In 2003 noemde de heer Krug de mono-wijngaard champagne "een contradictiewijn." Als dat zo is, produceert Champagne steeds meer tegenstrijdigheden. (New York Times)
Als je eerst wil ontdekken wat het verschil is tussen een "clos"-champagne, een mono wijngaard-champagne of een mono-cépage champagne, ga dan even naar de woordenlijst.
Op deze pagina wil ik meer aandacht besteden aan de mono wijngaard-champagnes. Voor de speciale "clos-champagnes", lees hier verder of ontdek meer details hier.
Laat ons beginnen met het artikel van Essi Avellan over één wijngaard-champagnes in een uitgave van Le Pan: "Locatiespecifiek of één wijngaard is een van de meest opvallende trends van de 21e eeuw Champagne, een regio die traditioneel bekend staat om de gemengde aard van zijn wijnen. De uitbreiding van de categorie champagne voor één site is exponentieel geweest. Dit fenomeen is van bijzonder belang voor mij sinds ik in 2006 mijn Master of Wine-proefschrift over dit onderwerp schreef. Voor mijn onderzoek kon ik slechts twee-dozijn enkele wijngaard champagnes vinden. Tien jaar later kan ik meer dan 150 locatiespecifieke wijnen tellen van minstens 75 producenten. Champagne is in beweging, maar waar brengt de paradox ons naartoe?"
In "Single Vineyard Champagne - Tom Stevenson in The World of Fine Wine" (september 2015) wordt bovenstaande bevestigd. "Champagnehuizen zijn misschien de eerste pioniers geweest, maar in de afgelopen tien jaar zijn het aantal telers van enkele wijngaard champagnes gestegen naar 120. Tom Stevenson introduceert een proeverij samen met Essi Avellan MW en Andrew Jefford, waarin ze de zeldzame sites wilden identificeren die echt zo'n speciale behandeling verdienen en de producenten die ze dit het meest succesvol vertalen."
De New York Times schrijft in december 2017 onder de titel "Champagne probeert zichzelf te ontdekken in wijnen van één wijngaard": "Hoewel de proliferatie van enkele jaargangen recent is, zijn de Champagnes al tientallen jaren een veelgevraagde nieuwsgierigheid. De eerste van alle bekendheid was de Clos des Goisses van Philipponnat, een steile, krijtachtige, warme heuvelhelling in Mareuil-sur-Aÿ. Toen Philipponnat het perceel in 1935 kocht, herkende het zijn unieke eigenschappen en begon het onmiddellijk afzonderlijk te bottelen. De 2007 is fantastisch, vol energie en aanhoudende bloemen, kalkachtige, rode bessen-aroma's.
Andere producenten begonnen hier en daar wijnen met één wijngaard. Cattier begon zijn Clos du Moulin in 1952 te bottelen. In de jaren '70 en '80 doken er een paar anderen op. Misschien wel de meest invloedrijke ontdekkingsreiziger van de terroirs van Champagne is Anselme Selosse van Jacques Selosse, die de afgelopen 30 jaar veel verschillende soorten terroir-specifieke Champagne heeft gemaakt en andere producenten heeft geïnspireerd om dit ook te doen."
Ook Chambers Street Wines schrijft "In navolging van de historische traditie van champagne van één wijngaard (Clos des Goisses, Clos du Mesnil, Clos du Moulin) is elk van de volgende wijnen een gedurfde en heerlijke bevestiging dat geweldige Champagne de uitdrukking kan zijn van een enkele, afgebakend plot.
De meeste van deze enkele wijngaarden zijn biologisch gekweekt en vele zijn echt sites van wereldklasse. Beginnend met de wijnen van de Montagne de Reims, is Le Mont Benoît van Emmanuel Brochet een onderzoek naar precisie en uitstekende spanning. Hugues Godmé, afkomstig uit de noordelijke Montagne de Reims, besteedt veel zorg aan de landbouw van drie meesterlijke Champagnes, Les Champs Saint Martin (Pinot Noir), Les Alouettes Saint Bets (Chardonnay), Les Romaines (Meunier). Ten slotte, Les Crayères, een wereldtopper van een wijngaard waar Benoït Marguet een pure en tintelende, meerderheid Chardonnay-champagne verbouwt." De site geeft een overzicht van een aantal champagnes.
