Græðarinn lýðs og landa

Fyrirsögn:

Græðarinn lýðs og landa

Lagboði:

Óvíst. Má nota lögin við Á Galíleu láði, Mörður týndi tönnum eða Börnin segja og syngja.

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Helgikvæði

Kvæði undir sama bragarhætti:

1. Á fjallatindum fríðum - Upphaf: „Á fjallatindum fríðum/ fönnin hvíta skín." Eftir Steingrím Thorsteinsson (f. 1831. d. 1913).

2. Á Galíleu láði - Upphaf: „Á Galíleu láði/ ljóst í Kana stað." Eftir Hallgrím Pétursson (f. 1614. d. 1674). Sjá brúðkaupskvæði

3. Bændaháttur - Upphaf: „Lítinn óð skal efna." Höf. ókunnur (ort árið 1677). 

4. Börnin segja og syngja svo á jóladag - Upphaf: „Börnin segja og syngja/ svo á jóladag." Vers með lagi úr fórum Sunnevu Markúsdóttur á Möðruvöllum (f. 1752. d. 1833). Sjá jólin.

5. Heyr mig himins og láða - Upphaf: „Heyr mig himins og láða." Höf. ókunnur. Maríukvæði frá miðöldum, illa varðveitt. Sjá Helgikvæði.

6. Heyrðu hjálpin skæra - Upphaf: „Heyrðu hjálpin skæra." Höf. ókunnur. Sjá Helgikvæði.

7. Hjónasinna - Upphaf: „Æðstur einvalds herra." Eftir síra Einars Sigurðsson í Heydölum (f. 1539. d. 1626). 

8. Hugraun - Upphaf: „Það er upphaf dyggða." Höf. ókunnur. Sjá Helgikvæði

9. Íslands ellivæla - Upphaf: „Ísland bestum blóma/ búið fyrrum var." Eftir Finn Magnússon (f. 1781. d. 1847)

10. Íslands minni - Upphaf: „Ísland ögrum skorið/ eg vil nefna þig." Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768). 

11. Laurentíusdiktur - Upphaf: „Heyr þú heilagi andi/ er himna stýrir láð." Höf. ókunnur. Sjá Helgikvæði.

12. Maríugrátur - Upphaf: „Blómstrið brúða og kvenna." Höf. ókunnur. Sjá Helgikvæði.

13. Mörður týndi tönnum - Upphaf: „Mörður týndi tönnum." Eftir Bjarna Thorarensen (f. 1786. d. 1841). Úr Brennu-Njálssögu

14. Prestur setti saman - Upphaf: „Prestur setti saman/ svei mér, ef ég lýg!" Eftir síra Jón Þorláksson á Bægisá (f. 1744. d. 1829).

15. Tómasdiktur - Upphaf: „Vil eg hins bjarta blóma." Höf. ókunnur. 

16. Um heiðurs mey vil eg hefja - Upphaf: „Um heiðurs mey vil eg hefja." Höf. ókunnur. Sjá Helgikvæði.

17. Um Þorgeirs ólöglega byggingu - Upphaf: „Ekki er langt að leita/ lagagreinum að." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688).

18. Vegsemd allra vífa - Upphaf: „Vegsemd allra vífa." Höf. ókunnur. Kvæðið er ort eftir siðaskiptin. Sjá Helgikvæði.

19. Ölvísa - Upphaf: „Brennivínsbollar tríta." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Sjá drykkjuvísur.

Útgáfur: 

Jón Helgason, 1938, bls. 180–195. 

Græðarinn lýðs og landa

með líknarvaldið sitt,

frá öllum voða og vanda

vernda þú ráðið mitt.

Annars heims og einninn nú,

rót ilmandi, á réttan veg

ráðinu mínu snú.

(Kvæðið er í heildina 102 erindi).