgereikt voor de bestverkleden door schepen Honoré. Ook in den Anvers heb ik dan daar nog enkele onvergetelijke avonden meegemaakt. 

..en dan is alles veranderd: geen tent meer op de markt wegens baldadigheden, niet meer op dinsdag maar ergens op een zaterdag i.f.v. het toerisme...en het was gedaan met de folklore. Wellicht hogere gemeentesubsidie maar helaas geen ambiance en geen "masjers" meer

. ..en wat gebeurd er nu nog op Carnaval? Enkele goedbedoelde kinderactiviteiten, een Drag Queen avond, een feest voor de senioren en het is ver al. 

Laat het dan volledig toeristisch benaderd zien, als een "vakantie periode" beschouwen want de tweedeverblijvers komen graag enkele dagen omdat het kindervakantie is. Waarom dan niet alles organiseren in de optiek van deze doelgroep?

Nog een anekdote:

"De groep vrienden van "Dirkje van d'Oude Panne" was altijd zeer origineel verkleed. Ieder jaar werd met grote verwachting uitgezien met welk thema ze nu weer zouden afkomen: (men verkende de groep telkens door de allures van Dirk) 

Op een zekere keer kwamen ze de Anvers binnen en strooiden de ganse zaak + het publiek vol met ultra kleine confetties (ik denk van ponskaarten). Het heeft maanden geduurd eer Joriska de laatste confetti opgekuist gekregen heeft. Vandaar dat ze Dirkje vroeg om haar dat nooit meer aan te doen "Ik beloof het u Joriska van dat nooit meer te doen" zei Dirkje. 

Wat gebeurde het volgend jaar? De groep kwam binnen en gooide de propvolle café vol met chocolade Smarties. Je moet je voorstellen die gekleurde Smarties. Tegen de muren, op de mensen, in de pinten (die alle kleuren kregen). Dagen heeft Josiska de grond moeten kuisen van de chocolade van de platgetrapte Smarties. "Ik beloof het u Joriska van dat nooit meer te doen" zei Dirkje terug.

Volgend jaar stopte een chique koets met paard voor den Anvers. Wie stapte uit? Madame de Pompadoer (Dirkje) met haar hofdames. Nu ziet het er deftig uit! Maar nee, ze zijn nog maar binnen of ze halen spuitbussen boven en spuiten de ganse zaak + publiek met een ongelooflijk slecht riekende parfum. Het heeft dagen gestonken in den Anvers. "Ik beloof het u Joriska van dat nooit meer te doen" zei Dirkje terug.

Wat volgend jaar? Een bende Chinezen komt binnen en hebben authentieke wierookvaten mee waarmee ze in een mum van tijd de ganse café in de rook zetten. "Ik beloof het u Joriska van dat nooit meer te doen" zei Dirkje

Volgend jaar....er was geen Carnavalviering meer (pas op: zeker niet tengevolge Dirkje)

Dinsdag, 3 maart 2009