De afdamming van het riviertje de IJe was de basis voor het ontstaan van Volendam.
Ferwert, gelegen in het noorden van de provincie Friesland binnen de gemeente Noardeast-Fryslân, is een van de oudste terpendorpen in de regio. De oorsprong van de nederzetting op de kwelderwal gaat terug tot de eeuwen vóór de christelijke jaartelling. Historische bronnen vermelden de plaats al in de negende eeuw onder de naam Federwrt in de registers van het Duitse klooster Fulda. Ferwert ontwikkelde zich door de eeuwen heen tot de hoofdplaats van de voormalige grietenij en gemeente Ferwerderadiel, waarmee het een belangrijke bestuurlijke en economische spilfunctie vervulde.
Het historische middelpunt van het dorp wordt gevormd door de Sint-Martinuskerk, gesitueerd op een opvallend hoge en deels afgegraven kerkterp. De bouwgeschiedenis van deze monumentale zaalkerk ving aan in de twaalfde eeuw, toen het schip werd opgetrokken uit geïmporteerd Duits tufsteen. Restanten van dit vroege middeleeuwse muurwerk zijn nog steeds herkenbaar in de noordgevel. In de vijftiende eeuw onderging het gebouw een ingrijpende gotische verbouwing en uitbreiding. De robuuste bakstenen westtoren werd rond 1500 toegevoegd en vormt sindsdien een baken in het open Noord-Friese landschap.
Rondom de kerk ligt de Vrijhof, een historisch plein dat in de middeleeuwen een bijzondere juridische status bezat. Als asielplaats bood de Vrijhof bescherming aan personen die vervolgd werden door de wereldlijke macht; binnen deze grenzen gold destijds het kerkelijk recht. Aan dit plein en in de directe omgeving verrezen diverse statige panden, waaronder de vroegere pastorie en woningen voor de lokale adel. De invloedrijke adellijke familie Cammingha, die de nabijgelegen en inmiddels verdwenen Cammingha State bewoonde, drukte een zwaar stempel op de lokale gemeenschap. In de kerk getuigen rijkgesneden herenbanken, rouwborden en grafzerken van hun eeuwenlange aanwezigheid en gezag. Door het wegblijven van grootschalige moderne industrie heeft Ferwert zijn karakteristieke, compacte structuur van een Fries terpendorp grotendeels weten te behouden.
Oudste vermelding in Fulda: De oorkonde uit het jaar 855 waarin Ferwert voor het eerst als Federwrt wordt genoemd, bevindt zich in het bezit van het klooster van Fulda in Duitsland en documenteert een schenking van goederen door een Friese edelman genaamd Folcker aan dit verre klooster. (Groninger Archieven)
Monumentale korenmolen De Rijp: Ten zuiden van het dorp staat de korenmolen De Rijp, een zogenaamde grondzeiler uit 1843 die werd gebouwd ter vervanging van een omgewaaide standerdmolen en die tot op de dag van vandaag als werkend provinciaal erfgoed wordt onderhouden. (Monumentenregister)
Unieke zeventiende-eeuwse herenbank: In het interieur van de Sint-Martinuskerk bevindt zich een rijk gedecoreerde overhuifde herenbank uit 1660 van de familie Cammingha, die opvalt vanwege het houtsnijwerk met familiewapens en de strategische verhoogde opstelling recht tegenover de kansel. (Monumentenregister)
Geboorteplaats van een psychologiepionier: De invloedrijke Nederlandse filosoof en psycholoog Gerardus Heymans, grondlegger van de experimentele psychologie in Nederland en bekend van de psychologische typologie van Heymans, werd in 1857 geboren in Ferwert, waar zijn vader destijds werkzaam was als gemeentesecretaris. (Huygens Instituut)