Margrétarkvæði er fornt helgikvæði og söguljóð íslenskt. Heilög Margrét var uppi um 300 e.kr. og ein hinna þriggja helgu meyja af dýrlingunum fjórtán. Heilög Margrét er sérstaklega tignuð af barnshafandi konum. Þá er Margrétarsaga til í mörgum íslenskum handritum og lifði sagan vel á meðal þjóðarinnar eftir siðaskiptin, þrátt fyrir að hún sé af rammkaþólskum uppruna
Fyrirsögn:
Margrétarkvæði
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag
Höfundur:
Ókunnur
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Agnesarkvæði - Upphaf: „Í þann tíma ríkti í Róm/ ræsir einn á láði." Eftir Þorvald Magnússon (f. 1670. d. 1741). Íslenskt söguljóð
Annálskvæði - Upphaf: „Gefst hér mörgum skemmun skýr," Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705)
Brúðkaupskvæði - Upphaf: „Vér erum allir mótgangsmenn/ og megum huggun þiggja." Eftir Ólaf Indriðason frá Kolfreyjustað (f. 1796. d. 1861). Brúðkaupskvæði
Heimspekingaskóli - Upphaf: „Þegar fólki er þannig vart." Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705).
Leitar mín í ljóðum frekt - Upphaf: „Leitar mín í ljóðum frekt/ lindin frænings palla." Afmorskvæði
Minningarkvæði um Jón Arason og sonu hans - Upphaf: „Margir hafa þá menntanægð/ menn í þessu landi." Eftir Ólaf Tómasson á Hafgrímsstöðum (f. 1532. d. 1595)
Varla má þér vesælt hross - Upphaf: „Varla má þér vesælt hross." Eftir síra Jón Þorláksson á Bægisá (f. 1744. d. 1819). Hestavísa.
Heimild/kvæðið á prenti:
1. Svo er skrifað suður í Róm
seimgrund nokkur væri
guðrækin í geði fróm
góðan lofstír bæri
fræg á fyrri tíð.
Margrét hét sú baugabil
bæði væn og fríð.
Um helga mey ég hefja vil
hróðrar lítið smíð.
2. Foreldra átti fróma sér
faldalindin dýra
áttu þau sem efni tér
einu porti að stýra
með bresti brauðs og víns.
Löngum gætti lítil mey
lamba föður síns
sinnti um heimsins auðlegð ei
ágæt foldin líns.
3. Í barmi sínum bókarkorn
bar þá lamba gætti,
blíðum guði bænafórn
bljúg af öllum mætti
færði baugabrú.
Hennar iðja ætíð var
iðkun heilög sú.
Um heiðinn sið ei hirti par
helga rækti trú.
4. Einn var greifi í þeim stað
efnið vill svo greina,
laufabrjótur, las ég um það,
lastaði trúna hreina,
Guðsorðs óvin sá
galdramaður grimmur var
gjörði kristna þjá.
Einhvern daginn að svo bar
unga mey hann sá.
5. Á fríðleik snótar furðar hann
frétti að nafni kæru.
Vill þó ekki vondan mann
virða neinnar æru
heilög hreinlíf mey.
Bónorð sitt þá byrja fer
baugs við mæta ey.
Biður hana að segja sér
siðugt já eða nei.
6. Ég hefi játað öðrum trú
ansaði veigagefni,
helg guðdómsins hátign sú
hvern ég Jesúm nefni
ektamaður er minn.
Fengið hef ég fyrir hans und
fagnaðar umskiptin.
Hann gaf mér í heimanmund
heilagan andann sinn.
7. Þegar heiðinn heyrði og sá
hana svo andsvör greiða
í myrkvastofu mælti hann þá
meyna skyldi leiða,
segir hún síðan þar
sannlega skuli svelta í hel
með sárar hörmungar,
utan hún taki öllu vel
upp á greifans svar.
8. Greifinn í sitt goðahús
gengur eftir þetta,
skurðgoðunum skipar fús
skuli sitt mál við rétta
og fórnir færðar þeim.
Þegar liðið var langt á nótt
loddarinn víkur heim
varla gat fyrir vondri sótt
vafrað um foldargeim.
9. Í myrkvastofu meyjan ung
mátti fjötruð bíða,
nóttin sú var næsta þung
nálgaðist þrautin stríða.
Sá þá seimalind
um miðnætti inn kom þar
ein þríhöfðuð kind
ógnaleg í öllu var
einhyrnings í mynd.
10. Gekk þar að sem gullskorð lá
gjörði svo að spjalla,
greifanum sagðist sendur frá
sem mig gjörir að kalla
galinn á glæpastig.
Skal ég kvað hann vera þinn vin
ef viltu göfga mig.
Þú hefur angrað allt mitt kyn
ekki er mér um þig.