Blog Thema's

Episode 1 Clos-capsules

Zoals uit de naam afgeleid kan worden is een thematische capsule-verzameling een verzameling rond één bepaald thema of onderwerp. Een thema is bijv. bekende figuren, het jaar 2000 of 2020, maar vandaag wil ik het hebben over de capsules van clos-champagnes. Ik hoor sommigen zich al afvragen: wat is een clos-champagne? Een clos champagne is een champagne van één enkele wijngaard. Deze wijngaarden (meestal met een historische context) zijn afgesloten met een muur, een haag of een andere vorm van afsluiting. Hierdoor ontstaat er een microklimaat in de wijngaard.

Laat ons verdergaan met een aantal weetjes over dit thema. Afhankelijk van de geraadpleegde bron bestaan er 31 of 36 clos in de champagneregio. De kleinste hiervan noemt toepasselijk Le Petit Clos, ligt in Bouzy en heeft slechts een oppervlakte van 8,22 are en behoord toe aan Champagne Jean Vesselle. De grootste is Le Clos Pompadour (Pommery), 17 ha binnen de grenzen van de stad Reims. De stad heeft ook nog een tweede clos binnen zijn muren, met name Le Clos Lanson (1 ha) van het gelijknamige champagnehuis.

De meest gekende zijn waarschijnlijk Le Clos du Mesnil en Le Clos d’Ambonnay, beide van Champagne Krug, alsook Le Clos des Goisses van Champagne Philipponnat. Deze clos is niet allen de oudste, maar ook de meest steile met een helling tussen 25% en 45%.

Tot slot zijn er bij mijn weten 99 capsules te verzamelen als men een volledige verzameling rond dit thema wenst aan te leggen.

Dit artikel is ook verschenen in het Frans op de blog Caps’Apprendre van Philapostel Bretagne.

Episode 2 Uitvinder

Een thematische verzameling focust zich op één onderwerp. Vandaag, in deze tweede episode, wil ik het hebben over de uitvinder van de capsule. Algemeen wordt aangenomen dat het over Adolphe Jacquesson (1800-1876) gaat aangezien hij in 1844 een patent neerlegde bij het Ministerie van Landbouw. Soms komt ook de naam van Jules Guyot (1807-1872) naar boven. Hij was in die periode namelijk werkzaam bij het vooruitstrevende champagnehuis.

Wat met een thematische verzameling rond dit onderwerp? Een collectie bestaat uit slechts 18 capsules, wat het dus best eenvoudig zou moeten maken om die bij elkaar te krijgen. Weet wel dat de reeks van vier capsules, uitgebracht naar aanleiding van de 150ste verjaardag van de uitvinding in 1994 gegeerd zijn, slechts in beperkte mate aangeboden worden en gezamenlijk 160 punten waard zijn.

Een leuk weetje. Een reeks van 6 capsules met de beeltenis van de uitvinder (Lambert 2022, blz. 118) bevat aan de binnenkant de letters die samen de naam van de (voormalige) Franse gemeente Vertus (nu deel van of Blancs-Côteaux) bevatten. De link met het champagnehuis uit Dizy is op het eerste zicht misschien onduidelijk. Als men echter weet dat in Vertus in 1989 de eerst ruilbeurs voor capsuleverzamelaars doorging, kan men de link wel maken. Deze beurs wordt ook aanzien als de start van onze hobby en al zeker van onze naam “placomusophilie” (met dank aan Claude Mailliard). De jaarlijkse beurs (op 11 november) besteedde in 2019 aandacht aan de uitvinder naar aanleiding van zijn 30ste verjaardag en de 175ste verjaardag van de uitvinding. Bovenvermelde reeks werd toen uitgebracht om hem te herdenken.

Tot slot nog een kort woordje over de andere uitvindingen gerealiseerd door het huis Jacquesson in de 19de eeuw. In 1851 ontwikkelden ze een stapeltafel voor flessen, een jaar later een machine voor het spoelen van de flessen, en later nog een spindelmachine (Bron: Maison-Champagne.com).

