Biskups Jóns vísur

1. Rögnis rósar minni

rekkum að eg inni;

beint af biskup einum

bragsmíð að vér greinum;

norður á Hólum náði

nýtr að herrans ráði

að stýra stoltu láði.

*2. Kenndi hann kristni fríða,

kirkjur reisti víða,

fjölda barna fermdi,

fólkið mér það hermdi,

vaktaði visku palla,

vígði klerka snjalla

með lestr og lof guðspjalla.

3. Synir hans með sóma

sannlega prýddir blóma

stólinn studdu lengi,

stóð þá villan engi;

lögbrot urðu í landi

sem lýðum komu að grandi,

því olli óhreinn andi.

*4. Á föstudaginn fyrðar,

fréttir eru það stirðar,

kátir kjötsins neyta,

kappar illa breyta;

seggja dróttin svinna

á sunnudögum vill vinna,

enginn má að því finna.

*5. Maríu má hjá mengi

maðrinn nefna engi;

helga menn þeir hata

og hyggja sér slíkt til bata;

gjöra garpar þetta,

þeir gleyma veginum rétta

því púkinn vill þá pretta.

6. Bjó einn bóndi ríkur,

burgeis var sá líkur,

hann vafði víf á armi

í vondum sifja karmi;

systrungs barn var sæta,

svo skal málsins gæta,

þess tjáir ekki að þræta.

*7. Um hjónaband hirðir hann ekki,

heldur gjörir því hvekki,

með peninga plógi röngum

plágar hann kotunginn löngum;

ýtar ánauð hljóta,

ei gjörist margt til bóta,

friðarins fáir njóta.

8. Herrann bjóst á Hólum

heiman nærri jólum

beint fyrir breytni ljóta

banni yfir þá skjóta;

reið með rekka fína,

rausnin tók að dvína;

döpur er dauðans pína.

9. Virðar veislu magna,

voldugum herra fagna,

gera þeir orð úr gulli

og gáfu þau vopna Ulli,

bjó þó annað í brjósti,

bólgnir hörðum þjósti

sem stórum steini ljósti.

*10. Þágu þar þegnar náðir,

þeir og synir hans báðir,

tel eg nú tryggðir varla

traustar mega kalla;

lýða lúðrinn gelli

lék á Sauðafelli

með nægðar nógu svelli.

11. Kappar í Dalina kómu

og knúðu harða rómu,

sveitin Sauðfellinga

*sóttu að höggva og stinga;

hrottann gjörðu að hnýja,

hvorugir vildu flýja,

með pansara og plátu nýja.

*12. Biskup bar þann vilja,

bragnar máttu skilja,

mælti við mennina sína

sem mun eg verða tína:

„Þá ráðin er róman stranga

ráðum til kirkju ganga,

frið munum vér þar fanga.“

13. Skatnar skjótt að bragði

skildu hvað biskup sagði,

gengu garpar snjallir

glaðir til kirkju allir,

lagvopn lögðu niður,

lengi var það siður,

þenktu þar mundi friður.

14. Aðrir eftir hlaupa,

ei má af slíku raupa,

höggva hart og leggja,

heiftin gjörir þá eggja;

drepa vilja þeir drengi

og dvelja ekki lengi,

letr þá lýða mengi.

15. Kotungar kirkjuna brutu,

kvalarar byssum skutu,

þeir sem spjótin spenna

spíkur láta kenna;

meiddu mennina marga,

mun þá fátt til bjarga;

ill eru áhlaup varga.

16. Höldar herrann fanga

hugar með ánauð stranga

og þá bræður báða

beint til öngra náða;

létu lýði hreina

í litlu stofu eina;

þá var margt til meina.

*17. Rekkar gjörðu að ræna

röskva drengi og væna,

höfuðbúning og hnífa

hvar sem náði að þrífa,

völdu um vænleg klæði,

vopn og tygin bæði;

það eru þungleg gæði.

18. Gull og gripina fríða,

getið er þess svo víða,

sessur og söðla breiða,

sæmileg beisl og reiða,

feita og fagra hesta

fyrða þurfti ei bresta;

nú er naglhald versta.

19. Einn var allra verstur,

af ýtum nefndur prestur;

seggir þenna senda

suðr á burt að venda;

fór hann ferð svo hraða

fram til Bessastaða

með bréf sem bragna skaða.

