Gaman og alvara

I. 

1. Oft er: ís lestur,

illa skór festur,

stuttur straffsfrestur,

styggur laus hestur,

gætinn náttgestur,

gamall ráðbestur,

heimskur hugmestur,

heitar ábrestur.

2. Fagur er: fjallsblettur,

fákur skeiðléttur,

hár múr hólmsettur,

hringur baugréttur,

bugur blómsettur,

baðmur laufþéttur,

gras það grænt sprettur,

gular hárfléttur.

3. Neyð er: nauðbeygja,

níðlöt húsfreyja,

heimskum satt segja,

sannleik um þegja,

táli í tryggð smeygja,

trúan vin þreyja, 

þræl í þörf streyja,

þiggja last greyja.

4. Valt er: vífs yndi,

véla klókindi,

þorra þíðvindi,

þoka á fjallstindi,

geð þó margt myndi,

meyjar blíðlyndi,

hlé við hafstrindi,

húsgangs sannindi.

5. Stökkur er: stálbugur,

stuttur hálftugur, 

naumur náldugur,

næmar tálflugur,

blendinn brjálhugur,

bernskur málugur,

tæpar tálsmugur,

tregar kálfsugur.

6. Treyst ei: tré brunnu,

tafli hálfunnu,

fé á fjall runnu,

flóði leirgrunnu,

barni brotkunnu,

bandi snarspunnu,

svelli þey-þunnu,

þéttri lögtunnu.

7. Hætt er: holdsmæti,

heimskra sælgæti,

ofur-ölkæti,

ungra dramblæti,

herra hásæti,

hröðum jós fæti,

sekum, þótt þræti,

þungum bratt stræti.

8. Svipul er: sjóveiði,

sínkra lánsgreiði,

fjarða lognleiði,

lauf á haustmeiði,

svefn á skipskreiði,

skin á fjallsheiði,

lof þó byggð breiði,

bræðra ölreiði.

9. Þörf er: þjóð stræta,

þurran skó væta,

fengins fjár gæta,

fallið hús bæta,

hrelldan hug kæta,

hneyksli burt ræta,

villtum á veg mæta,

í vaðmál ull tæta.

10. Á fjall skal fjár leita,

í funa járn heita,

heima hest feita, 

hrossi á dal beita,

á þingum lög þreyta,

í þjóðbyggð styrks neyta,

knör um flóð fleyta,

feta lands reita.

11. Um vetur skal vef fitja,

á vori í stekk flytja,

að sumri hey hnytja,

á hausti í bú krytja,

árla verks vitja,

verð til dags brytja,

síð hjá mey sitja,

svefn um nótt nytja.

12. Oft er: í önn mæði,

afslepp lánsgædi,

blóts i þræls bræði,

brim með háflæði,

sultur í sjálfræði

svanur hjá tjarnstæði,

lygð í lastkvæði,

loki á nálþræði.

13. Skömm er að: brjálbralli,

boðins eiðs falli,

ef fylgir gjöf galli,

gömlum hórkarli,

geitna hauss halli,

hráka i skeggstalli,

klerka kaupsvalli,

kvenna háðspjalli.

14. Römm er reyksvæla,

rýrleg kotsæla,

mosug myrdæla,

marklaus barngæla,

slysin þjóð þræla,

þefill moðbræla,

óholl andfæla,

öpur náttkæla.

15. Seint mun: sjór eyðast,

sorta hrafn sneyðast,

tóa í tryggð beiðast,

tinna þunnt breiðast,

heimskra dramb deyðast,

drussum vel greiðast,

latur við rúm reiðast,

ríkum fé leiðast.

16. Böl er að bústangi,

bagi í einslangi,

skyrsa í skógsprangi,

skömm að húsgangi,

klögun í kaupmangi,

kvöl að meinfangi,

bössur í boldangi,

bagi að meinsvangi.

17. Hætt er: hál bryggja,

höfðingsbarn styggja,

hruman karl hryggja,

á heiði' um nótt liggja,

fé af þjóf þiggia,

á þjóðveg hús byggja,

trúan túlk hyggja,

tala í heyrn þriggja.

18. Vant er um: vél norna,

veður á dags morgna,

aldur hins óborna,

ávöxt sáðkorna,

skerfi skenks horna,

nær skúr muni upp þorna,

fylla spá forna,

forlögum við sporna.

19. Varast: vorísa,

vitra í heyrn prísa,

aumum úthýsa,

í annars bréf hnýsa,

mey til máls fýsa,

mót þar slög rísa,

launmál auglýsa,

lýði slægvísa.

20. Hættu ei á: hug kvenda,

hlésvök nýrennda,

úr höfn í hríð venda,

harðan ljá benda,

steini yfir hús henda,

hæða ókennda,

barn til sjós senda,

svíkja útlenda.

21. Síst skal: sæmd neita,

sannleik umbreyta,

til reiði prest reyta,

róg um byggð fleyta,

lofuðum hlut heita,

hrelldum styggð veita,

til skálkaskjóls leita,

skap við fól þreyta.

22. Forðast: fífls eiða,

falskan liðs beiða,

án sakar mann meiða,

meyjar náttgreiða,

landskuld inn leiða,

lastmál útbreiða,

konu til kífs neyða,

kirkju hjá sneiða.

23. Trúðu' ei: heimshögum,

hættum lífdögum,

veraldar vélslögum,

vetrar aurdrögum,

grun í landslögum,

lukku hjólvögum,

heimskra hólbögum,

húsgangs fréttsögum.

24. Hverfur hégómi,

hnignar manndómi,

þurrðar þjóðrómi,

þokar að lífstómi,

fellur fjársómi,

fölnar landsblómi,

líður dags ljómi,

lækkar sönghljómi.

25. Svíður sárt brenndur,

svignar ýr bendur,

fölnar örendur,

óttast fjarlendur.

spori um fót spenndur,

spurður ókenndur,

á rótum stofn stendur,

styttast samhendur.

26. Læt ég ljóð fara

leið um byggð snara,

þó hitt sé hentara,

heima pau spara,

trautt ég til svara

tungum lastara;

gleðji guðs skara

g a m a n  o g  a l v a r a.

II.

Stöngin fylgir strokki,

strákur dánumannsflokki,

snældusnúður og hnokki,

snúningshjólið rokki;

loðir kám á kokki

þá kveikir hann eld í stokki,

oft er lús í lokki,

lykkjufall á sokki.

Illt er: í bröttu' að byggja,

barnalundu styggja,

sturlaðan stafkarl hryggja,

á steini hörðum liggja,

hvinsku að frómum hyggja,

á himinsljómann skykkja,

af þræli ráð að þiggja,

þykkt leður að tyggja.

Knör skal köðlum strengja,

klippa skinn til þvengja,

í stormi landtog lengja,

ljá í smiðju dengja,

róg ósannan rengja,

rúman skó vel þvengja,

þjófa hátt upp hengja,

húð af lýgnum flengja.

Oft eru leiðir langar,

lækir og árnar strangar,

baulur býsna svangar,

á birkihríslum angar,

í kaupum margur mangar,

misjafnt góssið fangar,

við firði fagrir tangar,

fallega margur bangar.

Kaupmenn hátt til hlakka

þá hlaðið er fiski' í stakka;

smalar trutta og takka,

teygja með sér rakka,

heysátur yfir hnakka

hefjast upp á klakka

illt er saman að akka

örgum sinufrakka.