Episode 3 Capsule-producenten

In deze episode wens ik het verhaal te vertellen van de capsule-producenten. Zonder hen en zonder de uitvinder Adolphe Jacquesson hadden we namelijk geen hobby en zouden we ook geen thematische verzameling kunnen aanleggen. Aangezien bijna alle van de 224 geïdentificeerde capsules (naam of logo producent vooraan zichtbaar) deel uitmaken van de categorie Herdenkingscapsules, zou je kunnen stellen dat dit een sub-thema hiervan is.

Laat ons even nagaan over welke bedrijven het gaat, hoe oud ze zijn, of ze nog bestaan en hoe ze eventueel aan elkaar gelinkt zijn. We beginnen met waarschijnlijk de meest gekende producent. De Franse Sparflex (1984-2010) Groep (holding sinds 2009) omvat door overnames een aantal bedrijven die gespecialiseerd zijn in capsules. Bedrijven zoals PapMetal (1900-1995), Le Muselet Valentin (sinds 1998, als opvolger van Ets. F. Valentin - EFD) en Maverick (sinds 1992) maken er deel van uit.

In de jaren 1980 begon PapMetal met het op de markt brengen van capsules en vervaardigde capsules met verschillende patronen, zoals het embleem van de champagne-regio en champagneglazen. Geloof het of niet, maar de periode van productie (begin en einde) komt overeen met het ontstaan van de placomusophilie in de regio.

Le Muselet Valentin heeft samen met zijn partner Martineau (gespecialiseerd in het slaan van edele en niet-edele metalen) het topproduct Le Muselet Art & Craft ontwikkeld. Ter gelegenheid van LuxePack Monaco won dit product de prijs Formes de Luxe 2018 in de categorie “Bouchage”.

Het Franse Géraudel (1937) begon zijn activiteit in het recyclen van kurken en daarna champagneflessen. In 2002 krijgt het bedrijf een nieuw elan met een forse uitbreiding van het aanbod: kurken, draaddoppen en daarna verzendboxen. Géraudel is ook de exclusieve verdeler in Frankrijk van producten van het Spaanse Sabat (1905) en concurreert regelmatig op de markt met innovaties. Het is uitgegroeid tot de wereldleider voor wat betreft personalisatie: het is nu mogelijk om zoveel verschillende platen te maken als er geproduceerd moeten worden, dus bijvoorbeeld 60 verschillende afbeeldingen voor een bestelling van 60 exemplaren.

Géraudel heeft ook een partnership met Les Folies Champenoises. Dit is het enige bedrijf dat sinds 2008 gemachtigd is voor het aanbrengen van stras-steentjes op een capsule volgens een door hen gedeponeerd procedé.

ICAS Muselets (1956, Italië) is opgericht op basis van het toen ambitieuze en vooruitziende idee van zijn oprichter Bruno Getto, die de eerste automatische machines ontwikkelde voor de productie van draadkappen. Nu is het een wereldspeler met meerdere ondernemingen en verdelers in verschillende landen. Zo is er ICAS France en in België Eurocap Eurocork, naast vele andere. Op dit moment is ICAS de grootste producent van draaddoppen ter wereld: 70% van de totale productie wordt verkocht op buitenlandse markten. Zij produceren 1.350 mio draaddoppen per jaar, wat neerkomt op 6,3 mio per dag.

EOS Innovation (2010), een filiaal van Barangé (24 capsules maar zonder naam op de capsule), is de ontwikkelaar van de capsules in opalis. Opalis een recycleerbare polycarbonaat plaat met veel esthetische kwaliteiten. Als je een themaverzameling rond het thema materialen wil opbouwen kan ophalis een sub-thema zijn. Meer hierover in een volgende episode.

