N I E U W: Het laatste gemeentehuis van Broek in Waterland werd een kerkelijke kosterij.
Hindeloopen, gelegen aan de IJsselmeerkust in de Friese gemeente Súdwest-Fryslân, is een van de historische Friese elf steden. Hoewel de plaats tegenwoordig kleinschalig oogt, kende zij in de zeventiende en achttiende eeuw een grote bloeiperiode als internationale handelsstad. Hindeloopen ontving in 1225 stadsrechten en trad later toe tot het handelsnetwerk van de Hanze. De strategische ligging aan de Zuiderzee stelde de inwoners in staat een omvangrijke vloot op te bouwen die zich concentreerde op de vaart naar Amsterdam en de Oostzeelanden, met name voor het transport van hout en jenever.
Een opmerkelijk aspect van deze bloeiperiode was dat Hindeloopen gedurende haar glorietijd geen diepe vaargeul of kunstmatige haven bezat. De grote fluitschepen lagen op de rede buitendijks verankerd, waarna kleinere vaartuigen de goederen aan land brachten. Deze intense maritieme contacten zorgden voor een specifieke culturele ontwikkeling. De stad ontwikkelde een eigen dialect, het Hylpers, en een kenmerkende schilderkunst en klederdracht met sterke invloeden van geïmporteerde stoffen uit Azië via de Vereenigde Oostindische Compagnie.
De historische binnenstad herbergt diverse monumenten die herinneren aan deze maritieme welstand. Het middelpunt wordt gevormd door het Sylhûs (sluiswachtershuis) uit 1619, voorzien van een houten klokkentoren. Dit gebouw deed dienst als administratief centrum voor het sluisbeheer en de haven. Direct daarnaast staat de Grote of Westerkerk uit 1632. Deze eenbeukige kruiskerk werd gebouwd ter vervanging van een middeleeuwse voorganger die tijdens de Tachtigjarige Oorlog was verwoest. De karakteristieke kerktoren werd na een blikseminslag in 1724 herbouwd en vertoont een lichte, herkenbare scheefstand.
Langs de grachten en smalle straten, zoals de Nieuwstad en de Dijkweg, staan talrijke commandeurswoningen. Dit waren de huizen van scheepskapiteins, herkenbaar aan de houten geveltoppen en ankerstenen. Na de achttiende eeuw stortte de Oostzeehandel in door internationale conflicten en de opkomst van grotere havens. Hindeloopen transformeerde in een geïsoleerd vissersdorp, waardoor de zeventiende-eeuwse stedenbouwkundige structuur en de unieke cultuuruitingen nagenoeg ongeschonden bewaard zijn gebleven.
De open leugenbank: Onder de open overkapping van het Sylhûs bevindt zich een houten zitbank uit 1785, de zogenaamde leugenbank, waar gepensioneerde zeelieden en vissers historisch bijeenkwamen om nieuws en sterke verhalen uit te wisselen. (Monumentenregister)
Het voormalige raadhuis: Het zeventiende-eeuwse stadhuis aan de Dijkweg, gebouwd in 1683, herbergt een volledig bewaarde historische raadzaal waar de magistraat van de stad rechtsprak en rechtstreeks toezicht hield op de maritieme handelscontracten. (Monumentenregister)
De verzakte Westertoren: De toren van de Westerkerk, herbouwd in 1724, kampt al sinds de constructie met een opvallende scheefstand die werd veroorzaakt door de slappe veengrond onder de fundering, waardoor de spits tientallen centimeters uit het lood staat. (Monumentenregister)
Zeldzame houten klokgevels: In de binnenstad, zoals bij het monument aan de Kalverstraat 15, zijn zeldzame voorbeelden te vinden van houten klokgevels uit de achttiende eeuw, een lichte constructievorm die specifiek werd toegepast om verzakking op de zachte Friese bodem te voorkomen. (Monumentenregister)