Een overzicht van de 10 meest onderscheidende enkele wijngaard-champagnes (ook enkele Clos-Champagnes) is opgenomen aan het einde van het artikel "De solo-act van Champagne: bottelingen van één wijngaard zorgen ervoor dat de gerespecteerde huizen van Frankrijk de traditie kunnen weerleggen." (Juni 2008) in SFGate.com.
2002 Agrapart et Fils Cuvee Venus Avize Van de wijngaard van La Fosse, geploegd door een paard genaamd Venus, is deze barrique-veroudering wijn uitzonderlijk zuiver en levendig mineraal, vrijgegeven zonder enige dosering.
1996 Billecart-Salmon Clos St-Hilaire Mareuil-sur-Ay Deze clos van 1 hectare is uitsluitend beplant met Pinot Noir, waardoor een wijn met een rijk aroma en subtiele, kruidige intensiteit wordt gecreëerd. Het is vat-gefermenteerd, gemaakt zonder malolactische gisting.
1996 Krug Clos du Mesnil Le Mesnil-sur-Oger Champagne van pure luxe, zowel qua karakter als prijs, combineert kracht en elegantie met een strak verfijnde textuur en een romige, weelderige diepte.
2004 Larmandier-Bernier Vieille Vigne de Cramant Cramant De wijnstokken van Larmandier in de wijngaard van Bourrons zijn 45 tot 70 jaar oud, wat een wijn van buitengewone details en finesse oplevert die bijna streng is in zijn minerale uitdrukking.
Leclerc-Briant Les Chevres Pierreuses Cumieres Dit is in wezen anti-rassen, de drie druivenrassen samengeperst en samen gefermenteerd. Het is hartig en rijk en krijgt een rokerige diepte van de steenachtige kleigronden van de site.
2002 Jean Milan Cuvee Terres de Noël Oger Bloemrijk en geurig, dit weerspiegelt het karakter van de zonnige hellingen van Oger, die zijn succulente fruit vasthouden met een onophoudelijk kalkachtige ondertoon.
2001 Pierre Peters Cuvee Speciale Le Mesnil-sur-Oger Gekweekt in Les Chêtillons, een van de beste wijngaarden van het dorp, is dit klassieke Le Mesnil in zijn krijtachtige greep en laserachtige focus, met een subtiele en elegante complexiteit met de leeftijd.
1999 Philipponnat Clos des Goisses Mareuil-sur-Ay De originele champagne met één wijngaard, Clos des Goisses is een intense, complexe wijn van aristocratische verfijning en legendarische levensduur, die 25 jaar of meer nodig heeft om volwassen te worden.
Jacques Selosse Contraste Aÿ Van La Côte Faron, dit is een champagne van uitzonderlijke vinositeit, met heldere, precieze smaken en subtiel resonerende diepte. Het is Bourgondisch in zijn gevoeligheid en uitdrukking.
Tarlant La Vigne d'Antan Oeuilly Pure Chardonnay van zeldzame, 50-jarige niet-geënte wijnstokken in de wijngaard van Les Sables. Het is extreem bodem-expressief en bezit een kruidige, aardse intensiteit.
In Bourgondië vindt je gemakkelijk kaarten met de verschillende namen van de "lieu-dits". In Champagne is dit iets moeilijker. Op internet heb ik wel een aantal kaarten gevonden, zoals hieronder die van Avize, Cramant en Oiry. Op de site van AR Lenoble vond ik ook de kaart van Chouilly en vermeld "Zodra ze in de jaren negentig op het landgoed aankwamen, begonnen Anne en Antoine een plotbenadering die toen origineel was in de Champagne."