Viteff is een tweejaarlijkse (jaarlijks in de jaren 90 van vorige eeuw) en meerdaagse internationale vakbeurs voor mousserende wijn technologieën die sinds 2005 georganiseerd wordt en waar deze producenten aanwezig zijn om nieuwe innovaties voor te stellen en hun klantenrelaties te onderhouden. Het Huis Mélan Moutet (1880) valt in 2019 op deze beurs in de prijzen, met name de Prijs van de Jury, met de driepotige capsule, genaamd Y, ontwikkeld samen met zijn uitvinder Pierre-Eric Jolly (Champagne René Jolly).

Tot volgende keer, voor het thema “materialen”, dus verschillende materialen gebruikt voor de productie van capsules.

Ook dit artikel is verschenen in het Frans op de blog Caps’Apprendre van Philapostel Bretagne.

Episode 4 Gebruikte materialen

We zijn terug en zoals aangegeven vorige keer, gaan we het vandaag hebben over de materialen gebruikt bij de productie van capsules.

“Normale” capsules zijn gemaakt van blik. Blik wordt gemaakt door het staal (of voorheen ijzer) in een walserij te walsen, eventuele walshuid te verwijderen door het in zuur te beitsen en het vervolgens te coaten. Traditioneel was dat met tin, door het onderdompelen in een bad van gesmolten tin of door galvanisatie aangebracht, tegenwoordig is het vaak een op epoxy gebaseerde kunststof.

Laat ons nu verdergaan met de “speciale” materialen. We starten met het minst gebruikte materiaal, met name carbon (populaire benaming voor een vezel versterkte kunststof bestaande uit koolstofvezel ingebed in een thermo-hardende kunststof) met slechts drie met de hand vervaardigde capsules voor Champagne René Jolly en gelinkt aan de Y-capsule (zie episode over producenten).

Een tweede materiaal is hout (het voornaamste bestanddeel van houtige planten, (vooral) bomen en struiken). Er zijn slechts 4 capsules in hout gekend en de eerste werd gemaakt in 2015, op initiatief van de UNPC (Union Numismatique Philatélique Carqueirannaise). Deze eerste houten capsule van olijfhout werd gemaakt voor de Cuvée des Tulipes van Champagne Degout Daniel (C@psElan78).

Vervolgens komen we bij glas (een amorfe (niet-kristallijne) vaste stof) als materiaal. Slechts 6 capsules gekend, allemaal van Champagne Néret-Vély. Verder gebruikt men hars (een taai, kleverig, plantaardig product dat voornamelijk gewonnen wordt uit naaldbomen) met 7 gekende capsules. Volgende materialen komen al in iets grotere aantallen voor. Tin (Sn) (66 caps) is een scheikundig element en één van de vroegst ontdekte metalen, gebruikt voor het vervaardigen van brons. Vanaf ongeveer het jaar 600 werd tin ook in zuivere vorm toegepast. Volgens sommige producenten vertegenwoordigd tin luxe en elegantie. Via EDVM Cadeau Etain kun je een tinnen capsule laten personaliseren.

Porselein (134 caps) (een Chinese uitvinding) is een specifieke vorm van keramiek, samengesteld uit kaolien, kwarts en een veldspaat, en gebakken op een hoge temperatuur. In een artikel van 2011 lezen we “Voor de eerste keer ter wereld is er een champagnecapsule van echt Limoges-porselein en versierd met een Fragonard-motief geproduceerd door de vereniging Vrienden van Champagne uit de Limousin.” Capsule hoort bij Champagne Moutardier Philippe.

De Opalis (417 caps) capsule, uitgevonden door EOS Innovation (zie episode over de producenten), heeft een recyclebare polycarbonaat plaat. Een polycarbonaat is een thermoplastisch polymeer, een stevig, hard en helder transparant materiaal dat in tegenstelling tot de meeste andere kunststoffen hoge temperaturen aankan.