FLÖSKU-KVEÐJUR – Mjúk og skemtilig satýra, sýnandi inngang, framgang og útgang drykkjuskaparins eru drykkjuvísur eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768) boðbera upplýsingarinnar á Íslandi. Tvísöngslagið fékk Eggert úr Maríuvísum sem eru eignaðar Jóni Pálssyni Maríuskáldi (f. um 1390. d. um 1471) en það er þó á reiki. Fyrsta erindi Maríuvísnanna hljóða svo:
María meyjan skæra!
minning þín og æra,
verðugt væri að færa
vegsemd þér og sóma,
svoddan sólarljóma.
:: Þú vart ein ein ein ::
þú vart ein svo helg og hrein,
hæstum vafin blóma!
Fyrirsögn:
Flösku-kveðjur
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag. Sjá Bjarna Þorsteinsson 1906–1909, bls. 534. Lagið lærði Bjarni í Mýrasýslu. Lagið hefur upphaflega verið sungið við hinar fornu Maríuvísur eftir Jón Pálsson Maríuskáld (f. um 1390. d. um 1471)
Höfundur:
Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768)
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Carmen de Beata Virgine Maria - Upphaf: „Máría móðurin skæra/ meyja blóm og æra." Eftir Jón Pálsson Maríuskáld (f. um 1390. d. um 1471). Helgikvæði
Maríuvísur - Upphaf: „?" Eftir Jón Arason (f. 1484. d. 1550) biskup á Hólum. Helgikvæði
Maríuvísur - Upphaf: „Máría móðirin skæra/ minning þín og æra." Eftir Jón Pálsson Maríuskáld (f. um 1390. d. um 1471). Sjá Kvæðasafn eftir nafngreinda menn á miðöld, bls. 138-140. Helgikvæði
Skálholtspíkur prjóna - Upphaf: „Skálholtspíkur prjóna/ prýðilega þjóna." Þjóðvísa. Höfundur ókunnur.
Útgáfur:
Útg. ókunnur 1832, bls. 144–146.
1. Enn skal enni hlúna,
ertu komin núna,
flaska! fleyti-búna,
full uppundir tappa!
til þín vil eg vappa?
::skrúfið af af af!::
skrúfið af, fyrir utan vaf,
æ, ég verð að klappa!
2. Ó, mín flaskan fríða!
flest ég vildi líða,
frostið, fár og kvíða,
fyrr en þig að missa;
mun ég ei mega kyssa
::munninn þinn þinn þinn?::
munninn þinn svo mjúkan finn,
meir enn verð ég hissa.
3. Fríðast flösku hjarta,
flaskan mín hin svarta!
hvort mun hrundin skarta
hvít og nett í orði
betr en þú á borði?
::þín brjósta-mjólk mjólk mjólk::
þín brjósta-mjólkin fyllir fólk,
sem fýrugt drekka þorði.
4. Æ! ég allr loga
af þeim mjólkr-boga;
þig skal tutla og toga
trútt með vara-kampi,
mitt yndi, ljós og lampi!
::ég angr bíð bíð bíð,::
ég angr bíð, nema' allan tíð,
ár og síð þér hampi.
5. Af því öllum mönnum
auka gjörðir hrönnum
þorið ótt í önnum,
afl og vit úr máta,
því mun þegninn játa,
::ör með smakk smakk smakk:
ör með smakk, sem af þér drakk,
og ærið gjörði láta:
6. Minni mýkir flaska,
munninn lætr vaska,
augnaráði raska,
ramba' á báðar síður,
svo fer ekki síðr;
::eins og dans dans dans::
eins og dans fer eðli manns,
allt í þoku líðr.
7. Unnustu þótt eigi
eina, sem ég þreyi,
henni ann ég eigi
eins og þér, mín flaska!
Þú ert tælin taska!
::gefr vín vín vín,::
gefr vín að gamni þín
og gleðr lyndið kaska.