Het boek van Gert Crum "Champagne - The future uncorked" bevat een uitgebreide collectie aan kaarten met de lieux-dits. Deze kunnen (in de toekomst) ook digitaal geconsulteerd worden via Vinipedia.io (van Mappavini). Als werkend voorbeeld kan je een kijkje nemen in de Bourgondië, bijvoorbeeld bij Aloxe-Corton. Enkele andere voorbeelden op Champagne Renaissance.
Wikipedia vermeld "Het huis is door Andrew Jefford in The New France beoordeeld als één van de vijf grootste producenten van Champagne." en Peter Liem zegt “Geen enkele champagne-kweker is zo bekend of invloedrijk als Anselme Selosse. Of het nu direct of indirect is, hij heeft een hele generatie jonge wijnbouwers in de regio geïnspireerd, en onder consumenten zijn zijn champagnes enkele van de meest gewilde wijnen ter wereld geworden." (Rare Wine Co - Lees ook dit artikel).
Lees onder What the critics say in de The Busy Wine Lover's Guide to Jacques Selosse: "Domaine Selosse blijft ongetwijfeld de meest betwiste Champagne-maker, die consequent wijnen produceert die 'van hen houden of haten'. Terwijl sommige wijncritici naar hen verwijzen als "eenhoorn cuvées" of de "ultieme uitdrukking van terroir in Champagne", hebben anderen hen fel bekritiseerd."
Op de site van Selosse vermeld men onder de Wijngaard: "Sinds 2010 is het assortiment uitgebreid met de “Lieu-Dits”-collectie, zes plot cuvées (elk met de naam van het plot waar het vandaan komt) en uit een ander dorp. Ze bieden een reis door de Champagne-wijngaarden en stellen u dus in staat om de variatie van de wijn op basis van zijn oorsprong te waarderen. Drie cuvées worden voor 100% gemaakt van de Chardonnay-druivensoort in de dorpen Cramant (plaats genaamd "Chemin de Châlons"), Mesnil-sur-Oger (plaats genaamd "Les Carelles") en Avize (plaats genaamd "Les Chantereines") ).
Drie andere zijn gemaakt van 100% Pinot Noir-druiven (met uitzondering van Bout du Clos d'Ambonnay, een wijnstok met 80% Pinot Noir en 20% Chardonnay) in de dorpen Mareuil-sur- Aÿ (plaats genaamd "Sous Le Mont"), Ambonnay (plaats genaamd "Le Bout du Clos") en Aÿ (plaats genaamd "La Côte Faron")."
Een beschrijving van de verschillende Lieu-Dits Champagnes kan men lezen op Boutique Lotel-du-vin onder de titel "Box 6 Champagne Grand Cru Locations-Dits Domaine Jacques Selosse Collection". Bekijk ook de video op Vimeo waarin Anselme zelf uitlegt wat er zo speciaal is aan deze box. Lees ook meer over het Solera-systeem dat Selosse toepast onder Productieproces >Speciale technieken.
Voor meer informatie over proeverijen, kun je o.a terecht op
De beroemde Tom Stevenson schrijft in zijn artikel "Champagne Selosse: Het huis dat Jacques heeft gebouwd": Persoonlijk denk ik dat hij zijn druiven overrijpt, wat resulteert in wijnen die enigszins onaangenaam zijn, maar Bollinger, een andere lage dosis, oxidatieve producent, heeft met zijn Vieilles Vignes Françaises aangetoond dat een champagne die oxidatief is gemaakt van overrijp fruit geen finesse hoeft te hebben.
Blog du Champagne met de tag Selosse. De blog vermeld o.a. voor de Lieux Dit « Les Carelles » - Extra-Brut": Deze cuvée komt uit een mini-solera van de jaren 2003, 2004 en 2005.
Vinous.com schrijft in het artikel "Selosse - Lieux-Dits-diner bij NoMad": "Twee van de lieu-dit worden alleen verkocht als onderdeel van de ongeveer 300 dozen die elk jaar worden uitgebracht, waardoor het bijna onmogelijk is om alle zes de Champagnes samen te proeven. Dit onvergetelijke diner bevatte de hele collectie lieu-dits, samen met een aantal Selosse-klassiekers."
