Blog 2. de IJe

Gepubliceerd: 23 Oktober 2026

Het ontstaan van Volendam: De geschiedenis van de rivier de IJe.

De geschiedenis van Volendam begint bij een verdwenen waterweg: de rivier de IJe. In de middeleeuwen stroomde deze kleine rivier door het drassige veenlandschap van Waterland. Het water verbond het binnenland rechtstreeks met de Zuiderzee. Aan de monding van de IJe ontstond een bescheiden handelslocatie. Dat veranderde ingrijpend in het jaar 1357. Graaf Willem V verleende Edam toen stadsrechten. De inwoners van Edam wilden een kortere verbinding met de Zuiderzee. Zij groeven een nieuw kanaal en damden de oude monding van de IJe af. Door deze ingreep ontstond een dichte dam, in de volksmond de 'Vollendam'.

Rondom deze historische dam vestigden zich al snel boeren en vissers. Het afsluiten van de rivier legde zo de basis voor het dorp Volendam. Het landschap veranderde snel na de afdamming. Het stroomgebied van de IJe slibde langzaam dicht. De nieuwe bewoners bouwden hun woningen op de dijk en erachter. Hier ontstond de wijk het Doolhof. Deze oudste dorpskern heeft smalle steegjes en een onregelmatig stratenpatroon. De houten gevels met groenwitte schilderingen herinneren direct aan de vroegere bouwwijze. De bakstenen paadjes en de dicht op elkaar gebouwde huizen bepalen hier het stadsgezicht.

Vandaag de dag is de oorspronkelijke rivier niet meer als één stroom herkenbaar. Delen van de oude IJe zijn opgegaan in polderwateren en de Ringvaart van de Purmer. Toch blijft de historische waterloop zichtbaar in de structuur van de dijk en het haventerrein. De ligging van de vroegere monding vormt het hart van de moderne dorpskern. Bezoekers zien op deze plek de overgang van de oude polders naar de voormalige Zuiderzee. Daar loopt nu de stadsgracht IJe.

4 leuke weetjes over de rivier IJe in Volendam.

Oude scheepshellingen: Langs de voormalige waterloop van de IJe ontstonden in de vijftiende eeuw de eerste scheepswerven van het dorp. Ambachtslieden bouwden daar houten botters voor de Zuiderzeevisserij. (Waterlands Archief)
Verloren handelsroute: Voordat de IJe werd afgedamd, voeren Friese en Duitse kooplieden via deze rivier rechtstreeks naar het Hollandse binnenland. De afdamming maakte een einde aan deze internationale doorvoerroute. (Canon van Nederland)
Sporen in de ondergrond: Geologisch onderzoek toont aan dat de oude bedding van de IJe uit een dikke kleilaag bestaat. Deze stevige ondergrond voorkwam dat de latere dijkbebouwing wegzakte in het omringende veen. (Geologie van Nederland)
Veenafgravingen bij de bron: De rivier de IJe ontstond niet alleen door natuurlijke afwatering. In de twaalfde eeuw versnelden menselijke veenafgravingen de vorming van deze waterloop naar de Zuiderzee. (Oneindig Noord-Holland)