N I E U W: Kantoren hebben plaatsgemaakt voor exclusief wonen in een unieke stadsvilla van 444 m2
Nagele is een bijzonder polderdorp in de Noordoostpolder. De geschiedenis van deze plaats begint direct na de drooglegging van het gebied in de jaren veertig. De ontwerpers kregen een unieke kans om op de voormalige Zuiderzeebodem een compleet nieuw dorp vanaf de tekentafel te realiseren. De naam Nagele verwijst naar een historisch eiland dat ooit tussen Urk en Schokland lag en in de golven was verdwenen. Het dorp werd tussen 1954 en 1956 daadwerkelijk gebouwd als het laatste van de elf geplande dorpen in de polder.
De stedenbouwkundige opzet van Nagele is wereldberoemd. Waar de andere tien polderdorpen een traditionele, monumentale architectuur kregen, werd Nagele een icoon van het modernisme. Het ontwerp is gemaakt door de architectengroep 'De Acht en Opbouw', met daarin grote namen zoals Gerrit Rietveld, Aldo van Eyck en Cornelis van Eesteren. De stedenbouwkundigen hanteerden een strakke, functionele opzet gebaseerd op een rechthoekig grid. Het dorp is ontworpen als een compacte kern, omringd door een brede, groene boomsingel die de koude polderwind tegenmoet moest gaan. Binnen deze singel liggen de woonwijken in hoefijzervormige ringen rondom een gigantisch centraal groen park.
De architectuur van Nagele weerspiegelt de idealen van Het Nieuwe Bouwen. De ontwerpers braken radicaal met het verleden en kozen voor strakke lijnen, platte daken en het gebruik van moderne materialen zoals beton en glas. Er mocht in het hele dorp geen enkel hellend dak worden gebouwd, wat destijds zeer revolutionair was in Nederland. De woningen zijn zo gepositioneerd dat ze maximaal profiteren van het daglicht en de omliggende natuur. Ook de scholen, kerken en het winkelwijdse centrum werden in deze minimalistische, kubistische stijl opgetrokken. Aldo van Eyck ontwierp persoonlijk drie basisscholen in het dorp, die gekenmerkt worden door hun menselijke schaal en bijzondere lichtinval.
Nagele trekt nog altijd architecten en stedenbouwkundigen uit de hele wereld die het dorp als een levend openluchtmuseum beschouwen. Sinds 2011 bezit het dorp officieel de status van rijksbeschermd stads- en dorpsgezicht vanwege de unieke cultuurhistorische waarde. Een bijzonder weetje is dat Gerrit Rietveld de beroemde 'Rietveld-woningen' in het dorp ontwierp, een rij unieke doorzonwoningen aan de Karwijhof. Tegenwoordig kun je in het dorp Museum Nagele bezoeken, dat gevestigd is in een van de voormalige kerken van architecten Zuiderhoek en Van Bodegraven. Dit museum vertelt het complete verhaal over hoe deze modernistische oase in de polderklei tot stand is gekomen.
De hergebruikte kerkbanken: De meubels van Museum Nagele zijn niet zomaar aangeschaft, maar zijn specifiek vervaardigd uit het originele hout van de voormalige kerkbanken van de Rooms-Katholieke Sint-Isidoruskerk waarin het museum tegenwoordig gevestigd is (Reisblog Davides).
Het vriendschappelijke compromis: Dat Nagele als enige dorp in de polder volledig modernitisch werd ontworpen, kwam door de persoonlijke vriendschap tussen Andries Dirk van Eck, het toenmalige hoofd van de afdeling bouwkunde voor de Noordoostpolder, en Ben Merkelbach, de voorzitter van de avant-gardistische architectengroep De 8 (Wikipedia).
De verzwolgen handelsroute: De naamgever van het polderdorp was een middeleeuwse nederzetting met een eigen kerk die tussen Urk en Schokland lag; dit historische eiland lag aan een belangrijke vaarroute van de IJsselmonding naar Staveren tot het omstreeks het jaar 1300 tijdens een zware stormvloed in de Zuiderzee verdween (Museum Nagele).
De experimentele systeembouw: Om het dorp in een extreem strak tempo op te bouwen, pasten de aannemers in de jaren vijftig vooruitstrevende, geprefabriceerde bouwsystemen toe zoals Dura-Coignet en Cusveller, waardoor de woningen als een van de eerste projecten in Nederland seriematig uit beton- en fabriekselementen in elkaar werden gezet (Nagele).