Bekijk ook zeker eens de video op Rare Wine Co.com.
Op hun site Champagne Jacquesson vermelden ze vijf maal de "Single Vineyards" in de vraag en antwoord stijl.
12 - WAT GEBEURT ER VOLGEND? Niet veel tot het bottelen. We geven de wijnen een goede lange tijd in vat en ze worden vrij laat gebotteld, in juli voor de Single Vineyards, en na de volgende vintage voor de Cuvée 700.
20 - U HEEFT ANDERE WIJNEN GENOEMD DIE U ENKELE WIJNGAARDWIJNEN ROEPT. WAT ZIJN DEZE? Het promoten van een specifiek terroir zit in het DNA van Jacquesson. Ruim voordat we erbij betrokken raakten, produceerde de familie de Tassigny (die het fortuin van het huis in 1925 nieuw leven inblazen alvorens het ongeveer 50 jaar later aan onze vader door te geven) een Blanc de Blancs d'Avize; deze wijn werd de BB genoemd en heeft destijds veel bijgedragen aan de reputatie van het huis. Wat ons betreft, we zijn vooral wijnbouwers en we hebben heel snel al onze inspanningen geconcentreerd om onze wijngaard-praktijken te verbeteren. Dit was een soort herontdekking van onze terroirs en bepaalde pakjes onthulden zo'n typiciteit dat we besloten ze apart te bottelen. Maar niet elk jaar en zeker niet tegen elke prijs! In feite zijn twee voorwaarden nodig om de productie van een enkele wijngaardwijn mogelijk te maken. Ten eerste moet de kwaliteit van het jaartal de volledige expressie van het karakter van elke streek mogelijk maken; ten tweede, de Cuvée 700 heeft voorrang en de Single Vineyards zullen niet ten koste gaan van de kwaliteit van die wijn. Cuvée nr. 739 profiteerde bijvoorbeeld enorm van de opname van de magnifieke Dizy Corne Bautray 2011, die dus niet werd gebotteld en waarvan het potentieel alleen met veel plezier kan worden onthouden door diegenen onder ons die het als een stille wijn hebben geproefd.
21 - WORDEN DE ENKELE WIJNGAARDWIJNEN ANDERS MET DE CUVÉE 700 BEHANDELD? Helemaal niet. Van wijnstok tot fles, het proces is precies hetzelfde. De Single Vineyards worden niet beter behandeld dan de Cuvée 700 of, misschien moeten we zeggen, de Cuvée 700 wordt niet slechter behandeld dan de Single Vineyards.
22 - HET MOET FASCINEREN OM DE VIER ENKELE WIJNGAARDEN VAN EEN VINTAGE IN PARALLEL TE PROEVEN. Het is meer dan interessant! Het is een van de weinige mogelijkheden in Champagne om zo precies wijnen uit verschillende terroirs te vergelijken als ze volwassen worden, de precisie van de ene, de wellust van een andere, de mineraliteit van een derde, de kracht van de laatste.
23 - DUS, VIER ENKELE WIJNGAARDEN, DE CUVÉE 700 EN DE CUVÉE 700 D.T. DIT IS ALLEEN VRIJ ONVOLDOENDE. WANNEER IS DIT GEBEURD? Onze wijnen van vandaag zijn het resultaat van de aanzienlijke verbeteringen die zijn aangebracht in al onze werkwijzen sinds 1988 toen we het management van Jacquesson overnamen. Omdat bijna al het andere was veranderd, konden de wijnen niet hetzelfde blijven. De veranderingen in de wijnen vonden echter plaats in een zeer korte periode, tussen 2000 en 2002. In 2000 was het de oprichting van de Cuvée 700, met Cuvée 728, terwijl in 2002 een reeks van vier enkele wijngaarden en de laatste Vintage blend, een wijn die onverenigbaar was met het concept van de Cuvée 700. Natuurlijk hebben al deze veranderingen lang geduurd voordat ze op de markt kwamen: de veroudering van onze wijnen is niet iets dat we kunnen opschieten! Dus, terwijl Cuvée 728 eind 2003 werd uitgebracht, moesten wijnliefhebbers tot 2011 wachten om onze Single Vineyard-wijnen te begroeten en het was pas in het najaar van 2014 dat de eerste Cuvée 700 D.T. beschikbaar was.