8. Vaknar vés og glaumr,
vellr horna-straumur,
tæmist tíminn naumr,
talar flaskan þekka:
meira máttu drekka,
::þar til út út út,::
þar til út af þessum kút
þornar yndi rekka.
9. Fáðu fylli staupa,
frá mér skaltu' ei hlaupa,
elligar aðra kaupa
enn þú fastnað hefir,
hún þér hýru gefr;
::haldtu' um mig mig mig,::
haldtu' um mig, en helltu' í þig,
hvað sem þorstinn krefr.
1o. Þú ert þriflig kona!
því læturðu svona?
eða viltu vona
mín verði bygð á sandi?
nú er ég nokk' í standi;
::fyrir þræl þræl þræl,::
fyrir þræl eg hopa' á hæl
hvörgi' í þessu landi.
11. Og þótt allir saman
að mér kæmuð framan,
eg held yrði gaman
ykkar hrygg að sveigja;
skrýtin bónda-beygja
::mundir þá þá þá,::
mundir þá fyrir menn að sjá,
sem mættu frá því segja.
12. Augun fljúga og fljóta,
fallig orðin hrjóta
stömuð hátt til hóta,
höfuðið er í ryki;
tungan hál sem með hiki
::tæpir á á á,::
tæpir á og fer í flá;
færist eg mið diki.
13. Mjúkt eg finn til fóta,
föntunum vil eg blóta,
hendr happa njóta:
þeir hlaupa' að augnabliki,
og standast ei við striki;
::alltíð má má má,::
alltíð má ég meira þá,
ef mæti' eg eingu sviki.
14. Mýking liðamóta
mér er helst helzt til bóta,
því skal bramla' og brjóta,
bölvun þó að jyki,
bifast orð og kriki;
::augun grá grá grá,::
augun grá í svíma sjá:
mér sýnist húsið kviki.
15. Þá skal fiðlan þjóta,
því ég verð að gjóta
augum enn til snóta;
eingum held eg þyki
vert, eg illu viki
::að þeim; há há há,::
að þeim há mun heillin gá,
þó hér eg nösum lyki.
16. Leiru-lækja-blómi,
ljúf og skær í rómi,
hnoss að hölda dómi,
hlaðin sjóar bríma!
ó, að einhvörn tíma
::fengi þekk þekk þekk::
fengi þekk á brúðarbekk
böndin tengd að stíma!
17. Birtíngs lauga ljómi!
ljós að allra dómi,
hvört í tæku tómi
tæki sá því næði
úngr, ef honum stæði
::tilboðin - in - in,::
tilboðin með karfa-kinn
og kristalls-augum bæði.
18. Íslands ítra meya
eingra stelpu-greya,
heldur hefðar-freya,
sem hvörgi sómann flekka,
mun eg minni drekka;
::fái þær þær þær,::
fái þær æ fjær og nær
frið og heill án ekka!
19. Samt, mín flösku-feima!
fyrst ei má þér gleyma,
þú ert hjá mér heima,
hvar sem ölið stendr;
nú er eg nokkuð kenndr!
::enn vill sál sál sál,::
enn vill sálin eina skál,
er eg til þín sendr.
20. Hvað er helzt til frétta?
hvörju gegnir þetta?
viltu vin þinn pretta,
veslíngs arma greyið!
eg get ekki hlegið;
::illa fer fer fer::
illa fer að enda þér;
ofvel hef' eg þegið.
21. Þú mig gæðum gladdir,
góðu víni saddir,
hóf ég hæstu raddir,
hraut mér stöku vísa
pitluna mína' að prísa;
::þú ert tóm tóm tóm,::
þú ert tóm með þurran góm,
þér má eg svona lýsa.
Heimildir:
Bjarni Þorsteinsson. (1906–1909). Íslenzk þjóðlög. Kaupmannahöfn: S.L. Møller.
Útg. ókunnur. (1832). Kvæði Eggerts Olafssonar. Útgefin eptir þeim beztu handritum sem fengist gátu. Kaupmannahöfn: S.L. Möller. 144–146