Geschiedenis van het
veendorp Valthermond

Gepubliceerd op: 

Valthermond: Van Woeste Moerassen naar Eindeloos Lint

De geschiedenis van Valthermond leest als een epos van hard werken, modder en vooruitgang. Als een van de langste lintdorpen van Nederland vertelt de structuur van het dorp nog altijd het verhaal van de enorme 19e-eeuwse veenontginning.

De Geboorte aan de 'Mond'.
Hoewel de plannen al in 1833 op papier stonden, kwam Valthermond in 1853 pas echt tot leven. De naam is simpel maar doeltreffend: het dorp ontstond aan de 'monding' van de kanalen die aansloten op het Stadskanaal. Vanuit daar trokken de pioniers het veen in, richting het dorpje Valthe. Langs twee parallelle kanalen — de Noorder en Zuider Hoofdvaart (nu het Noorder- en Zuiderdiep) — werd het moeras getemd. Deze kanalen waren de levensaders van het dorp: ze voerden het overtollige water af en boden een snelweg voor de schepen volgeladen met 'het bruine goud'.

Pioniers en Primitieve Omstandigheden.
Valthermond werd een smeltkroes van gelukzoekers. Turfgravers, arbeiders en kooplieden uit heel Nederland en Noord-Duitsland trokken naar de Drentse woestenij. Het leven was er rauw; men werkte onder loodzware omstandigheden in het veen en woonde vaak in schamele hutten.

De Grote Ommekeer.
Rond de eeuwwisseling raakte het veen op, maar Valthermond vond zichzelf opnieuw uit. De achtergebleven 'dalgronden' bleken met een beetje kunstmest goud waard voor de akkerbouw. De armoedige keten maakten plaats voor statige boerderijen van het Oldambtster type, die nog altijd het landschap sieren. Terwijl de turfwinning na de Tweede Wereldoorlog definitief stopte door de opkomst van kolen en gas, bleven de boeren de nieuwe motor van de lokale economie.

Een Nieuw Gezicht.
De grootste visuele verandering kwam in de jaren '60 en '70. De karakteristieke kanalen en wijken (zijkanalen) werden grotendeels gedempt om ruimte te maken voor auto’s. Hoewel het dorp hiermee een stuk bereikbaarder werd, verdween ook het unieke 'Venetië van de Veenkoloniën'-gevoel. Wat overbleef is dat iconische, kilometerslange lint dat de herinnering aan de enorme schaal van de ontginning levend houdt.