Ellikvæði

1. Í æsku en unga kæra

um erindi nökkur beiddi mig,

lést hún vilja læra

og lesa fyr þeim sem bæði sig.

Skemmra þykir nær skemmtir nökkur í húmi

eða þá væna veigagátt

um vintrar nátt

vakandi liggur í rúmi.

2. Nær á mann stríðir elli,

ungir mega þar þenkja á,

flesta trú eg hún felli

þó fordild nökkur þyki á.

Augnaráð, afl sem heyrn og minni,

skekur hún þetta skötnum frá,

en skapar þeim þrá,

þögn og þunglegt sinni.

3. Kláða, hryglu og hósta,

hefur það ellin nóg með sér,

kveisu í limu kann ljósta,

leikur hún þetta stundum mér.

Líkama mannsins lætur hún allan dofna,

kaldur og freðinn klæðfár er,

hann klórar sér

í sæng þá hann vil sofna.

4. Gjör enn greina kunni

getur hún elli komið af stað,

tennur úr mannsins munni

molna burt svo raun er að.

Mælskan verður og málsnilld niður að falla,

lysting öll er lokuð á burt,

með list og kurt,

svo fer um konur sem kalla.

5. Leggst þá flest til lýta

þó á listum hafi mann kunnað skil,

nær vill enginn nýta

neitt það hinn gamli leggur til.

Við yngisfólkið er eg því fús að skilja,

mér virðist margur mega það sjá

og minnast á

að hafa vill hvör sinn vilja.

6. Hvörninn á þessu að hegða

svo hafi hinn gamli náð og frið?

Eða skal búinu bregða

og buldra ekki fólkið við?

Og verða þá hnepptur í horn til frænda sinna

og hafa það eina að halda þá

sem hinn vill ljá

eða nökkrum munum minna.

7. Heiðri trú eg þá halli

þó hefði í æsku viljann sinn,

er hann innst á palli

og undir lítið gæruskinn.

Brók er vond en beyglast skór á fótum,

af öngvu skarti er eftir par,

því áður var

nema hryggðin í hjartarótum.

8. Burt er bónda fæða,

á borði sínu hann hafði fyrr,

um rétti þarf ei að ræða,

þeir rata ei inn um hússins dyr,

hans diski og skál að dúkur er enginn undir.

Meiri er von þó maðurinn sá

megi minnast á

liðnar lífsins stundir.

9. Í æskunni halurinn hafði

hæga sæng að liggja á,

vífið hann að sér vafði

og veitti allt sem lysti þá.

Nú mun hann með þökkum verða að þiggja

hærusekk og hempu grá,

að honum skal ljá

í flet þar hann fær að liggja.

10. Elli trú eg að enginn

yngismaðurinn þekkja kann,

lætur hún eftir honum lengi,

að lyktum frá eg hún pretti hann.

Þó þykist mann stoltur og sterkur í limum öllum,

kann hún flestum að koma á kné

þó karskir sé,

svo vel konum sem köllum.

11. Elli hefur brjóst til að binda

bæði á gömlum hendur og fætur,

einninn augun blinda,

af þeim tekur hún svefn um nætur.

Volkast hugur nær vakir mann einn í ranni,

víl og hugsun varast má sá

sem venst það á

ef hún er ekki að manni.

12. Eg má á mig játa

að of lengi hef eg seinkað við

lestina af að láta

og líkjast dugandi manna sið.

Ætlaði eg aldrei ellin mundi nenna

að taka í einu allt að sér

sem æskan mér

með ljúfleik réð að léna.

13. Vesligum villu brautum

vafrað hef eg svo lengi á,

kominn að þessum þrautum

sem hinum gamla sagt er frá.

Ellin kveðst fyrir æsku skuli mér gjalda,

hún kallast mig hafa keypt og fest,

hún keppir mest

að hún skuli þetta halda.

14. Mér vinnst henni ekki að verjast,

vefst hún mér svo fastlega að,

við brúði er illt að berjast,

bótlaus pína er öllum það,

hlýt eg að hafa það hún vill á mig leggja.

Skal eg þó aldrei skötnum tjá

eða skýra frá

skiptunum okkar beggja.

15. Í æsku kunni en kæra

svo kurteislega að búa að mér,

hún hreykti öngvum hærra,

hvör hann átti ei meira að sér,

og látið mig því langan tíma halda.

Gjöri eg þar öngva undran að

þó ellin það

grimmlega vilji mér gjalda.

16. Ei vil eg elli blóta,

ætla eg hún hafi lög fyrir sér,

svo er eg farinn til fóta,

föllin trú eg nú vísust mér.

Finnst ei ráð að forðast megi eg þetta

nema eg taki mér stinnan staf

og hafi stuðning af

ef eg skal ekki detta.

17. Þó á æsku í freistni falli,

svo fái mann ekki gjört þar að,

þá trú eg að hún elli

af muni nökkuð plána það,

ef vér þolum og þökkum vorum herra,

hvört sem gengur mót eða með

það manninn sker,

kann það kvalirnar þverra.

18. Lof sé lausnara mínum

fyrir lánið allt hann veitti mér.

Hvör að högunum sínum

hyggi, sá sem roskinn er,

hvað vér eigum Guði á móti að gjalda

fyrir æskublóm og aura nægð

og alls kyns frægð,

hann lætur oss lengi halda.

19. Lífsins stundir líða,

loksins þykjunst eg þetta sjá,

þess er best að bíða

sem blessaður Drottinn leggur á.

Búin er sæng sem búkurinn manns skal fanga,

blóðrauð mold er breidd þar á

en í burtu frá

vinirnir vorir ganga.

20. Þá er gæfa og gifta

að hinn gamli hafi þess aflað rétt,

sem skyldir með sér skipta,

í skálunni mun það ekki létt,

sem með kærumálum komist höfum að illa.

Vesleg sálin verður að sjá

þá viktina á,

að hana mun ei hægt að stilla.

21. Hvar er þá mennt eður mæti

sem mannkindinni var lánað hér

og allt það eftirlæti

er í æsku vorri höfðum vér,

mekt og heiður, mannhaldið með auði,

réttafjöldann víns og vist,

að vér höfum misst,

þá kemur hinn dapri dauði.

22. Frá margföldum móði

mildur Guð[s] son leyst hefur oss

með sínu síðublóði,

særður og negldur á helgan kross.

Hvað mun eg aumur hér á mót mega gjalda

fyrir það lán þú léntir mér,

að lof sé þér

um allar aldir alda.