20. Danskir dvöldu ei viður,

drengrinn þessa biður,

ýtar með illsku pali

æða vestr í Dali;

þangað sem þýðir sitja

þundar nöðru fitja

grimmir gjörðu að vitja.

*21. Tvennir tíu vöktu,

trúi eg þeir víða flöktu,

nauða nærri fóru

nýtum, þeim inni vóru;

bæði börðu grjóti,

byssum frá eg þeir skjóti

í húsið með hörðu blóti.

22. Þá sonr hans sá nú þetta,

seggir mega það frétta,

hjálpaði herra sínum,

hræddist öngva pínu:

tók hann til og svifti,

trúi eg það miklu skifti,

og öllu af þeim kippti.

23. Virðar vestan búast,

vilja til ferðar snúast,

fræga með sér fluttu

feðga á lífi stuttu;

lýðir láta meidda

ljótlega tilreidda

hesta af höndum greidda.

24. Biskup féll af baki,

beinin trúi eg það saki,

kallaði kappa mengi

og kváðu hann bíða lengi,

hótuðu hörðum dauða,

horfist það til nauða;

tjáir nú ekki að trauða.

25. Ari við ýta sagði,

ekki hann lengi þagði,

kvaðst ei kvíða dauða

þó kenndi sárra nauða:

„Herrann á himna pöllum

hjálpi sálum öllum

nær sem vér feðgar föllum.“

26. Skatnar í Skálholt ríða,

skjótt mun tíminn líða,

byrgðu bragna í einni

baðstofu, þeygi hreinni;

var þá allt hið versta

valið í húsið gesta;

prúðir beiddust presta.

27. Greiða játning glöggva

gjörðu, en ekki snöggva,

lásu af lausnarans pínu

lofið með vörum sínum;

ýtar einkis neyta,

ekki um það skeyta

hvernig höldar breyta.

28. Á föstudaginn fína

þá faðir vor lét sig pína

bragnar með bóndann Ara

burt af staðnum fara;

gekk með glöðu bragði,

góða nótt öllum sagði,

háls undir höggið lagði.

29. Hart nam hrævar þundur

hálsinn taka í sundur;

ýtar annan sækja

illsku fullir og klækja;

seggir sverðin reiða,

síra Björn þeir meiða,

guð mun veginn hans greiða.

30. Þá var sóttur hinn þriðji

þó þess enginn biðji;

skatnar gjörðu að skunda

skjótt til biskups funda;

lýðr ei laganna gætir,

þeir leiddu hann út um stræti,

kvaddi hann fólk með kæti.

31. Hélt á helgum krossi

herrann prýddur hnossi,

fór með flýti og *greislu

fagnandi sem til veislu;

biskup blessaði alla

en bragnar á kné falla,

leit eg hans líkann *valla.

32. In manus einatt sagði,

orðin fleiri til lagði,

hann gaf sig guði með þetta

og gjörði hálsinn rétta;

þrisvar þrautir gisti

af þeim sem öxina hristi

en lofðung lífið missti.

33. Einnig guð tók Ara,

allvel segi eg það fara,

en heilög þrenning herra

*hvorgi náði að þverra;

þeir er guðspjöllin gjörðu

gæskuna öngva spörðu,

síra Björn *sóttu að Jörðu.

34. Vetrinn virðum líður,

vorið kom ei að síður,

bragnar búa til kistu

sem biskupinn sinn misstu;

heimanferðina hófu,

heldur lítið svófu

fyr en þá feðga grófu.

35. Skatnar í Skálholt fóru

skjótt með angri stóru,

ljúfir líkin þvógu

og *lérept yfir þá drógu;

kappa í kistur lögðu,

*commendationes sögðu,

þjóðir ekki þögðu.

36. Fluttu úr fornum skóla

feðga norðr til Hóla;

sálutíðir syngja

sumir, og klukkum hringja;

prúðir pelli skrýddu,

prestar letrið þýddu. –

Þeir hafi þökk er hlýddu.

37. Durins dreggjar minni

dofnar fyrst að sinni;

geymi guð oss alla

og gleðji konur og kalla!

Hér skal hróðri létta;

hirði enginn að frétta

þó eg klifaði þetta.