In het artikel Champagne Jacquesson door Wine Talks Club op Medium.com komt een proeverij aan bod. "Vervolgens bood Jean-Hervé ons 3 enkele-wijngaard cuvées aan. Eerst proefden we 2 Bland de Blanc Chardonnays: Champ Caïn in Avize (🏅93 +) en Corne Bautray in Dizy (🏅92 +). Beide komen uit prachtige 2008 vintage en ontvingen hun kurken in april 2018 na 8 jaar veroudering op droesem. Dat is waar terroir voor zich spreekt. Knapperige levendige Dizy zonder dosering en iets zwaarder Avize met aroma's van suikerriet en gewoon een perfecte balans. Avize gedoseerd met slechts 2,5 g/l.
We eindigen met Vauzelle Terme in Aÿ (🏅93) ook vanaf 2008 vintage. Deze prachtige Pinot Noir gemarkeerd met een hoge zuurgraad, mooie diepte in het midden van de mond en verleidelijke aroma's van gebakken appels. Disgorged in april 2018 zonder toegevoegde dosering."
Ik vond ook nog de Terre Rouge te Dizy. Een lieu-dits die aanleiding gaf tot de Terre Rouge Rosé 2004 gevinifieerd op eik en gebotteld in mei 2005 in een oplage van slechts 4.520 flessen. Lees meer hier.
Tomas's wine blog, startte in augustus 2014 met de profielen toe te voegen van de 319 dorpen in de Champagne-appellatie. Elk dorpsprofiel bevat -wanneer relevant- een overzicht van de "single vineyards" (zie "Info per gemeente" op De Dorpen).
Bérêche & Fils: Zie de gemeente Ludes op Tomas's wine blog.
Les Beaux Regards is een wijngaard met zand-kalksteen-slibgrond. Bérêche & Fils gebruikt Chardonnay, geplant in 1964, van deze site voor Les Beaux Regards, die echter ook druiven van de site Les Clos bevat.
Les Clos is een wijngaard met zand-kalksteen-slibgrond. Bérêche & Fils gebruikt ook Chardonnay, geplant in 1970 van deze site voor Les Beaux Regards.
Les Crans d'en Haut is een wijngaard op het westen met kalkrijke grond. Bérêche & Fils gebruikt Chardonnay, geplant in 1969 van deze locatie, voor de vintage Cuvée Le Cran.
La Vigne St-Jean is een wijngaard op het oosten met kalkrijke grond. Bérêche & Fils gebruikt Pinot Noir, geplant in 1973 van deze locatie voor de vintage Cuvée Le Cran.
Duménil: Zie de gemeente Chigny-les-Roses op Tomas's wine blog.
Le Clos des Pécherines, een op het westen gelegen wijngaard met een milde helling direct ten noordoosten van het dorp Chigny-les-Roses, aan de overkant van de weg van de kerk en het kerkhof. Grenst in het noordoosten aan Les Pécherines.
Les Pêcherines, een op het westen gelegen wijngaard, aangeplant in 1969, met een lichte helling dicht bij het dorp aan de noordoostkant. Grenst in het zuidwesten aan Le Clos des Pécherines. Duménil produceert een Cuvée Prestige Vieilles Vignes van deze wijngaard, met 80% Chardonnay en 20% Pinot Noir. Lees er meer over hier.
Les Gimprés 1955, geproduceerd door Bochet-Lemoine in Cormoyeux (Tomas's wine blog) van de gelijknamige wijngaard van 8,5 ha met Chardonnay-wijnstokken geplant in 1955. Bij ons bezoek hebben we twee flessen van dit top product meegenomen, zodat we voor de eerste keer een enkele wijngaard-champagne konden proeven (dosage slechts 5,65g/l). "Wordt alleen in goede jaren geproduceerd, en is daarmee elke jaargang weer uniek. (Bron)" en te koop in de online boetiek van de wijnmaker. Voor de technische fiche, klik hier.
Proefnotitie Gault Milau (14/20): "De smaak heeft een zachte aanzet, maar met een citrus achtergrond. Hij is rijk, kruidig, aangenaam met een krijtgevoel. Een uitgebalanceerde wijn, gespannen en soepel tegelijk, perfect om een gelukkig moment te vieren of om gewoon gegrilde vis te begeleiden."
Les Hautes-Prières (Hautvillers): Roger Constant (R.C.) Lemaire in Villers-sous-Châtillon produceert vanaf deze locatie een wijngaard-aangewezen en beboste vintage blanc de blancs, Millésime Les Hautes-Prières. Zie de gemeente Villers-sous-Chatillon op Tomas's wine blog.
"Valentin Leflaive : bientôt 14 cuvées lieux-dits en Champagne": "In de toekomst, met de oogst van 2020 als uitgangspunt, zou het zijn assortiment moeten uitbreiden door 14 nieuwe lokale jaargangen op de markt te brengen! Om de nodige druiven samen te brengen (al 25 ha en 27 plaatsen), was het natuurlijk nodig om een keldermeester te rekruteren met een mooi netwerk in de wijngaard." In het artkel worden volgende lieux-dits vernoemd:
"We hebben daarom vaak gekozen voor plaatsen met minder blootstelling of meer in hoogte, zoals Les Roches, gelegen op de hoogten van Avize. "
Ook hier hebben we bepaalde terroirs geselecteerd die bekend staan om hun blootstelling aan het noorden, zoals Corettes in Verzenay met een meer "vrouwelijke uitdrukking van pinot". Deze lieu dit wordt verwerkt in de Verzenay|15|40, zoals blijkt uit de technische fiche: "Parcelles : Coeur de Terroir (Champ Saint-Martin, Corettes, Bruyères...)".
Het zal ook een gemengde rosé van pinot noir en chardonnay (van Verzenay!) samenstellen, evenals een bloedende rosé uit de plaats les Marquises.
Ook Eric Rodez produceert twee lieu-dits champagnes, Les Genettes en Les Beurys. Een artikel van Pasteuning meldt "Tijdens een bezoek aan Jacques Selosse met een groep Belgische topsommeliers viel de naam Eric Rodez. Volgens hen was dit domein een van de meest spectaculaire domeinen naast Selosse. Eveneens bleek dit domein de favoriet van Anselme Selosse te zijn. (...) Eric Rodez was, voordat hij terugkeerde op het familiedomein, wijnmaker bij het beroemde Krug. Iets wat terug te vinden is in de stijl van zijn wijnen." In dit artkel wordt o.a. ook verwezen naar: "Les Fournettes is een vintage champagne bereid uit 100% pinot noir. De druiven zijn afkomstig van een kalkrijk terroir van de Grand Cru D'Ambonnay en uitsluitend van een klein wijngaardperceel genaamd Les Fournettes dat in het bezit is van Eric Rodez. De wijngaardhelling is op het zuiden gericht. De stokken zijn gemiddeld 41 jaar oud De vinificatie vindt." Verder: "Les Beurys is een vintage rosé champagne bereid uit 100% pinot noir. De druiven zijn afkomstig van de 'lieu-dit' genaamd Beurys van het Terroir d'Ambonnay, met behoorlijk wat krijt in de bodem. De pinotstokken zijn daar gemiddeld 35 jaar oud. De rosé is van het type 'saignée' en de vinificatie vindt plaats in kleine eiken vaten zonder malolactische gisting en zonder koudestabilisatie.